Nίκησε η σιωπηλή πλειοψηφία
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά
Υπουργικό Συμβούλιο ή κατηχητικό; Οι πρώτες συστάσεις που έκανε ως
Πρωθυπουργός ο Κώστας Καραμανλής στα στελέχη της κυβέρνησής του δεν είχαν
πολιτικό, αλλά ηθικολογικό χαρακτήρα.
 |
|
Αλλαγή σκυτάλης. Το ΠΑΣΟΚ απέτυχε να αντιληφθεί τη δημιουργία μιας σιωπηλής |
Οι υπουργοί της N.Δ. πρέπει να προσέχουν τη συμπεριφορά τους. Να μην πηγαίνουν
σε δεξιώσεις. Να κοιμούνται νωρίς. Την επομένη οι περισσότεροι εμφανίσθηκαν
στα υπουργεία τους από τα χαράματα, όπου – εντελώς συμπτωματικά – τους
περίμεναν οι κάμερες της τηλεόρασης. Έτσι, από τους εκσυγχρονιστές του ΠΑΣΟΚ,
η διακυβέρνηση της χώρας πέρασε στους ενάρετους, θρησκευόμενους και
αδιάφθορους της N.Δ..
H αλήθεια είναι πως η πρώτη μέρα της κυβέρνησης Καραμανλή δεν αντιβαίνει στο
στυλ πολιτικής που υιοθέτησε η N.Δ. ως αντιπολίτευση τα τέσσερα τελευταία
χρόνια. Ο αρχηγός της N.Δ. υπέγραψε για τις ταυτότητες. Το ίδιο έκαναν και τα
στελέχη του – όπως ο υπουργός Οικονομίας Γιώργος Αλογοσκούφης, που κάθε
Κυριακή πήγαινε και σε διαφορετική εκκλησία της A’ Αθηνών. Ο Καραμανλής είχε
επίσης υιοθετήσει έναν σκληρό αντιπολιτευτικό λόγο, καταγγέλλοντας συστηματικά
το ΠΑΣΟΚ για διαφθορά και διαπλοκή με οικονομικά συμφέροντα. Ως αρχηγός της
αξιωματικής αντιπολίτευσης, υποδαύλιζε τα πάθη και την οργή των λαϊκών
στρωμάτων κατά της κυβέρνησης Σημίτη. Είναι αυτή η οργή που τον έφερε τελικά
στην εξουσία.
H οικονομική πολιτική
H πολιτική στρατηγική της N.Δ. βασίστηκε στην ανάδυση μιας σιωπηλής
συντηρητικής πλειοψηφίας εντός της ελληνικής κοινωνίας. H πλειοψηφία αυτή
διαμορφώθηκε σταδιακά λόγω κυρίως της αθέατης πτυχής – ή, γραφικότερα, της
«σκοτεινής πλευράς» – της οικονομικής πολιτικής των κυβερνήσεων Σημίτη από το
2001 και μετά. H κατάρρευση του Χρηματιστηρίου, η ακρίβεια που έφερε το ευρώ
και το φρενάρισμα της οικονομίας έπληξαν μικρομεσαίους και μικροαστούς που
αποτελούσαν τον ιστορικό κορμό του ΠΑΣΟΚ.
Ήταν μια πραγματικότητα που αρνήθηκε να δει το Μέγαρο Μαξίμου τα τελευταία
χρόνια, έστω κι αν η δυσφορία και το άγχος των στρωμάτων αυτών καταγραφόταν σε
ποιοτικές έρευνας που είχε στα χέρια του το ΠΑΣΟΚ. H κυβέρνηση Σημίτη
οχυρώθηκε πίσω από τους αριθμούς. Ωστόσο, η ανάπτυξη ερχόταν κυρίως από τα
μεγάλα έργα και συνδεόταν με την προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων και τις
δράσεις του Γ’ ΚΠΣ. Σε άλλους κλάδους επικρατούσε ύφεση, με χαρακτηριστικά το
στέγνωμα ρευστότητας και την έλλειψη θέσεων εργασίας.
Το χειρότερο είναι ότι η κυβέρνηση Σημίτη πολιτεύθηκε τη δεκαετία του ’90
εμπροσθοβαρώς. H Ελλάδα της ΟΝΕ επιφύλασσε καλύτερες μέρες στους πολίτες που
θα γίνονταν Ευρωπαίοι. Το όραμα αυτό εκφράσθηκε για μερικούς μήνες το 1998-99
με την άνοδο του Χρηματιστηρίου. H προσδοκία ανάπτυξης και η επέκταση του
πιστωτικού συστήματος παρακίνησε τα νοικοκυριά να δανειστούν για να πάρουν
σπίτια, αυτοκίνητα ή ακόμη και οικιακές συσκευές. Το φρενάρισμα από το 2001
και μετά, αλλά και η μείωση των πραγματικών εισοδημάτων λόγω της εισαγωγής του
ευρώ, δεν διέψευσε απλώς τις προσδοκίες. Σε πολλές περιπτώσεις, δυσκόλεψε τα
νοικοκυριά που «δεν έβγαιναν». Τα πράγματα ήταν χειρότερα για τους
παγιδευμένους σε χαμηλά εισοδήματα, όπως οι συνταξιούχοι.
