ΠANΟΣ KAPNEZHΣ Eλληνικό φαινόμενο εκτός συνόρων

«Δεν θα είχα γίνει συγγραφέας αν είχα μείνει στην Ελλάδα», λέει ο 37χρονος Πάνος Καρνέζης, ο Έλληνας συγγραφέας που αναδείχθηκε σε – αγγλόφωνο! – συγγραφικό φαινόμενο, διεθνώς…

«Ο “Λαβύρινθος” πετυχαίνει γιατί πλάθει με μεγάλη ακρίβεια την ελπίδα, τον
αγώνα και ενδεχομένως τη ματαιότητα που αποπνέουν οι ζωές των ηρώων του. H
Ελλάδα του Καρνέζη είναι ένας τόπος μικρών παρακμιακών ιστοριών στα ερείπια
κάποιων μεγαλύτερων ιστοριών», έγραψε πριν από λίγες ημέρες το φιλολογικό
ένθετο των «Times».

Πριν από μια πενταετία ο 37χρονος, σήμερα, Πάνος Καρνέζης ξεκίνησε γράφοντας
ένα ποίημα ή 300 λέξεις για τη μητέρα του – τέτοιες ασκήσεις έδιναν οι
καθηγητές στα μαθήματα δημιουργικής γραφής που παρακολουθούσε. Στο σημερινό
φύλλο του ο «Independent» έχει 1.700 λέξεις για εκείνον. Με αφορμή το νέο του
βιβλίο με τίτλο «The Maze» (Ο Λαβύρινθος) ο αγγλικός Τύπος προέβη σε μπαράζ
δημοσιευμάτων αναδεικνύοντάς τον σε συγγραφικό φαινόμενο: τον χορό άνοιξαν οι
«Times» με μεγάλη κριτική, συνέχισαν οι «Sunday Times» με ένα ακόμη μεγάλο
κομμάτι για να συνεχίσει το «Times Litterary Supplement» με ημισέλιδη κριτική.

«Όπως ο Τζόζεφ Κόνραντ παλιότερα έτσι και ο Καρνέζης γράφει στα αγγλικά
και όχι στη μητρική του γλώσσα», γράφει η Marianne Brace στον σημερινό
«Independent». Ο ίδιος ο Έλληνας συγγραφέας εξηγεί: «Προσπαθώ να μη
χρησιμοποιώ ιδιωματισμούς, ούτε καν στους διαλόγους. Έτσι μεταφράζω μετά στα
ελληνικά σχεδόν λέξη προς λέξη. Δεν είναι τα ελληνικά που γράφουν οι Έλληνες.
Είναι πολύ διαφορετικά. Όταν γράφω στα αγγλικά, πολύ αργά, μία σελίδα την
ημέρα, ίσως λιγότερο, έχω έναν ρυθμό στο μυαλό μου, κάτι σαν ραπ μουσική. Έχω
ανάγκη να βρίσκω τον ρυθμό αυτό πριν να αρχίσω να γράφω. Μετά μου φαίνεται ότι
το κείμενο ρέει. Όταν μεταφράζω χάνω αυτό τον ρυθμό τις περισσότερες φορές ή η
μουσική αλλάζει».

Οι Άγγλοι δεν φείδονται επαίνων. Και τα ονόματα μεγάλων λογοτεχνών ή μεγάλων
κειμένων βρίθουν στα άρθρα τους. Σε ένα κριτικό σημείωμα γίνονται συγκρίσεις
με τον Έλιοτ, αλλού μιλούν για «απόηχο Οδύσσειας», αλλού για αναλογίες με την
«Κύρου Ανάβασι». Στο TLS γίνεται η παρατήρηση ότι ο Καρνέζης έχει αρετές
παρμένες από τον Μπόρχες: «Οικονομία, καλοχτισμένη πλοκή, ένταση».

Για «εξαιρετικό μυθιστόρημα» γραμμένο με «εντυπωσιακή αφηγηματική άνεση»
μιλούν οι «Sunday Times». «Ο Καρνέζης χτίζει ένα εξαιρετικό μυθιστόρημα με
φόντο μία σύγκρουση του 20ού αιώνα, με την οποία δεν είναι εξοικειωμένο το
αγγλικό κοινό», γράφει, καθώς το βιβλίο τοποθετείται χρονικά και τοπικά στη
Μικρά Ασία του ’22. «Αυτό όμως του επιτρέπει να συγκεντρωθεί περισσότερο στις
ανθρώπινες διαστάσεις της ιστορίας του παρά στις πολιτικές και ιστορικές
προεκτάσεις της. Στην πραγματικότητα οι κακορίζικοι στρατιώτες και πολίτες τού
Καρνέζη θα μπορούσαν να έχουν υπάρξει σχεδόν οπουδήποτε και οποτεδήποτε».

Ο Καρνέζης προκάλεσε εντύπωση ήδη με το προηγούμενο βιβλίο του, τη
συλλογή διηγημάτων «Μικρές Ατιμίες». Το έγραφε επί 18 μήνες. «Οι ιδέες
έρχονται από ένα άρθρο εφημερίδας, από διηγήσεις των γονιών, ακόμη και από
ελληνικές ταινίες του ’60», λέει στον «Independent». «Είμαι ένα είδος
ρακοσυλλέκτη όταν γράφω».

«Ούτε ήρωες ούτε κτήνη»

Ο «Λαβύρινθος», το πρώτο μυθιστόρημα του Καρνέζη, περιγράφει την απεγνωσμένη
προσπάθεια μιας ελληνικής ταξιαρχίας που έχει αποκοπεί, να βρει τον δρόμο προς
τη θάλασσα. Οι χαρακτήρες, ωστόσο, δεν είναι «ούτε ήρωες ούτε θεοί ούτε κτήνη»
και «αφού ο Καρνέζης δεν τους κρίνει, προκαλούν τη συμπάθειά μας».

Το βιβλίο ανοίγει με έναν παραστατικό κινηματογραφικό πρόλογο όπου, υπό τις
κωδωνοκρουσίες της καμπάνας της εκκλησίας, ο αναγνώστης ξεναγείται σε μία
λεηλατημένη και έρημη πόλη, όπως περιγράφουν οι «Sunday Times». «Το πώς αυτή η
πόλη έφτασε να εγκαταλειφθεί και γιατί ετούτη η καμπάνα χτυπά, είναι η ιστορία
που ο Καρνέζης πρέπει να αφηγηθεί, και το κάνει με μεγάλη επιδεξιότητα…».

INFO

Πάνος Καρνέζης, «Μικρές Ατιμίες», Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, σελ. 348, τιμή
15 ευρώ. Τον Απρίλιο θα κυκλοφορήσει ο «Λαβύρινθος» (The Maze) σε δική του
μετάφραση από τα αγγλικά στα ελληνικά.