TPITH AΠOΨH Λόγια και έργο

H προεκλογική περίοδος, και ιδίως το τελικό στάδιό της, στρέφει παραδοσιακά
την προσοχή κομμάτων και κοινωνίας από την ουσία στην εικόνα, από τα
επιχειρήματα στις υποσχέσεις, από την πράξη στο «όραμα», δηλαδή στα συνήθως
χωρίς αντίκρυσμα λόγια. Σε τούτες όμως τις εκλογές, η αδιαφορία για το έργο
που πραγματώθηκε και για τις συνέπειές του μου φαίνεται ότι ξεπέρασαν κάθε
προηγούμενο. Στον πολυσυζητημένο τηλεοπτικό διάλογο της Πέμπτης, η απερχόμενη
κυβέρνηση ήταν σαν να μην είχε υπάρξει και δράσει. Αυτό όχι μονάχα την αδικεί
αλλά και, μία μόλις εβδομάδα πριν από την επιλογή τής διαδόχου της, μας
αποπροσανατολίζει όλους.

Δεν νομίζω ότι χωρά αμφιβολία πως οι κυβερνήσεις Σημίτη αφήνουν την Ελλάδα με
πολλά προβλήματα, αλλά σε καλύτερη κατάσταση από ό,τι την παρέλαβαν. Κατά την
τελευταία τετραετία, η αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας (δεδομένη ακόμα και
για διεθνείς οίκους αξιολογήσεων), η πρόοδος στα εθνικά θέματα, η ουσιαστική
συμμετοχή στην πρώτη ταχύτητα της Ευρώπης (που σφραγίστηκε με την πιο
επιτυχημένη προεδρία στην πιο δύσκολη περίοδο), η ένταξη της Κύπρου στην
Ευρωπαϊκή Ένωση, η υλοποίηση έργων υποδομής, η αντιμετώπιση της εγχώριας
τρομοκρατίας χωρίς υποχώρηση του Κράτους Δικαίου συνιστούν επιτεύγματα καίριας
σημασίας. Θα πρόσθετα και την κατάστρωση, έστω και την ύστατη ώρα, ενός
σφαιρικού και ειλικρινούς σχεδίου αντιμετώπισης των ανισοτήτων μέσα από τη
Χάρτα Σύγκλισης. H πολιτική έγινε όχι επαρκώς αλλά αρκετά κοινωνικότερη χάρις
στη μεγαλύτερη αύξηση σε κοινωνικές δαπάνες στην Ευρώπη, τις ουσιαστικές
ενισχύσεις στους μικρομεσαίους (λιγότερο στα πιο αδύνατα στρώματα), τις ορατές
βελτιώσεις στη σχέση κράτους – πολίτη (χρήση τεχνολογίας, ΚΕΠ, βοήθεια στο
σπίτι, Ολοήμερα Σχολεία), τη λήψη φιλελεύθερων μέτρων για την αντιμετώπιση των
ναρκωτικών, την καταπολέμηση του ρατσισμού (που συνιστά πλέον αδίκημα), την
ενσωμάτωση των μεταναστών και γενικά την υποδοχή τής διαφορετικότητας. Ακόμα
και σε ζητήματα που δίχασαν τον ελληνικό λαό, όπως η ασφαλιστική μεταρρύθμιση
και η σύγκρουση με την Εκκλησία για τις ταυτότητες, η κυβέρνηση έκανε διάλογο,
αλλά δεν υποχώρησε από τις αρχές της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ισότητας
όλων των πολιτών απέναντι στον νόμο, που κατ’ εξοχήν χαρακτηρίζουν τη σύγχρονη
Αριστερά.

Βέβαια, στην κυβερνητική θητεία που κλείνει, δεν λύθηκαν βασικά διαρθρωτικά
προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, ιδίως στους τομείς των ελλειμμάτων, του
συστήματος ασφάλισης, της αγοράς εργασίας, της προσέλκυσης επενδύσεων. Ο
πολίτης βιώνει και δικαίως ανησυχεί για την ακρίβεια, την ανεργία, την
αδιαφάνεια των οικονομικών συναλλαγών στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.
Ζητά περισσότερη ασφάλεια και προστασία, δεν θεωρεί ότι η φωνή του ακούγεται
όσο θα έπρεπε, αλλά δεν αισθάνεται, πιστεύω, ούτε εγκαταλελειμμένος από το
κράτος ούτε διαψευσμένος από μια κυβέρνηση που δεν του παρουσίασε ποτέ μια
εικονική πραγματικότητα. Έλειψε, κατά τη γνώμη μου, ένα πιο ανθρώπινο πρόσωπο
της εξουσίας, μια μεγαλύτερη αντίσταση απέναντι σε κάποια συμφέροντα, η έμφαση
σε τομείς όπου η πρόοδος δεν μετριέται με καταναλωτικούς όρους κι ένα πιο
συνεκτικό σχέδιο μεταρρυθμίσεων. Δεν έλειψε, όμως, η επιμονή σε στόχους, το
άνοιγμα στον κόσμο, η αναβάθμιση της εργατικότητας σε συλλογική αξία. H
κυβέρνηση αφήνει μία κάθε άλλο παρά αμελητέα κληρονομιά, που, υπό άλλες
συνθήκες και σε μια πιο προηγμένη δημοκρατία, θα αποτελούσε ίσως τον πυρήνα
του προεκλογικού διαλόγου. Ακόμα κι έτσι, πάντως, οι σκεπτόμενοι πολίτες δεν
μπορεί παρά να συνυπολογίσουν το ατελές αλλά με πρωτόγνωρο βαθμό σοβαρότητας
έργο που επιτελέστηκε.

Ο δικηγόρος Κώστας Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου και
γ.γ. Τουρισμού.