TPITH AΠOΨH Διαφθορά και ανατροπή

Ο Ρ. Bourdieu έλεγε χαρακτηριστικά ότι η πολιτική ηθική δεν εγγράφεται
αυτόματα στην ανθρώπινη φύση. Γιατί κάνω αυτή την παρατήρηση; Γιατί πιστεύω
ανενδοίαστα ότι ο Γ. Παπανδρέου διατήρησε την πολιτική του δυναμική (και
έμεινε μέσα στο εκλογικό παιχνίδι), επειδή έκανε έγκαιρα δύο σημαντικές
ιδεολογικές κινήσεις. Ποιες είναι αυτές;

H πρώτη ενέργεια ήταν η ακαριαία εκδίωξη των βασικών εμπνευστών της
κατάπτυστης τροπολογίας για το «Πόρτο Καρράς». H ενέργεια τούτη μας υπενθύμισε
σημειολογικά αυτό που έλεγε ο Αμερικανός φιλόσοφος J. Dewey: δηλαδή, ότι η
πολιτική δεν μπορεί να είναι «η σκιά που ρίχνουν οι μεγάλες επιχειρήσεις πάνω
στην κοινωνία». Με άλλα λόγια, είναι αδύνατον να «καταπιεί» κανείς εύκολα τον
κυνικό ισχυρισμό του πρώην υφυπουργού Ανθόπουλου, που έλεγε πολύ απλά το εξής
πράγμα: ότι πλαστογράφησε τις υπογραφές κάποιων συναδέλφών του, επειδή είχε τη
διαβεβαίωση του σχετικού υπευθύνου της αντίστοιχης εταιρείας πώς οι
«σύντροφοί» του συμφωνούσαν με αυτήν την απαράδεκτη τροπολογία!

Επομένως: Ή θα έπρεπε ο Γ. Παπανδρέου να αποδεχθεί μοιρολατρικά αυτήν την
απίθανη διαφθορά (οπότε θα «αυτοκτονούσε πολιτικά»). Ή θα έπρεπε, διαφορετικά,
να διασταυρώσει την πολιτική με καινούργια ηθικά κελεύσματα, τα οποία θα
σηματοδοτούσαν απερίφραστα ότι η τελευταία δεν μπορεί να υποτάσσεται στα
μονοσήμαντα συμφέροντα των ιδιωτικών εταιρειών. Ο Γ. Παπανδρέου υιοθέτησε
ορθώς τη δεύτερη επιλογή, επειδή η πολιτική αποτελεί ταυτόχρονα και μία
«διαχείριση συμβολισμών».

Βέβαια, προκαλεί αλγεινή κατάπληξη η στάση μιας υπολογίσιμης μερίδας της
τοπικής κοινωνίας της Χαλκιδικής, που υποδέχθηκε ως ευεργέτη τον ουσιαστικό
αυτουργό τής παραπάνω ακατανόητης τροπολογίας. H αντιμετώπιση τούτη
επιβεβαιώνει, δυστυχώς, τις δυσάρεστες παραδοχές που έχει υιοθετήσει ο Ρ.
Lascoumes («H διαφθορά», 2003). Δηλαδή, ότι το εκλογικό σώμα εξακολουθεί
πολλές φορές να δείχνει μια απίστευτη ανοχή απέναντι στους πολιτικούς εκείνους
που κατηγορήθηκαν για τέτοιες επιλήψιμες συμπεριφορές!

Όμως, υπάρχει και μια δεύτερη πολυσήμαντη «κίνηση» που πρέπει να μελετηθεί
προσεκτικά από όλους (και όχι με ιδεολογικές παρωπίδες). Η κίνηση τούτη σπάει
το καρτέλ τών «σοβιετικού τύπου» κομμάτων και επιτάσσει την εκλογή του
προέδρου του ΠΑΣΟΚ, όχι μόνο από τα μέλη (αλλά και από τους φίλους). Μάλιστα,
θα ήταν απαραίτητο να υπάρχουν περισσότεροι συνυποψήφιοι, ώστε να αποτρέπεται
η κυοφορία αυταρχικών λογικών.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα επιθυμούσα κατ’ αρχήν να τονίσω ότι εκπλήσσει
δυσάρεστα η ατυχής απόφαση της Αρχής για την Προστασία των Προσωπικών
Δεδομένων. Γιατί; Γιατί φαίνεται, δυστυχώς, ότι η Αρχή τούτη αγνόησε
ολοκληρωτικά την Οδηγία 95/46 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. H Οδηγία αυτή
θεωρεί ότι τα πολιτικά κόμματα είναι ιδιόμορφες οντότητες και έχουν τη
δυνατότητα να συλλέγουν τα αντίστοιχα δεδομένα που αφορούν τα πολιτικά
φρονήματα «διαφόρων προσώπων».

Επιπλέον, βέβαια, αναρωτιέμαι το εξής πράγμα: όταν όλοι συμφωνούμε ότι και ο
ύποπτος ακόμη (για την τέλεση ενός εγκλήματος) μπορεί οικειοθελώς να
αποκαλύπτει το πιο απόκρυφο στοιχείο του (δηλαδή το DNA), είναι δυνατόν να
δεχόμαστε σοβαρά ότι ο φίλος ενός πολιτικού οργανισμού δεν μπορεί να
αποκαλύπτει με τη δικιά του βούληση ορισμένα προσωπικά του στοιχεία; Φοβάμαι
ότι με την προκείμενη απόφαση η παραπάνω Αρχή υπονομεύει απαράδεκτα την
αυτόνομη λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος.

Όμως ανεξάρτητα από αυτό, η εκλογή του Γ. Παπανδρέου από την ευρύτερη κοινωνία
των πολιτών μπορεί να σηματοδοτήσει ουσιαστικά ένα πράγμα. Δηλαδή μπορεί να
σηματοδοτήσει την εκκόλαψη κάποιων νέων «κομματικών μοντέλων», τα οποία θα
είναι απαλλαγμένα από τη λειτουργία των (γνωστών) κεντρικών μηχανισμών, που
καταπνίγουν ανελέητα τις διαφορετικές απόψεις!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; H πολιτική πρέπει να ξαναβρεί στον τόπο
μας την ουτοπική της διάσταση. Αυτός θα πρέπει να είναι και ο μεγάλος στόχος
του Γ. Παπανδρέου. Διαφορετικά θα επιβεβαιωθεί επώδυνα ο J. Baudrillard, που
έλεγε χαρακτηριστικά ότι «οι πολίτες είναι απλώς καταναλωτές της πολιτικής, οι
οποίοι επιλέγουν τους αντιπροσώπους τους με τον ίδιο τρόπο που θα διάλεγαν
και… την οδοντόκρεμά τους»!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.