ο υποψήφιος Tο «κλασικό» μάθημα με τις μεγαλύτερες επιτυχίες

Τα Λατινικά μαζί με τα Αρχαία Ελληνικά αποτελούν τις βάσεις του ελληνορωμαϊκού
πολιτισμού. Καθώς η δομή της γλώσσας και πολλές από τις λέξεις της βρίσκονται
ακόμα σε χρήση, μαθαίνοντας κανείς Λατινικά, εκτός του ότι μπορεί να αποδώσει
καλά στις εξετάσεις, αφού είναι το «κλασικό» μάθημα με τις μεγαλύτερες
επιτυχίες, μπορεί να κατανοήσει καλύτερα και τις λατινογενείς σύγχρονες
γλώσσες.

H γνώση της σημασίας των λέξεων να είναι ουσιαστική και όχι προϊόν απομνημόνευσης

Γεώργιος Μανουσόπουλος. «H καλή γνώση του συντακτικού της Αρχαίας Ελληνικής παρέχει πολύτιμη βοήθεια για την πληρέστερη εκμάθηση της λατινικής σύνταξης-γλώσσας», λέει ο ειδικός γραμματέας της Εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων

O Γεώργιος Μανουσόπουλος, ειδικός γραμματέας της Εταιρείας Ελλήνων
Φιλολόγων, δίνει την εκτίμησή του για τα Λατινικά στο Λύκειο:

«Σχετικά με τη διδασκαλία είναι σκόπιμο να επισημάνουμε:

1. Είναι θετικό ότι αρχίζει η διδασκαλία τους από τη B’ Λυκείου.

2. Είναι αρνητικό ότι οι διατιθέμενες ώρες εβδομαδιαίως είναι
ανεπαρκείς, όπως φαίνεται από τη χαμηλής στάθμης λατινομάθεια των αποφοίτων,
οι οποίοι ως νέοι φοιτητές με δυσκολία παρακολουθούν τη διδασκαλία τους στο
Πανεπιστήμιο.

3. H βαθιά γνώση της Λατινικής έχει αναμφισβήτητη πολιτιστική και
μορφωτική αξία. Τούτο πιστοποιούν η πληθώρα των επιστημονικών όρων στα
Λατινικά, το γεγονός ότι μαζί με τα Αρχαία Ελληνικά είναι οι δύο γλώσσες των
έργων του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού, ο οποίος είναι η βάση του σύγχρονου
δυτικού πολιτισμού και το πλήθος των σύγχρονων γλωσσών που προήλθαν από τη
Λατινική, η γνώση της οποίας υποβοηθεί την εκμάθησή τους (Γαλλική, Ισπανική,
Ιταλική κ.λπ.) Εν όψει των ανωτέρω επιβάλλεται η αύξηση των ωρών διδασκαλίας,
επίμονο αίτημα της ΕΕΦ.

Οι μαθητές πρέπει να οργανώσουν ορθολογικά τον χρόνο μελέτης και να
χρησιμοποιήσουν λυσιτελή μέθοδο προετοιμασίας. Ειδικότερα απαιτείται:

1. Επαρκής γλωσσική-λεξιλογική κατάρτιση, η δε γνώση της σημασίας των
λέξεων να είναι ουσιαστική και όχι προϊόν απομνημόνευσης. Μεγάλη βοήθεια
παρέχουν εδώ η γνώση νεολατινικών γλωσσών, τα «ετυμολογικά» σχόλια, οι
κατάλληλες ασκήσεις του σχολικού εγχειριδίου και η Ελληνική (αρχαία-νέα), αφού
είναι πολλά τα αμοιβαία γλωσσικά δάνεια.

2. Επαρκής γνώση γραμματικής και συντακτικού. H καλή γνώση του
συντακτικού της αρχαίας Ελληνικής παρέχει πολύτιμη βοήθεια για την πληρέστερη
εκμάθηση της λατινικής σύνταξης-γλώσσας. η απλή και επαυξημένη πρόταση, οι
ονοματικοί προσδιορισμοί, οι δευτερεύουσες προτάσεις, η χρήση πλαγίων πτώσεων,
το απαρέμφατο, η μετοχή, το γερουνδιακό, οι υποθετικοί λόγοι, ο πλάγιος λόγος
κ.λπ. μπορούν να διδάσκονται παράλληλα, ει δυνατόν από τον ίδιο φιλόλογο, με
αντίστοιχα φαινόμενα του αρχαιοελληνικού συντακτικού, όπου θα επισημαίνονται
ομοιότητες και διαφορές και θα εμπεδώνεται καλύτερα η ύλη και των δύο
μαθημάτων. Ο διδάσκων πρέπει να προτρέπει τους μαθητές να μελετούν παράλληλα
τις δύο γλώσσες, αφού η γνώση της μιας επιβοηθεί τη γνώση της άλλης.

