Ο παράδεισος μπορεί να περιμένει

Πολλοί είχαν πιστέψει πριν από λίγα χρόνια ότι ο καρκίνος τον είχε νικήσει.
Στο όνομα μιας ζωής γεμάτης μάχες, όμως, δεν θα μπορούσε να μην αγωνιστεί. Και
ο Ντέσμοντ Τούτου επικράτησε. Ο «παράδεισος» μπορούσε να περιμένει.

Ο Αρχιεπίσκοπος. Ο Ντέσμοντ Τούτου με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, το ίνδαλμά του, στο μπλουζάκι του

Οι αγγλικανοί δεν είναι το ίδιο γενναιόδωροι με τους αγίους όπως οι καθολικοί.
Και σίγουρα, δεν τους αποδέχονται στη σύγχρονη μορφή τους. Στο πρόσωπο του
Ντέσμοντ Τούτου όμως, νικητή του απαρτχάιντ και πνευματικού ηγέτη του Έθνους
του Ουράνιου Τόξου – όπως φιλοδοξεί να μεταμορφωθεί η σύγχρονη Νότια Αφρική -,
βλέπουν πράγματι ολοζώντανο μπροστά τους τον άγιό τους. Έναν ζωντανό άγιο, που
ξεσπά με το χαρακτηριστικό γέλιο του στη σκέψη του φωτοστέφανου. Έναν ζωντανό,
γελαστό άγιο που, όπως έλεγαν το 1999, «πεθαίνει από καρκίνο του προστάτη».
Όμως σήμερα χοροπηδά σαν έφηβος. «Όταν το άκουσαν εκεί πάνω», λέει γελώντας,
«ότι υπήρχε το ενδεχόμενο να πάω, είπαν: “Όχι, όχι, όχι. Κρατήστε τον κάτω.
Δεν μπορούμε να τα βγάλουμε πέρα μαζί του”».

Το βραβείο. Συναντηθήκαμε στο Κινγκς Κόλετζ του Λονδίνου, όπου ο Τούτου
αφιερώνει δυο μήνες τον χρόνο ως επισκέπτης καθηγητής για θέματα κοινωνιών που
έζησαν συγκρούσεις. Σπούδασε στη Βρετανία κατά τη δεκαετία του 1960, πριν
επιστρέψει στη Νότια Αφρική για να ανέλθει στα ψηλότερα κλιμάκια του
αγγλικανισμού και να γίνει τελικά ο Αρχιεπίσκοπος του Κέιπ Τάουν από το 1986
ώς το 1995 – ένα αγκάθι για τη λευκή νοτιοαφρικανική κυβέρνηση και ταυτόχρονα
ένας ήρωας διεθνώς, που βραβεύτηκε με το Νόμπελ Ειρήνης το 1984. Ως γενικός
γραμματέας του Συμβουλίου των Εκκλησιών της Νότιας Αφρικής (1978 – 1984), ήταν
ο μόνος εκπρόσωπος των μαύρων Νοτιοαφρικανών, τον οποίο το καθεστώς του
απαρτχάιντ δεν τόλμησε να «φιμώσει» ή να φυλακίσει. Όπως συνέβη και σε άλλες
κοινωνίες που έζησαν την καταπίεση, οι Εκκλησίες έγιναν ο αγωγός των
εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων. H Ιστορία έδειξε ότι αυτό ήταν
αποτελεσματικό, αν και πολλοί είχαν πει τότε ότι ο Ντέσμοντ Τούτου ήταν μάλλον
ένας πολιτικός παρά ένας άνθρωπος του Θεού.