Δεξιά κηρύγματα
H πραγματικότητα αυτή προκάλεσε οργή, που η κυβέρνηση δεν έκανε τίποτε για να
κατευνάσει. Σύμφωνα με το κλασικό σχήμα, η οικονομική ανέχεια έφερε μια
συντηρητική στροφή της κοινωνίας. Τούτο φάνηκε στην κρίση των ταυτοτήτων και
στην απήχηση που βρήκαν τα συντηρητικά και συχνά ακραία δεξιά κηρύγματα του
Χριστόδουλου. Φάνηκε επίσης σε κρούσματα ξενοφοβίας. Σε πολλές περιπτώσεις, ο
ρατσισμός είχε οικονομικά αίτια: οι φθηνοί ανασφάλιστοι ξένοι απειλούσαν τους
μικροαστούς εργαζόμενους. H αντιπάθεια στους ξένους αποκρυσταλλώθηκε στο
περιστατικό της Μηχανιώνας.
Φταίει λοιπόν η οικονομική πολιτική των τελευταίων τριών ετών; H απάντηση
είναι σχετική. Δημοσιονομικό περιθώριο για παροχές δεν υπήρχε. Το δε
«κοινωνικό πακέτο» δόθηκε πέρσι τον Σεπτέμβριο εν όψει εκλογών. Σύμφωνα με μια
εκδοχή, η ευημερία των μικροαστών δεν ήταν υπόθεση στοχευμένων μικρο-παροχών.
Είχε συνάρτηση με το κλίμα στην οικονομία, δηλαδή με ανάπτυξη που να μην
περιστρέφεται γύρω από τα έργα. Κάτι τέτοιο όμως προϋπέθετε διαρθρωτικές
αλλαγές, που θα είχαν κοινωνικό κόστος. Τα οφέλη για τους πολίτες από τον
μετασχηματισμό της οικονομίας θα φαίνονταν έπειτα από μερικά χρόνια. Ωστόσο,
στο θέμα των διαρθρωτικών αλλαγών, ο Σημίτης βρήκε το ΠΑΣΟΚ απέναντι.
Χαρακτηριστικό είναι το τι έγινε με την απόπειρα σοβαρής μεταρρύθμισης του
Ασφαλιστικού το 2001.
Το ΠΑΣΟΚ απέτυχε να αντιληφθεί τη δημιουργία μιας σιωπηλής συντηρητικής
πλειοψηφίας. Δεν συνέβη το ίδιο με τον Καραμανλή. Τα σφηνάκια με τη Νατάσα και
τα περί μεσαίου χώρου δεν επαναλήφθηκαν. Καλλιεργώντας ένα προφίλ σοβαρού
οικογενειάρχη, ο Καραμανλής άρχισε να οικοδομεί μια νέα χριστιανική Δεξιά από
το 2002 και μετά. H περιπέτεια με τον Τζαννετάκο στις δημοτικές εκείνης της
χρονιάς και κυρίως η εκτίναξη του ΛΑΟΣ διέλυσε και τις τελευταίες αμφιβολίες.
H Ρηγίλλης επιχείρησε να ενσωματώσει την ακραία δεξιά ή χριστιανική ψήφο.
H τροπολογία Πάχτα
Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ οργάνωσε μια προεκλογική εκστρατεία που δεν φαίνεται να
έλαβε υπ’ όψιν την αλλαγή ατμόσφαιρας στην ελληνική κοινωνία. H αλλαγή ηγεσίας
στις αρχές Ιανουαρίου φάνηκε αρχικά να ανταποκρίνεται σε μια διάχυτη
δυσαρέσκεια απέναντι στη διακυβέρνηση Σημίτη. Το πολιτικό πλαίσιο ανανέωσης
και το καλό προφίλ του Γιώργου Παπανδρέου φάνηκε να δημιουργούν ελπίδες σε
κάποιους ψηφοφόρους. Τούτο ψαλίδισε όντως τη διαφορά στις δυόμισι μονάδες.
