Tα exit-polls δεν είναι… παντός καιρού

Στις εκλογές του 2000 τα exit-polls έστειλαν τους οπαδούς της N.Δ. να
πανηγυρίσουν στους δρόμους, για να ανακαλύψουν έπειτα από μερικές ώρες ότι
κυβέρνηση έβγαινε το ΠΑΣΟΚ. Μπορεί να συμβεί ξανά κάτι τέτοιο; Μπορεί,
ιδιαίτερα αν… βρέχει…

Τα exit-polls είναι η πιο σίγουρη δημοσκόπηση, λένε οι ερευνητές. Έχουν όμως
ουκ ολίγα αδύνατα σημεία, όπως παραδέχονται οι ίδιοι οι δημοσκόποι, και
προπαντός δεν είναι… παντός καιρού.

Φέτος, τα exit-polls έχουν ένα επιπρόσθετο πρόβλημα σε ό,τι αφορά την
ακρίβεια. H εκλογική μεταρρύθμιση του 2002, όπως επισημαίνει ο Ηλίας
Νικολακόπουλος, άλλαξε όχι μόνον τους εκλογικούς καταλόγους αλλά και τα ίδια
τα εκλογικά τμήματα. Μάλιστα, όπως λέει, όταν ζήτησε από δήμους να του δώσουν
τα όρια των παλιών ενοριών για να τα συγκρίνει με τα όρια των νέων εκλογικών
διαμερισμάτων τού απάντησαν με περηφάνια ότι τα είχαν… πετάξει.

Οι ίδιοι οι αναλυτές παραδέχονται ότι έτσι δεν μπορούν να συγκρίνουν τα
αποτελέσματα των τμημάτων των φετινών εκλογών με εκείνα των τμημάτων του 2000.
Αυτό σημαίνει ότι η ακρίβεια των αποτελεσμάτων που θα δώσουν είναι μικρότερη
από ό,τι στις προηγούμενες εκλογές.

Ο καιρός. Μούσκεμα για τους δημοσκόπους μπορεί να τα κάνει και ο
καιρός: Όταν βρέχει, οι πολίτες βιάζονται να μπουν στο αυτοκίνητο που τους
περιμένει. Δεν έχουν λοιπόν την άνεση να απαντήσουν σε ερωτηματολόγια. Υπό
τέτοιες συνθήκες όμως ούτε οι δημοσκόποι μπορούν να κρατήσουν τη σειρά που
έχουν καθορίσει π.χ. να ρωτούν κάθε πέμπτο ψηφοφόρο ή έναν ψηφοφόρο κάθε πέντε
λεπτά. H δειγματοληψία δεν είναι πλέον τυχαία, αφού για να συμπληρώσει το
δείγμα, ο ερευνητής θα ρωτήσει όχι πλέον κάθε πέμπτο ψηφοφόρο, αλλά
ενδεχομένως και εκείνον που συνοδεύει τον ψηφοφόρο που μόλις ρώτησε και δεν
βιάζεται να φύγει επειδή έχει μεγάλη ομπρέλα ή επειδή έχει παρκάρει το
αυτοκίνητό του σε καλή θέση… Αυτό όμως είναι σύμφωνα με τους αναλυτές εις
βάρος της αξιοπιστίας της μέτρησης.

Τα exit-polls έχουν βέβαια μεγαλύτερη ακρίβεια από μια δημοσκόπηση. H
τελευταία διενεργείται σε ένα περιορισμένο δείγμα 2.000 ατόμων και μετράει
πρόθεση στο μέλλον, όχι πράξη που έχει συμβεί (δηλαδή τι ψήφισαν, και μάλιστα
μόλις πριν πέντε λεπτά). Το 2000 η Alco του κ. Παναγόπουλου, π.χ., ρώτησε
12.000 άτομα και χρησιμοποίησε γι’ αυτό πανελλαδικά 253 ερευνητές. Παρά το
μέγεθός τους όμως τα exit polls πάσχουν από τα ίδια προβλήματα με τις
δημοσκοπήσεις, αν και σε μικρότερο βαθμό.

