Tο μάθημα του γαλλικού 35ώρου

Τέσσερα χρόνια μετά την εφαρμογή του στη Γαλλία, το 35ωρο εξακολουθεί να
αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης μεταξύ πολιτικών και οικονομολόγων. Τα
στατιστικά στοιχεία προσφέρουν επιχειρήματα, τόσο στους υποστηρικτές όσο και
στους πολέμιους της μείωσης των ωρών εργασίας ως μέσου για την καταπολέμηση
της ανεργίας.

Ψηφίστηκε τον Ιούνιο του 1998 στη Γαλλία από την κεντροαριστερή κυβέρνηση
Ζοσπέν και έγινε υποχρεωτικό από τον Ιανουάριο του 2000. Τέσσερα χρόνια μετά,
η κεντροδεξιά κυβέρνηση Ραφαρέν επιδιώκει την αναθεώρησή του, επικαλούμενη το
κόστος που προκαλεί στον κρατικό προϋπολογισμό, ο οποίος έχει ξεφύγει από όσα
ορίζει το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης.

H αύξηση των δημοσιονομικών δαπανών, ωστόσο, ήταν κάτι που είχε προβλεφθεί από
τους εμπνευστές του νόμου, καθώς η καθιέρωση των 35 ωρών εργασίας
εβδομαδιαίως, χωρίς μείωση των αποδοχών των εργαζομένων, συνοδεύτηκε από
κρατική επιδότηση μέρους των εργοδοτικών εισφορών για νέες προσλήψεις,
προκειμένου να αντισταθμιστεί εν μέρει η αύξηση του εργατικού κόστους. Το άλλο
επιχείρημα των πολέμιων του 35ώρου είναι ότι δεν έφερε τα επιδιωκόμενα
αποτελέσματα στο μέτωπο της απασχόλησης.

Το γαλλικό 35ωρο

Ας ξεκαθαρίσουμε, ωστόσο, τι είναι αυτό που εφαρμόστηκε στη Γαλλία και είναι
γνωστό ως 35ωρο. Από τον Ιανουάριο του 2000, όλες οι επιχειρήσεις με
περισσότερους από 20 εργαζομένους όφειλαν να μειώσουν τις υποχρεωτικές ώρες
εργασίας, από 39 σε 35, χωρίς μείωση των αποδοχών τους. Ωστόσο, το όριο των 35
ωρών δεν είναι εβδομαδιαίο, αλλά πρόκειται για ετήσιο μέσο όρο. Τι σημαίνει
αυτό; Ότι μια επιχείρηση θα μπορούσε να αυξομειώνει τις ώρες εργασίας των
υπαλλήλων της κατά τη διάρκεια του χρόνου, ανάλογα με τις ανάγκες και την
εποχικότητα της ζήτησης των προϊόντων της. Ο ετήσιος αριθμός των ωρών που
απασχολείται ο εργαζόμενος μειώθηκε, αλλά η επιχείρηση μπορούσε να τον
κατανείμει καλύτερα με βάση τις ανάγκες της.

Το δεύτερο συστατικό της μεταρρύθμισης ήταν η αύξηση του κόστους των
υπερωριών. Οι επιχειρήσεις που επιθυμούσαν να απασχολήσουν τους εργαζομένους
για περισσότερες από 35 ώρες εβδομαδιαίως, θα έπρεπε να καταβάλλουν πολύ
υψηλότερες αμοιβές. Αντίθετα, αν προχωρούσαν στην πρόσληψη νέων εργαζομένων
για την κάλυψη των αναγκών τους, θα είχαν την κρατική αρωγή, με τη μορφή της
επιχορήγησης μέρους των εργοδοτικών εισφορών.

Το τρίτο συστατικό της καθιέρωσης του 35ώρου ήταν η δημιουργία κινήτρων για τη
συμμετοχή των εργαζομένων σε επίπεδο επιχείρησης στους συνδικαλιστικούς
φορείς, καθώς απαιτούνταν πλέον νέες διαπραγματεύσεις με την εργοδοσία για την
κατανομή των ωρών εργασίας.

