Tο αίνιγμα του χάρτη

«Κάτω από το φως ενός κεριού, μια παγωμένη νύχτα του Μεσαίωνα, ένας
Νορβηγός χαρτογράφος αποτύπωνε στο χαρτί το ανάγλυφο του Ατλαντικού Ωκεανού.
Στα αριστερά της Γροιλανδίας ζωγράφισε ένα μεγάλο νησί έτσι όπως το είδαν οι
συμπατριώτες του εξερευνητές που γύρισαν από το μακρινό τους ταξίδι».

Αν ο χάρτης είναι αληθινός και δημιουργήθηκε γύρω στο 1434, όπως υποστηρίζει η χημικός στο Ινστιτούτο Σμιθσόνιαν Jacqueline Olin, τότε οι καραβέλες του Χριστόφορου Κολόμβου μάλλον ήρθαν δεύτερες

Να ήταν άραγε αλήθεια ή απλώς μια φάρσα; Ο χάρτης αυτός «χάθηκε για πολλούς
αιώνες» και εντοπίστηκε ξανά το 1957. Όμως πριν από λίγο καιρό, μια γερή
κόντρα ξεκίνησε ανάμεσα σε διάφορους ειδικούς για το κατά πόσο αυτός ο χάρτης
είναι αυθεντικός.

Αν αποδειχθεί πως δεν δημιουργήθηκε στη δεκαετία του 1930 από έναν Γερμανό
ιησουίτη, τότε ο χάρτης θα αποδεικνύει πως Σκανδιναβοί εξερευνητές
πηγαινοέρχονταν τακτικά στην Αμερική πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο και πως
κατάφεραν να αντιληφθούν ότι η Γροιλανδία είναι νησί και φυσικά να τη
χαρτογραφήσουν για πρώτη φορά.

H ιστορία του. Ο χάρτης ονομάζει το επίμαχο νησί ως Vinilandia Insula
και το τοποθετεί στα δυτικά της Γροιλανδίας, εκεί που μόνο οι ακτές της
Βορείου Αμερικής θα μπορούσαν να υπάρχουν. Η ιστορία ξεκίνησε στα τέλη της
δεκαετίας του 1950 όταν ένας μεσάζοντας επιχείρησε να πουλήσει τον χάρτη στο
Βρετανικό Μουσείο αλλά δεν τα κατάφερε. Στη συνέχεια, το επίμαχο απόκομμα μαζί
με ένα χειρόγραφο αποκτήθηκαν έναντι 3.500 δολαρίων από έναν έμπορο βιβλίων
ονόματι Lawrence Witten. Ο άνθρωπος αυτός επισκέφθηκε αργότερα τη βιβλιοθήκη
του αμερικανικού Πανεπιστημίου Γέιλ, με σκοπό να εξετάσει από κοντά ένα άλλο –
φαινομενικά άσχετο με τον χάρτη – χειρόγραφο το οποίο είχε αγοράσει ο Thomas
Marston, επιμελητής στη Βιβλιοθήκη και ειδικός στη Μεσαιωνική και
Αναγεννησιακή Λογοτεχνία.

Ο Witten δανείστηκε το χειρόγραφο και μια νύχτα τηλεφώνησε ενθουσιασμένος στον
Marston για να του πει ότι και τα τρία αποκόμματα είχαν γραφτεί από το ίδιο
χέρι και πως ακόμη και οι τρύπες που είχαν γίνει από τα σκουλήκια «στο πέρασμα
των αιώνων» ταίριαζαν απόλυτα μεταξύ τους. Επομένως δεν υπήρχε καμία αμφιβολία
ότι ο χάρτης είχε φτιαχθεί από Νορβηγούς εξερευνητές πριν από το 1450.

Πολλοί ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι τα πλοία των Βίκινγκς πήγαιναν τακτικά στη Βόρειο Αμερική και πως στα παράλια του σημερινού Καναδά έχουν βρεθεί υπολείμματα από οικισμούς που οι ίδιοι είχαν τότε δημιουργήσει