3. Και από την επισήμανση των διαφορών στις δύο γλώσσες προκύπτουν
οφέλη. Ενδεικτικά: η Λατινική δεν έχει σημεία για τόνους, δεν έχει άρθρο (με
ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ορθή αναγνώριση του γένους των ονομάτων ή τη
μεταμορφωτική του δύναμη στο συντακτικό), ούτε αυτοπαθείς και αλληλοπαθείς
αντωνυμίες, ούτε ενεργητική μετοχή για το παρελθόν, ούτε ευκτική. Έχει όμως
πέντε κλίσεις ουσιαστικών, πέντε ονοματικούς τύπους του ρήματος, αφαιρετική
πτώση. Οι παραβολικές προτάσεις αποτελούν χωριστή κατηγορία από τις
αναφορικές, η ακολουθία των χρόνων είναι πιο τυποποιημένη, ενώ η Ελληνική έχει
αρκετή ευελιξία και πολλές αποκλίσεις στη χρήση των εγκλίσεων».

Ιδιαίτερη προσοχή στη μετατροπή πλάγιου λόγου σε ευθύ και το αντίστροφο

«Για την επίτευξη υψηλών επιδόσεων στα Λατινικά απαιτείται άριστη γνώση ολόκληρης της ύλης της γραμματικής και του συντακτικού», λέει η κ. Γλυκερία Αποστολοπούλου, φιλόλογος στο 41ο Λύκειο Αθήνα

H κ. Γλυκερία Αποστολοπούλου, φιλόλογος στο 41ο Λύκειο Αθήνας, διδάσκει
Λατινικά πολλά χρόνια.

«Το μάθημα των Λατινικών δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες, γεγονός που
αποδεικνύεται από τις υψηλές βαθμολογικές επιδόσεις των μαθητών. Ωστόσο, για
την επίτευξη αυτών των επιδόσεων απαιτείται άριστη γνώση ολόκληρης της ύλης
της γραμματικής και του συντακτικού (που παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με το
συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής) καθώς και του λεξιλογίου και της μετάφρασης
20 κειμένων του βιβλίου της B’ Λυκείου και 23 του βιβλίου της Γ’ Λυκείου. H
εξεταστέα ύλη περιλαμβάνει μόνο για τη B’ Λυκείου 12 σελίδες από την Εισαγωγή
στη Λατινική Γραμματεία.

Οι μαθητές οφείλουν να γνωρίζουν και τη λεπτομερή σύνταξη των εξεταζομένων
κειμένων. Οι 2 από τις 4 παρατηρήσεις και στις 2 τάξεις είναι γραμματικές και
αναλύονται σε υποερωτήματα που καλύπτουν όλη τη διδακτέα ύλη. Δυσκολίες
συναντούν οι μαθητές στην απομνημόνευση των αρχικών χρόνων όλων των ρημάτων,
τον σχηματισμό των παραθετικών επιθέτων και επιρρημάτων και στην κλίση
αποθετικών και ημιαποθετικών ρημάτων. Στο συντακτικό – στο οποίο αναφέρονται
μια παρατήρηση για τη B’ και 2 την Γ’ Λυκείου – οι δυσκολίες είναι σαφώς
μεγαλύτερες, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που εντοπίζονται μόνο στο λατινικό
συντακτικό και δεν υπάρχουν αντίστοιχες στο ελληνικό. Αναφέρουμε ενδεικτικά
την ιδιόμορφη απόλυτη αφαιρετική και τη μετατροπή της σε δευτερεύουσα πρόταση
και το αντίστροφο, τους κανόνες της ακολουθίας των χρόνων, τη γερουνδιακή
έλξη, την προσωπική και απρόσωπη σύνταξη του γερουνδιακού κ.λπ.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη μετατροπή του πλαγίου λόγου σε ευθύ και
το αντίστροφο, στη σύνταξη των προθέσεων και στο ρόλο των πλαγίων πτώσεων,
ιδιαίτερα της αφαιρετικής. Οι ασκήσεις στο τέλος κάθε ενότητας και οι
επαναληπτικές ασκήσεις στο τέλος των βιβλίων βοηθούν στην κατανόηση όλων των
δύσκολων συντακτικών φαινομένων που προαναφέραμε».

Συνεχές διάβασμα και γράψιμο ασκήσεων

Μιχάλης Καλομοίρης. «Χρειάζονται πάρα πολύ συχνές επαναλήψεις σε όλη την ύλη που ο μαθητής έχει διδαχθεί μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή», λέει ο μαθητής της Γ’ τάξης Λυκείου σήμερα, που έγραψε πέρυσι 19,5 στα Λατινικά

O Μιχάλης Καλομοίρης, μαθητής της Γ’ τάξης Λυκείου σήμερα, έγραψε πέρυσι 19,5
στα Λατινικά.