Ωστόσο, η τροπολογία Πάχτα ήρθε να επιβεβαιώσει τις καταγγελίες της N.Δ. για
σκάνδαλα και διαφθορά. H δε καμπάνια του Γιώργου Παπανδρέου αναγνώρισε μεν το
πρόβλημα της οργής ενός μέρους της κοινωνίας, απέτυχε όμως να το διαχειριστεί
πολιτικά. Ο νέος αρχηγός παλινδρομούσε μεταξύ εξαγγελιών ότι θα αλλάξει το
ΠΑΣΟΚ ή διαβεβαιώσεων ότι ουδείς είναι ασφαλής στην καρέκλα του και υποσχέσεων
κλασικού προεκλογικού τύπου, στις οποίες αναλώθηκε την τελευταία εβδομάδα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η N.Δ. βασίστηκε στην οργή της σιωπηλής συντηρητικής
πλειοψηφίας πολύ περισσότερο από εξαγγελίες παροχών. Το πρόγραμμα για την
οικονομία είχε αρκετές αντιλαϊκές χοντράδες. Ο δε υπεύθυνος συνολικά για το
κυβερνητικό πρόγραμμα της N.Δ. Γιώργος Σουφλιάς επέμενε σε χαμηλούς τόνους και
στην αποφυγή των μεγάλων υποσχέσεων. Το αποτέλεσμα είναι ότι η N.Δ. ήρθε στην
κυβέρνηση σε ατμόσφαιρα χαμηλών προσδοκιών. Ουδείς αναμένει θαύματα στην
οικονομία. H δε νέα κυβέρνηση ξεκινάει με μεγάλα θέματα, όπως το Κυπριακό και
οι Ολυμπιακοί Αγώνες, επιχειρώντας να δεσμεύσει το ΠΑΣΟΚ σε πολιτικές
συναίνεσης. Το πιθανότερο είναι ότι θα κριθεί στα εσωτερικά από το φθινόπωρο
και μετά. Άρα, σε πείσμα τής περί του αντιθέτου γνώμης της Ντόρας Μπακογιάννη,
η κυβέρνηση Καραμανλή μάλλον έχει περίοδο χάριτος.
«Οι εκλογές είναι αλλού»
Την άνοιξη του 2000, η Ρηγίλλης συζητούσε την απομόνωση ή και τη
διαγραφή «σκληρών δεξιών» όπως ο Γεράσιμος Γιακουμάτος ή ο Απόστολος
Ανδρεουλάκος. Τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Καραμανλής βρήκε θέση γι’ αυτούς στην
κυβέρνησή του. Όπως είχε βρει θέση στο ψηφοδέλτιο της A’ Θεσσαλονίκης για τον
ελληνοχριστιανικό εθνικιστικό λόγο του Στέλιου Παπαθεμελή. Ο τελευταίος
εξελέγη άνετα με τη N.Δ., γεγονός που φανερώνει όχι μόνο τη μεταμόρφωση της
βάσης της γαλάζιας παράταξης, αλλά κυρίως την οριζόντια ανάπτυξη της
συντηρητικής χριστιανικής πλειοψηφίας. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι η
άνοδος του ΛΑΟΣ στις εκλογές της 7ης Μαρτίου όχι μόνο δεν «έκοψε» την αυξητική
τάση της N.Δ. – που της έδωσε άνετη πλειοψηφία -, αλλά τροφοδοτήθηκε κυρίως
από ψηφοφόρους του ΔΗΚΚΙ, που μετακινήθηκαν οριζόντια. H στόχευση σε αυτούς
ακριβώς τους ψηφοφόρους φάνηκε και στην υπόθεση των «κίτρινων φακέλων» που
διακινούσε η N.Δ. από το ταχυδρομείο της Βεΐκου. H Ρηγίλλης αποσκοπούσε στο να
αναδείξει τα στοιχεία του προφίλ του Γιώργου Παπανδρέου που θα ενοχλούσαν τη
σιωπηλή συντηρητική πλειοψηφία, αξιοποιώντας τις ενορίες ως δίκτυο. Το ΠΑΣΟΚ
απεκάλυψε την υπόθεση. Εκ των υστέρων, όμως, θα μπορούσε κανείς να πει ότι όχι
μόνο δεν είχε πολιτικό όφελος, αλλά μπορεί και να έκανε ζημιά στον εαυτό του,
δημοσιοποιώντας ορισμένες από τις προχωρημένες απόψεις του Παπανδρέου – για τα
ναρκωτικά ή τον πολιτικό γάμο – σε εθνικό επίπεδο. Όπως παρατηρούσε,
καγχάζοντας, στέλεχος της Ρηγίλλης τις μέρες εκείνες: «Οι εκλογές είναι
αλλού».
«Πατέρας» ο Νίξον
Ο όρος «σιωπηλή πλειοψηφία» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον
Ρίτσαρντ Νίξον. H στροφή της συντηρητικής παράταξης προς τη θρησκευόμενη
μεσαία τάξη και την ενάρετη ατζέντα έχει πραγματοποιηθεί με επιτυχία από τους
Ρεπουμπλικανούς επί Τζορτζ Μπους του νεώτερου. Παράλληλη άνοδος ακροδεξιών
κομμάτων και παραδοσιακής Δεξιάς έχει σημειωθεί σε ευρωπαϊκές χώρες όπως η
Γαλλία. Από την άποψη αυτή, οι τάσεις που ανιχνεύονται στην ελληνική κοινωνία
δεν είναι χωρίς διεθνή αναφορά.
Google news