Από τη στιγμή που μου ζήτησε να προσευχηθώ μαζί του, θα έπρεπε να είχα
προβλέψει την αντίδρασή του, όταν έφερα τη συζήτηση ακριβώς σε αυτό το θέμα.
Στην αρχή γέλασε. Ύστερα όμως σοβάρεψε, σχεδόν θύμωσε. «Θλίβομαι όταν ο κόσμος
ρωτά “Ποια Βίβλο διαβάζεις”. Όταν ο Θεός απελευθερώνει μια ομάδα σκλάβων, αυτό
είναι πολιτική ή θρησκευτική κίνηση; Τους ζητώ να διαβάσουν τι λέει ο Ησαΐας
για τη νηστεία. Ο Θεός λέει: “Δεν θέλω τη νηστεία σας. Είναι υποκριτική”. Ο
Θεός λέει “θέλω να ταίσετε τους πεινασμένους και να ντύσετε τους γυμνούς”. Ο
Ιησούς ο ίδιος λέει ότι δεν θα κριθείτε από το αν προσευχόσασταν ή από το αν
πηγαίνατε στην εκκλησία. Ο Ιησούς είπε ότι θα κριθείτε από το αν ταΐσατε
κάποιον που ήταν πεινασμένος, από το αν ντύσατε κάποιον που συναντήσατε γυμνό.
Αυτό που είναι συγκλονιστικό – και εδώ η τραγουδιστή φωνή του γίνεται ψίθυρος
καθώς με αγγίζει στο χέρι και με κοιτά στα μάτια – είναι αυτό που λέει “ό,τι
κάνετε σε κάποιον από αυτούς, είναι σαν να το κάνετε σε μένα”».

Εμπειρίες. Μιλάει για τις εμπειρίες του, την περίοδο που ακολούθησε τις
πρώτες δημοκρατικές εκλογές στη Νότια Αφρική το 1994, στην ίδρυση της
Επιτροπής για την Αλήθεια και τη Συμφιλίωση. Στόχος της ήταν να τερματιστούν
τρεις δεκαετίες πολιτικής βίας στη Νότια Αφρική, ανακαλύπτοντας όμως έναν
τρίτο δρόμο, διαφορετικό από τις δίκες της Νυρεμβέργης ή την εθνική αμνησία.
Δεν έπρεπε να γίνουν δίκες-θέαμα, όπως δεν έπρεπε να μείνει τίποτα «κάτω από
το χαλί». «Εκείνη την εποχή», λέει, «η Νότια Αφρική ήταν μια κοινωνία που
διήνυε την περίοδο μετά τις διαμάχες και θα μπορούσε να ακολουθήσει πολλούς
δρόμους. Οι περισσότεροι προέβλεπαν ότι θα ήταν καταστροφικοί. Δεν ήταν. Ίσως
γι’ αυτό να έχει τόσο ενδιαφέρον. Στην Επιτροπή προσέχαμε πάντοτε να μη
δώσουμε την εντύπωση ότι κάνουμε τις ίδιες υποδείξεις για όλους. Οι
καταστάσεις είναι μοναδικές. Όμως, οι άνθρωποι μπορούν να μάθουν τόσο από τις
επιτυχίες όσο και από τις αδιαμφισβήτητες αποτυχίες του δικού μας έργου».

«Σαν να στεκόμαστε σε τόπο ιερό»

Παρά την προσοχή που συστήνει όσον αφορά στην εφαρμογή του μοντέλου της Νότιας
Αφρικής, δεν είναι λίγες οι φορές που αυτό ακριβώς το μοντέλο αναφέρεται ως
εναλλακτική λύση για τις κοινωνίες που έζησαν τον πόλεμο, όπως το Ιράκ. Ο
Τούτου γνωρίζει τα μειονεκτήματα. «Για μένα, η μεγαλύτερη αποτυχία μας ήταν το
ότι δεν καταφέραμε να δεχτούμε τους λευκούς Νοτιοαφρικανούς με μεγαλύτερο
ενθουσιασμό. Προδόθηκαν οικτρά από τους ηγέτες τους. Όταν ακούγαμε τις
μαρτυρίες ανθρώπων που είχαν δεινοπαθήσει και που τελικά έφταναν στο σημείο να
συγχωρούν πρόθυμα και να αγκαλιάζουν τους ενόχους, θυμάμαι πως έλεγα το εξής:
“Οφείλουμε, νομίζω, να ησυχάσουμε τώρα. Έχουμε μπροστά μας κάτι ιερό.
Οφείλουμε να βγάλουμε τα παπούτσια μας σαν να στεκόμαστε σε τόπο ιερό”».

LINKS:

* www.nobel.se/peace/laureates/1984/tutu-bio.html

* www.tutufoundation-usa.org/

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Δημητρίου