«Τα Λατινικά γενικά είναι ένα μάθημα ωραίο και ενδιαφέρον. Συγκεκριμένα, τα
Λατινικά της B’ τάξης του Λυκείου είναι ιδιαίτερα εύκολα και λίγα ως ύλη.
Είναι ένα μάθημα που οποιοσδήποτε μαθητής/τρια με λίγη προσοχή μπορεί να
γράψει έναν αξιοπρεπή έως πολύ καλό βαθμό. Βέβαια, για να γίνει αυτό πρέπει να
υπάρχει ιδιαίτερη προσοχή σε όλα τα γραμματικά, τα συντακτικά φαινόμενα και
φυσικά τις μεταφράσεις. Χρειάζεται πάρα πολύ συχνές επαναλήψεις σε όλη την ύλη
που έχει διδαχθεί μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή. Ακόμα, πρέπει να γράφουν τα
παιδιά ανά τακτά χρονικά διαστήματα τις ασκήσεις που τους βάζουν οι καθηγητές
τους, γιατί αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος να μην ξεχάσουν τα φαινόμενα που
έχουν διαβάσει.

Πρέπει, δηλαδή, να εφαρμόζουν στην πράξη αυτά που έχουν διαβάσει και γνωρίζουν
από τη θεωρία.

Εκτός όμως απ’ αυτά, πρέπει και η ψυχολογία του μαθητή/τριας την ώρα της
εξέτασης να είναι ανεβασμένη. Πρέπει, δηλαδή, να “πηγαίνει” με την ψυχολογία
του νικητή. Να πιστεύει μέσα του ότι θα γράψει καλά. Αυτή κατά τη γνώμη μου
είναι η “χρυσή συνταγή” για έναν αρκετά καλό βαθμό. Διάβασμα συνεχές και
γράψιμο ασκήσεων.

Αυτό έκανα εγώ και κατάφερα να γράψω 19. Ελπίζω να βοηθήσω και άλλους να
γράψουν καλά, γιατί πραγματικά είναι ένας στόχος που μπορεί να επιτευχθεί».

Κι όμως, κρύβουν παγίδες

Ειρήνη Σακκά. H πρωτοετής φοιτήτρια Γαλλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθήνας,πέρυσι αρίστευσε στα Λατινικά

H Ειρήνη Σακκά είναι πρωτοετής φοιτήτρια Γαλλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο
Αθήνας και πέρυσι αρίστευσε στα Λατινικά.

«Τα Λατινικά, παρ’ ότι θεωρούνται εύκολο ως μάθημα, κρύβουν αρκετές παγίδες. H
γλώσσα δεν βρίσκεται πλέον σε χρήση και έτσι η εκμάθηση και η αφομοίωσή της
καθίσταται δύσκολη. Ωστόσο, ένας επιμελής και προσεκτικός μαθητής μπορεί να
επιτύχει υψηλή βαθμολογία. Αρχικά, κρίνεται απαραίτητη η άριστη γνώση των
μεταφράσεων και όχι η απλή αποστήθισή τους, καθώς στις Πανελλαδικές Εξετάσεις
δίνονται χωρία του κειμένου και όχι ολόκληρα κείμενα. Συνεπώς, θα πρέπει να
αποφεύγεται η “παπαγαλία”. Ο μαθητής επίσης υποχρεούται να γνωρίζει την
γραμματική και τη συντακτική θεωρία της B’ Λυκείου, καθώς στη Γ’ Λυκείου
θεωρείται δεδομένη. Τα γραμματικά φαινόμενα των Λατινικών δεν παρουσιάζουν
ιδιαίτερη δυσκολία, αλλά απαιτούν συνεχή επανάληψη και προσεκτικό διάβασμα,
εξαιτίας της πληθώρας των λεπτομερειών που διαθέτουν. Αντίθετα, το συντακτικό
προϋποθέτει άριστη κατανόηση, καθώς είναι πιθανόν να ζητηθούν πολύπλοκες
μετατροπές πάνω στα ήδη διδαγμένα φαινόμενα.

Τηρώντας αυτές τις επισημάνσεις, θεωρείται βέβαιη η επιτυχία στις Πανελλαδικές
Εξετάσεις, στις οποίες η βαθμολόγηση είναι κατά κόρον αντικειμενική και οι
αποκλίσεις ανάμεσα στους βαθμολογητές μικρές.

Την ώρα της εξέτασης απαιτείται συγκέντρωση και προσεκτικό διάβασμα όλων των
ερωτημάτων, καθώς η άσκοπη βιασύνη είναι πιθανόν να προκαλέσει απώλεια αρκετών
μονάδων. Τέλος, ένα πλήρως ενημερωμένο εξωσχολικό βοήθημα σε συνδυασμό με την
τήρηση λεξιλογίου όλων των κειμένων και των ιδιαιτεροτήτων τους, συμπληρώνουν
ένα οργανωμένο διάβασμα».

H καλή γνώση της μετάφρασης εξασφαλίζει 40 μονάδες

«Δεν αρκεί η απλή απομνημόνευση της μετάφρασης των κειμένων, γιατί στις εξετάσεις δίνονται χωρία από διαφορετικές ενότητες και όχι ολόκληρα κείμενα», εφιστά την προσοχή η κ. Γκουτζινοπούλου

H κ. Αθηνά Γκουτζινοπούλου είναι βαθμολογήτρια Λατινικών με 17 χρόνια
υπηρεσίας.

«Τα Λατινικά θεωρούνται ως το πιο εύκολο μάθημα της Θεωρητικής Κατεύθυνσης,
όπως δείχνει και η υψηλή βαθμολογία των μαθητών: ωστόσο, κάποια σημεία πρέπει
να τύχουν προσοχής.

Κατ’ αρχήν, ένας υποψήφιος οφείλει να επιδιώξει την άριστη γνώση των
μεταφράσεων, ώστε να εξασφαλίσει ένα σημαντικό ποσοστό της βαθμολογίας (40
μονάδες). Δεν αρκεί, όμως, η απλή απομνημόνευσή τους, γιατί στις εξετάσεις
δίνονται χωρία από διαφορετικές ενότητες και όχι ολόκληρα κείμενα· επομένως,
απαιτείται καλή γνώση του λεξιλογίου, της γραμματικής και της σύνταξης κάθε
κειμένου. Οι μαθητές της Γ’ Λυκείου απαντούν σε τέσσερις ερωτήσεις, δύο
γραμματικές και δύο συντακτικές, που μπορεί να αναλύονται σε υποερωτήματα.
Καθεμία βαθμολογείται με 15 μονάδες. Στη γραμματική, πρέπει να προσεχθεί η
κλίση και το γένος ενός ουσιαστικού κυρίως στις συνεκφορές (ουσιαστικό με
επίθετο). Να προσεχθούν, επίσης, τα παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων –
ιδίως των ανωμάλων -, τα ρήματα σε -ια, που ανήκουν στη γ’ συζυγία και οι
μαθητές τα κλίνουν ως ανήκοντα στη δ’ συζυγία, και τα αποθετικά ρήματα, στα
οποία συχνά παραβλέπονται οι τύποι, οι δανειζόμενοι από την ενεργητική φωνή.
Στο συντακτικό δυσκολίες παρουσιάζονται κυρίως σε φαινόμενα που δεν υπάρχουν
αντίστοιχά τους στην ελληνική. Επισημαίνουμε χαρακτηριστικά την ιδιόμορφη
αφαιρετική απόλυτη και τη μετατροπή της σε πρόταση ή το αντίστροφο, τους
κανόνες της ακολουθίας των χρόνων, τη γερουνδιακή έλξη κ.ά. Προσοχή να δοθεί
στον προσδιορισμό του είδους του υποθετικού λόγου όταν έχουμε υποθετική
πρόταση, και στη μετατροπή από ένα είδος σε κάποιο άλλο. Στον πλάγιο λόγο λάθη
γίνονται στη μετατροπή του σε ευθύ και το αντίστροφο.

Τέλος, οι μαθητές της B’ Λυκείου εξασφαλίζουν άνετα τις 10 μονάδες της
γραμματολογικής τους άσκησης, αφού η εισαγωγή, στην οποία εξετάζονται,
περιλαμβάνει ελάχιστες σελίδες.

Ο δεκάλογος της επιτυχίας

1. Συχνές επαναλήψεις όσων μάθαμε.

2. Προσοχή στα συντακτικά – γραμματικά φαινόμενα.

3. Όχι απομνημόνευση μεταφράσεων ­ ολέθριο λάθος. Κατανόηση πλήρης.

4. Προσοχή στις κλίσεις και τα γένη των ουσιαστικών.

5. Επίσης στα παραθετικά επιθέτων – επιρρημάτων, ιδίως των ανωμάλων.

6. Δώστε βάση στα αποθετικά ρήματα.

7. Στο συντακτικό, προσέξτε τους κανόνες ακολουθίας χρόνων και τη
γερουνδιακή έλξη.

8. Προσοχή στις μετατροπές πλαγίου λόγου σε ευθύ και αντιθέτως.

9. Χρήσιμο το εξωσχολικό βοήθημα, αλλά δεν παραμελούμε το βιβλίο.

10. Ψυχραιμία στις εξετάσεις.