Το στατιστικό λάθος. Το όριο του στατιστικού λάθος για ένα exit-poll με
μέγεθος δείγματος 12.000 άτομα είναι 1%. Ωστόσο όταν οι διαφορές στην κάλπη
είναι πολύ μικρές τα exit polls μπορούν να πέσουν έξω. Αυτό έδειξαν οι
προηγούμενες εκλογές και όπως επισημαίνει αναλυτής της Kappa Research, «το
εφιαλτικό σενάριο είναι να βγάλει η κάλπη διαφορές μικρότερες της μιας
ποσοστιαίας μονάδας». Σε μια τέτοια περίπτωση, όπως επισημαίνει, ο ερευνητής
δεν μπορεί να βασιστεί στους αριθμούς αλλά μόνο στο πολιτικό του κριτήριο και
στη διαίσθησή του. Αυτό σημαίνει πως μπορεί να κάνει λάθος όχι μόνο στη
διαφορά, αλλά και στη σειρά των κομμάτων, ενδεχόμενο με δυσάρεστες συνέπειες
για τον ίδιο και για τους οπαδούς του κόμματος που είναι δεύτερο – όπως η N.Δ.
το 2000…

Δεν απαντούν. Και στα exit-polls όπως και στις δημοσκοπήσεις υπάρχουν
εκείνοι που δεν απαντούν. Ο αριθμός τους βέβαια είναι μικρότερος, δεν φτάνει
το 50% που παρατηρείται σε κάποιες δημοσκοπήσεις. Υπάρχει όμως ένα 12% ώς 15%
που αρνούνται να απαντήσουν και στα ερωτήματα των exit-polls την ημέρα των
εκλογών. Αξίζει πάντως να σημειωθεί, πως οι πιο πρόθυμοι να απαντήσουν είναι
όσοι είναι δυσαρεστημένοι με το κυβερνών κόμμα και το εγκαταλείπουν, και εδώ
μπορεί βρίσκεται μια αιτία που μπορεί να ρίξει έξω τις μετρήσεις.

Κρύβουν τι ψήφισαν γιατί ντρέπονται!

Μεγάλο πρόβλημα για τα exit-polls είναι εκείνοι που κρύβουν τι ψήφισαν επειδή
ντρέπονται. Αυτό το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο στους ψηφοφόρους των
ακροδεξιών κομμάτων.

Όπως επισημαίνει ο Ηλίας Νικολακόπουλος, στη Γαλλία μόνο οι μισοί ψηφοφόροι
του Λεπέν έλεγαν πραγματικά τι είχαν ψηφίσει. Έτσι μετά τις τελευταίες εκλογές
οι Γάλλοι δημοσκόποι αναγκάζονταν να τους πολλαπλασιάζουν πλέον επί δύο για να
βρουν τον πραγματικό τους αριθμό.

Κάτι ανάλογο συνέβη, όπως επισημαίνει αναλυτής της Kappa Research, με τους
ψηφοφόρους που είχαν ψηφίσει ΔΗΚΚΙ στις εκλογές του 1996 αλλά το 2000
μετακινήθηκαν σε ποσοστό 50% στη N.Δ. Αυτοί λοιπόν έλεγαν στους ερευνητές ότι
το 1996 είχαν ψηφίσει ΠΑΣΟΚ, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται στο exit-poll πολύ
μεγαλύτερες διαρροές από το ΠΑΣΟΚ προς τη N.Δ. από ό,τι ήταν στην
πραγματικότητα.

Συμπέρασμα. Την Κυριακή το βράδυ στις 7 μη βγείτε να πανηγυρίσετε αν τα
exit-polls δείχνουν ότι το κόμμα που υποστηρίζετε προηγείται. Εκτός από το να
γλιστρήσετε στη βροχή, μπορεί στο τέλος και να απογοητευτείτε…