Διαστάσεις H ανάκαμψη του αναρχισμού

Οι αναρχικοί είναι καταδικασμένοι να αποτυγχάνουν: όσοι καταφέρνουν να
αποκτούν εξουσία στρέφονται εναντίον των πρώην συντρόφων τους. Κι όμως, ο
αναρχισμός είναι πιο πειστικός από οποιαδήποτε άλλη ιδεολογία των δύο
τελευταίων αιώνων.

Πέτερ Κροπότκιν: «H τεχνολογική πρόοδος θα απελευθερώσει τους εργαζομένους»

H αναρχία προσέφερε πολλά τις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα. Προσέδωσε
ενδιαφέρον και ζωντάνια στις ιδεολογικές διαμάχες. Ενέπνευσε την τέχνη, από
την ποίηση του Μαλαρμέ μέχρι τις ταινίες του Μπουνιουέλ και τις μουσικές
συνθέσεις του Τζων Κέιτζ. Τροφοδότησε την αντισταλινική Αριστερά με ιδέες: η
έμφαση που έδινε στις «ανθρώπινες» λύσεις των κοινωνικών προβλημάτων ήταν
προτιμότερη από τους μεγαλόπνοους σχεδιασμούς των κομμουνιστών και των
σοσιαλιστών. Με οδηγό τις θεωρίες του Ουίλιαμ Γκόντγουιν («όλοι οι νόμοι
πρέπει να καταργηθούν ως προϊόντα συμβιβασμών») και του Κροπότκιν («η
τεχνολογική πρόοδος θα απελευθερώσει τους εργαζομένους»), οι αναρχικοί γέμισαν
τους δρόμους, ίδρυσαν κοινότητες, υπονόμευσαν τα πολιτικά κόμματα,
κινητοποίησαν κόσμο, δολοφόνησαν ηγέτες, αμφισβήτησαν και χλεύασαν τον
καταπιεστικό χαρακτήρα της πολιτικής και της οικονομίας.

Σιγά-σιγά, όμως, η αναρχία άρχισε να παρακμάζει. H πίστη των αναρχικών
φιλοσόφων του 18ου αιώνα στην έμφυτη τάση του ανθρώπου προς το καλό
διαψεύστηκε από τους πολέμους και τις ακρότητες των ιδεολογιών. Οι αναρχικοί
πολέμησαν τον φασισμό και τον μπολσεβικισμό, τον κληρικαλισμό και τον
καπιταλισμό. Στο τέλος όμως η βία τούς διέφθειρε: στη διάρκεια του ισπανικού
Εμφυλίου Πολέμου, ο Γάλλος αναρχικός ζωγράφος Αλφόνς Λωρενσίκ σχεδίασε
αίθουσες βασανιστηρίων εμπνευσμένες από τον σουρεαλισμό. H γοητεία της
αναρχίας έδωσε τη θέση της στην ασφάλεια του κράτους. Ο νόμος αποδείχθηκε
προτιμότερος από την ελευθερία, η τάξη προσέφερε μεγαλύτερη σιγουριά από την
Εδέμ. Όσοι αναρχικοί επέμειναν στις ιδέες τους το έριξαν στις συζητήσεις μέσω
Ίντερνετ, στις κακόγουστες φάρσες και στο αχαλίνωτο σεξ. Για να προπαγανδίσουν
τις ιδέες τους, αναγκάστηκαν να ταυτιστούν με τα κινήματα κατά της
παγκοσμιοποίησης. Ο αναρχισμός, γράφει στους Τάιμς ο ιστορικός Φελίπε
Φερνάντες-Αρμέστο, έδωσε τη θέση του στον ανορακισμό. Κι έμεινε τελευταίος των
αναρχικών μονάχα ο Θεός, να συνεχίζει να θέλει τη διάλυση του κράτους και την
αντικατάστασή του από ένα «βασίλειο που δεν θα ανήκει σ’ αυτόν τον κόσμο».

Τελευταίος; Μόνο για λίγο. Ο αναρχισμός θα ανακάμψει, προβλέπει ο συγγραφέας
της Αλήθειας και των Ιδεών που Άλλαξαν τον Κόσμο. Ο καπιταλισμός μπορεί να
λειτουργεί, δημιουργεί όμως συνεχώς ψηφοφόρους που εξεγείρονται κατά των
ανισοτήτων. Ο κόσμος μας εξακολουθεί να είναι γεμάτος με ηγέτες που διοικούν
με απάτες και εξαπολύουν πολέμους βασισμένους σε ψέματα. Σ’ αυτόν τον κόσμο,
οι φτωχοί εξακολουθούν να γίνονται φτωχότεροι. Οι κυβερνήσεις είναι όλο και
πιο αναξιόπιστες. Ο κόσμος θέλει κάτι καλύτερο. Ο αναρχισμός έχει μέλλον –
έστω και με τη μορφή μιας αιωνίως χαμένης υπόθεσης.