Αντίθετες απόψεις. H αντιπαράθεση δεν άργησε να ανάψει και η κόντρα
ανάμεσα στους ειδικούς κρατάει μέχρι σήμερα. Τους τελευταίους δύο μήνες στην
επιστημονική επιθεώρηση Analytical Chemistry (Αναλυτική Χημεία) δημοσιεύτηκαν
δύο διαφορετικές εργασίες που υποστήριζαν αντίθετες απόψεις. Στην πρώτη
περίπτωση, η Jacqueline Olin που εργαζόταν ως ερευνήτρια στο Ινστιτούτο
Σμιθσόνιαν, υποστήριζε ότι το μελάνι από το οποίο φτιάχθηκε ο χάρτης έφερε τις
ουσίες ανατάση και οξείδιο του τιτανίου, γεγονός που κατά την άποψή της
σημαίνει ότι η γραφική αυτή ύλη δεν είναι πρόσφατη. Θα μπορούσε κάλλιστα να
είχε παραχθεί την εποχή του Μεσαίωνα με τη διαδικασία της διήθησης από το
υλικό ιλμενίτη, που είναι πλούσιο σε τιτάνιο.

Από την άλλη πλευρά, ένας επίσης χημικός στο ίδιο Ινστιτούτο, ο Kenneth Towe,
υποστήριζε ότι η ουσία ανατάση που υπάρχει στον χάρτη διαθέτει μια κρυσταλλική
δομή που είναι πανομοιότυπη με την ανατάση που κυκλοφορεί στο εμπόριο και
χρησιμοποιείται για να τονίζει τα χρώματα στις ζωγραφιές. Και κατά τη γνώμη
του, η έρευνα της συναδέλφου του δεν είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη.

Ασφαλισμένος. Ο χάρτης βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Γέιλ
και κατά μία πληροφορία είναι ασφαλισμένος για 25 εκατομμύρια δολάρια. Μέχρι
το 1965, ο χάρτης δεν ήταν διαθέσιμος στους ερευνητές για να τον μελετήσουν
και να αποδείξουν αν είναι ή όχι γνήσιος. Πριν από λίγο καιρό μια Νορβηγός
ιστορικός, η Κίρστεν Σίβερ, δήλωσε για το θέμα ότι «οι Νορβηγοί δεν έφτιαχναν
ποτέ χάρτες» και πως «αν είσαι Νορβηγός και δεις κάτι τέτοιο αμέσως
καταλαβαίνεις ότι δεν είναι αληθινό».

H Σίβερ, που έχει γράψει και μια μακροσκελή μελέτη για τον χάρτη, αναρωτιέται
«πώς είναι δυνατόν ένας χαρτογράφος του 15ου αιώνα να είναι σε θέση να
γνωρίζει ότι η Γροιλανδία είναι νησί;». Και προσθέτει ότι κατά τον 10ο αιώνα
υπήρχε μια θερμή κλιματικά περίοδος η οποία ενδεχομένως να επέτρεψε στους
κατοίκους της Ισλανδίας να δημιουργήσουν μια μικρή αποικία στη Γροιλανδία.
Όμως αυτό απέχει πολύ από το να κάνει κάποιος τον περίπλου της Γροιλανδίας και
να καταλάβει ότι πρόκειται για νήσο».

Ούτε «αρχαίος» ούτε «αθώος»

Αυτός είναι ο επίμαχος χάρτης με τη νήσο Vinilandia Insula στα δυτικά της Γροιλανδίας

H Νορβηγίδα ιστορικός Σίβερ Κίρστεν θεωρεί ότι ο «αρχαίος» χάρτης
φιλοτεχνήθηκε μάλλον στη ναζιστική Γερμανία, κατά τα τέλη της δεκαετίας του
1930. Λέει πως τον είχε φτιάξει ένας Γερμανός ιησουίτης, ο Γιόζεφ Φίσερ,
επειδή ήταν αντίθετος με την πολιτική που ασκούσε εναντίον της Καθολικής
Εκκλησίας η Καγκελαρία του Ράιχ.

Σύμφωνα με την ιστορικό, οι ναζί αρέσκονταν να μιλούν για τη σκανδιναβική
κληρονομιά και ο Φίσερ έφτιαξε τον χάρτη και τον διάνθισε με θρησκευτικές
αναφορές. «Θα έλεγα πως έθετε στους ναζί ένα δίλημμα. Από τη μια ενίσχυε τον
θαυμασμό τους για τους Σκανδιναβούς, αφήνοντας να εννοηθεί ότι είχαν ταξιδέψει
στην Αμερική και από την άλλη τους θύμιζε πως η Ρωμαϊκή Εκκλησία είχε έντονη
παρουσία από την πρώτη στιγμή στις χώρες αυτές».

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου