Σούσι ή σουβλάκι;

Κάποτε οι εκλογές ήταν υπόθεση ιδεολογίας και προγράμματος. Τώρα το
αποτέλεσμα εξαρτάται από την απήχηση των αρχηγών των κομμάτων σε
συγκεκριμένους τύπους ψηφοφόρων.

H Ρηγίλλης το γνωρίζει καλά. Ο Γιώργος Παπανδρέου είναι «αχτύπητος» στη σχέση
του με τις γυναίκες ψηφοφόρους – ιδίως νεώτερων ηλικιών. Δεν είναι ότι τις
συγκινεί η υπόθεση της «συμμετοχικής δημοκρατίας» που έχει κάνει σημαία του ο
Γιώργος. Είναι περισσότερο το γεγονός ότι το προφίλ του τους ταιριάζει.

Ο Κώστας Καραμανλής μπορεί να τρέχει στους παιδικούς σταθμούς και να βάζει στο
πρόγραμμά του γυναικεία ακροατήρια, αλλά το προβάδισμα του νέου αρχηγού του
ΠΑΣΟΚ δύσκολα θα μειωθεί. H επίγνωση του προτερήματος αυτού είναι πολύ πιθανό
ότι θα έχει ως αποτέλεσμα να κατέβει στον προεκλογικό αγώνα σύσσωμη η πυρηνική
οικογένεια Κώστα Καραμανλή. Αυτό που δεν μπορεί να πετύχει ο πρόεδρος της N.Δ.
μόνος του, θα το επιχειρήσει με τη συνδρομή της Νατάσας και των διδύμων.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επίδοση του Καραμανλή σε ένα άλλο κρίσιμο ειδικό
ακροατήριο: τους νέους. Πολιτικός αναλυτής που βρίσκεται κοντά στον πρόεδρο
της N.Δ. επιμένει ότι «το 2000, ο Καραμανλής ξεκίνησε την προεκλογική περίοδο
υστερώντας σε απήχηση στους νέους, είχε βελτιώσει όμως σημαντικά τη θέση του
όταν φθάσαμε στις κάλπες». Το υπονοούμενο είναι ότι το ίδιο θα συμβεί και
τώρα, με ενισχυτικό παράγοντα το γεγονός ότι «φέτος έχουμε δίμηνη προεκλογική
περίοδο και όχι εκλογές τεσσάρων εβδομάδων όπως το 2000».

Νέος… τύπος ψηφοφόρου. Το πέρασμα από μια αντίληψη που βλέπει μόνο
«πράσινους» και «γαλάζιους» ψηφοφόρους, σε μια ανάγνωση που διακρίνει ομάδες
που ταυτοποιούνται από έναν συνδυασμό χαρακτηριστικών ηλικίας, φύλου,
οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης και – ολίγον – ιδεολογίας δεν είναι
ελληνική αποκλειστικότητα. Στις ΗΠΑ μάλιστα, οι οποίες επίσης εισέρχονται
αυτήν τη στιγμή σε προεκλογική περίοδο, οι αναλυτές χρησιμοπούν νέες μεθόδους.
Εκεί Ρεπουμπλικανοί και Δημοκρατικοί δημοσκόποι ασχολούνται ιδιαίτερα με έναν
τύπο ψηφοφόρου που αποκαλείται «Nascar dad».

Πρόκειται για λευκούς σαραντάρηδες οικογενειάρχες που έχουν πάθος με τους
αγώνες αυτοκινήτου Nascar. Δεν πρόκειται για καλαμπούρι. Ο τύπος αυτός είναι
κυμαινόμενος ψηφοφόρος. Αδιάφορος απέναντι σε ιδεολογίες, μένει αναποφάσιστος
μέχρι να ακούσει έναν από τους υποψηφίους να κάνει προτάσεις – συναφείς με την
αγορά εργασίας, την εκπαίδευση ή το σύστημα υγείας – που να ανταποκρίνονται
στις ανάγκες του.

Ο Κώστας Καραμανλής επιδιώκει μαζί με τον Στέλιο Παπαθεμελή να προσελκύσει στη N.Δ. αυτούς που αφήνει πίσω το ΠΑΣΟΚ

Τολμηρές κινήσεις. H τελευταία εβδομάδα είδε ΠΑΣΟΚ και N.Δ. να κάνουν
τολμηρές – με παραδοσιακούς όρους – κινήσεις, εντάσσοντας στα ψηφοδέλτιά τους
πρόσωπα από άλλους πολιτικούς χώρους. Σε ένα επίπεδο, υπάρχει σαφώς
σκοπιμότητα που σχετίζεται με την απήχηση των προσώπων αυτών σε συγκεκριμένους
τύπους ψηφοφόρων. Μάνος και Ανδριανόπουλος, παραδείγματος χάριν, έχουν
ανταπόκριση σε μια ομάδα κεντροδεξιών, μεσοαστών ψηφοφόρων που ψήφισαν Σημίτη
το 1996 και το 2000. Ποσοτικά, η ομάδα αυτή δεν είναι μεγάλη, είναι όμως
κρίσιμη γιατί τα μέλη της θεωρούνται «διαμορφωτές γνώμης» ή, όπως λένε στη
χώρα των «Nascar dads», «opinion makers». Οι ψηφοφόροι αυτοί έλκονται από
πρόσωπα με ποιοτικό προφίλ και προοδευτική προσέγγιση όπως οι δύο φιλελεύθεροι
πολιτικοί.

Αντίστοιχα, Δαμανάκη και Ανδρουλάκης προσελκύουν ένα τμήμα της Αριστεράς που
έχει την τάση να ψηφίζει ένα σχήμα εξουσίας – δηλαδή ΠΑΣΟΚ. H παρουσία των δύο
αυτών προσώπων «ξαναζεσταίνει» αυτούς τους ψηφοφόρους.

Από την πλευρά της N.Δ., η ένταξη Παπαθεμελή επιχειρεί να μεταφέρει την
απήχηση της συντηρητικής παράταξης σε έναν τύπο ελληνορθόδοξου εθνικιστή
ψηφοφόρου που ήταν ενταγμένος στο «πατριωτικό» ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’80. Αν
η εξωτερική πολιτική Σημίτη χαλάρωσε τη σχέση του πράσινου κινήματος με αυτόν
τον τύπο ψηφοφόρου, η κυριαρχία του Παπανδρέου στο προσκήνιο σίγουρα δεν τον
φέρνει πιο κοντά στο ΠΑΣΟΚ. Ως υπουργός Εξωτερικών, ο Παπανδρέου προσωποποίησε
το άνοιγμα προς την Τουρκία.

Το ποσοστό νίκης. Στην περίπτωση αυτή, η N.Δ. επιχειρεί να
επαναπατρίσει ψηφοφόρους που το ΠΑΣΟΚ της νέας εποχής αφήνει πίσω. Δεν είναι η
μόνη περίπτωση που η Ρηγίλλης ενδιαφέρεται για το τι συμβαίνει στον
περιβάλλοντα πολιτικό χώρο του ΠΑΣΟΚ. Πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στον
πρόεδρο της N.Δ. κάνουν λόγο για το λεγόμενο «μαγικό 7,5%». Είναι το ποσοστό
που κατά την ανάλυσή τους πρέπει αθροιστικά να επιτύχουν το KKE, ο ΣΥΝ και το
ΔΗΚΚΙ, για να έχει η N.Δ. πιθανότητες νίκης. Το ποσοστό θεωρείται επαρκές,
ασχέτως αν ο ΣΥΝ εισέλθει στη Βουλή – κάτι που, σύμφωνα με τα ίδια πρόσωπα,
«είναι δύσκολο να συμβεί με τους παρόντες συσχετισμούς».

Το «μαγικό 7,5%» συναρτάται με ένα εκλογικό σκορ που εκτιμάται ότι θα είναι
αποτέλεσμα πόλωσης και δικομματισμού. Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, για να
κερδίσει η N.Δ. πρέπει να επιτύχει ένα ποσοστό κοντά στο 46%, με το ΠΑΣΟΚ να
κινείται μεταξύ 43,5% και 44%. Αθροιστικά τα δύο μεγάλα κόμματα έχουν ποσοστό
της τάξεως του 90%. Οι ίδιοι αναλυτές θεωρούν ότι οι μετακινήσεις ψηφοφόρων
και η ψήφος παλιννοστούντων – που αναφέρονται ως «αερογέφυρα» – θα δώσουν στο
ΠΑΣΟΚ, που «ως κυβέρνηση έχει πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες», 1% επιπλέον επί
του ποσοστού που φυσιολογικά θα ελάμβανε. Όπως είναι αντιληπτό, «σε εκλογές
που δεν αποκλείεται να κριθούν πάλι με 100.000 ψήφους, το μέγεθος αυτό μπορεί
να αποδειχθεί κρίσιμο».

Νέο μοντέλο. H ανάλυση αυτή δείχνει ότι ΠΑΣΟΚ και N.Δ. οδηγούνται προς
ένα νέο μοντέλο πολυσυλλεκτικού κόμματος, με τη διαχείριση του επικοινωνιακού
προφίλ των αρχηγών – στοιχείο κρίσιμο για απήχηση σε συγκεκριμένου τύπου
ψηφοφόρους – να συνδυάζεται με ένταξη πολιτικών προσώπων από όμορους χώρους.
Πρόκειται, φυσικά, για στρατηγικές που μπορεί να έχουν και αντιφατικά
χαρακτηριστικά. Από την άποψη αυτή, δεν είναι τυχαίο ότι η περασμένη εβδομάδα
– με τις παράλληλες μετακινήσεις Μάνου, Ανδριανόπουλου, Παπαθεμελή και Σαμαρά
– έλαβε χαρακτηριστικά συγχύσεως ή ότι επισημάνθηκαν τάσεις αποσυσπείρωσης της
βάσης του ΠΑΣΟΚ. Οι παραδοσιακοί ψηφοφόροι της Μεταπολίτευσης – με τη δική
τους ιστορική μνήμη – αισθάνθηκαν ότι δεν αναγνώριζαν το κόμμα τους.

Το μεγάλο στοίχημα του Γιώργου Παπανδρέου

Στις προεκλογικές αναλύσεις ασχολούνται κυρίως με το παρελθόν. Μια
ενδιαφέρουσα προσέγγιση βλέπει όμως τα πράγματα με προβολή στο μέλλον. H
ανάλυση αυτή βλέπει την Ελλάδα με προοπτική την επόμενη 20ετία. Επικαλούμενη
ποικίλες κοινωνικές έρευνες, διαβλέπει μια δυναμική όχι διχαστική, αλλά δύο
ταχυτήτων στην ελληνική κοινωνία. Υπάρχουν οι προοδευτικοί που θέλουν να
φύγουν μπροστά και οι παραδοσιακοί που παραμένουν προσκολλημένοι σε σταθερές
αξίες. Με άλλα λόγια, υπάρχει η Ελλάδα που τρελαίνεται για σούσι και η Ελλάδα
που επιμένει στο σουβλάκι. Ωμό γιαπωνέζικο ψάρι με σόγια σος ή καλαμάκι με
πίτα, κρεμμύδι και τζατζίκι; Δεν πρόκειται για διχασμό. Όπως εξηγείται, «ακόμη
και αυτοί που τρώνε σούσι, σε κάποιες περιπτώσεις προτιμούν το σουβλάκι».
Δηλαδή οι συμπεριφορές ποικίλλουν, με τον ίδιο τρόπο οι ετικέτες προοδευτικός
– παραδοσιακός δεν συναρτώνται αναγκαστικά με ηλικίες: συντηρητικοποιημένο –
σε κρίσιμα θέματα – είναι ένα μεγάλο κομμάτι της νέας γενιάς.

H ανάλυση αυτή επικεντρώνεται στις κινήσεις Παπανδρέου από τις 6 Ιανουαρίου
και μετά. Διαβλέπει μάλιστα στη συμπεριφορά του νέου αρχηγού του ΠΑΣΟΚ μια
τάση φυγής προς τα εμπρός, που να συμπαρασύρει μαζί του τους προοδευτικούς –
δηλαδή το σούσι. Από την εκλογή από τη βάση έως το ηλεκτρονικό του ημερολόγιο
στη σελίδα του στο Διαδίκτυο, και από την επιμονή του σε θέματα ανεκτικότητας
έως τις νύξεις για νέο μοντέλο οικονομίας γνώσης και από το προσκλητήριο στα
«ανήσυχα πνεύματα» από Ανδριανόπουλο μέχρι Ανδρουλάκη, ο Παπανδρέου φαίνεται
να μη λειτουργεί με βάση τις παραδοσιακές κάθετες διαχωριστικές γραμμές της
Μεταπολίτευσης, αλλά σε σχέση με την εγκάρσια, οριζόντια τομή που χωρίζει
προοδευτικούς από παραδοσιακούς.

Είναι μια τολμηρή κίνηση, μια καινοτόμος πολιτική στρατηγική, που είναι πλέον
σαφές ότι αναστατώνει το πολιτικό σκηνικό. Έχει αντιδράσεις, αλλά και τεράστια
απήχηση, κρίνοντας από το 1 εκατ. και βάλε πολίτες – κάθε ηλικίας – που
προσήλθαν την περασμένη Κυριακή να ψηφίσουν τον νέο αρχηγό του ΠΑΣΟΚ. H
επιλογή αυτή, που θα κριθεί από την έκβαση των εκλογών, αποτελεί σαφώς το
μεγάλο στοίχημα του Γιώργου Παπανδρέου.