Τα αποτελέσματα

Οι εμπνευστές του σχεδίου προέβλεπαν ότι θα δημιουργήσει συνολικά περισσότερες
από 500.000 νέες θέσεις εργασίας. Το 1997, έναν χρόνο πριν ψηφιστεί το 35ωρο,
η ανεργία στη Γαλλία βρισκόταν στο 12,4% του εργατικού δυναμικού. Πέρυσι, είχε
υποχωρήσει κάτω από το 9%. Στην πενταετία 1998 – 2002 η γαλλική οικονομία
δημιούργησε συνολικά περίπου 300.000 νέες θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης.
Όμως, δεν είναι όλες αποτέλεσμα της καθιέρωσης του 35ώρου. Ακόμη και οι Γάλλοι
σοσιαλιστές παραδέχονται ότι μόνο το 20% αυτών των θέσεων εργασίας συνδέονται
με την καθιέρωση του 35ώρου. Οι πολέμιοι του μέτρου, μερίδα οικονομολόγων και
κεντροδεξιών πολιτικών, υποστηρίζουν ότι οι νέες θέσεις εργασίας
δημιουργήθηκαν από την ταχεία ανάπτυξη της γαλλικής οικονομίας και ότι θα
είχαν δημιουργηθεί πολλές περισσότερες αν δεν είχε καθιερωθεί το 35ωρο.

Οι δύο όψεις

Σημαντικές διαφοροποιήσεις παρατηρήθηκαν μεταξύ διαφορετικών κλάδων της
γαλλικής οικονομίας από την καθιέρωση του 35ώρου. Μεγάλες επιχειρήσεις, οι
οποίες είχαν τη δυνατότητα να προσαρμόσουν τις ώρες εργασίας των υπαλλήλων
τους στις ανάγκες τους, με βάση τη ζήτηση των προϊόντων τους, βελτίωσαν
σημαντικά την παραγωγικότητα και την κερδοφορία τους. Για παράδειγμα, η
εταιρεία παραγωγής βαλιτσών Samsonite συμφώνησε με τους εργαζομένους της να
τους απασχολεί 42 ώρες την εβδομάδα το καλοκαίρι, που η ζήτηση για βαλίτσες
είναι υψηλή, και 32 ώρες τον χειμώνα, που η ζήτηση πέφτει. Έτσι, η επιχείρηση
αύξησε την παραγωγή της χωρίς αντίστοιχη αύξηση του εργατικού κόστους, ενώ
περιορίστηκαν και οι απολύσεις που γίνονταν τον χειμώνα λόγω της μείωσης της
παραγωγής.

Δεν έγινε, όμως, το ίδιο σε όλους τους κλάδους της γαλλικής οικονομίας. Σε
τομείς όπως οι αρτοβιομηχανίες και οι μεταφορές, που οι εργαζόμενοι δουλεύουν
πολλές ώρες σε δύσκολες συνθήκες καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, η μείωση των
ωρών εργασίας χωρίς μείωση των αποδοχών προκάλεσε αύξηση του εργατικού κόστους
και μείωση της κερδοφορίας. Πολλές εμπορικές επιχειρήσεις αναγκάστηκαν να
κλείνουν δύο φορές την εβδομάδα, αντί για μία, προκειμένου να αντιμετωπίσουν
την αύξηση του εργατικού κόστους. Το μεγάλο πρόβλημα, ωστόσο, θααντιμετώπιζαν
οι μικρές επιχειρήσεις, αυτές που απασχολούν έως 20 άτομα. Τον Ιανουάριο του
2003 η εφαρμογή του 35ώρου έγινε προαιρετική γι’ αυτές, καθώς έγινε προφανές
ότι θα αύξανε κατακόρυφα το εργατικό τους κόστος και θα οδηγούσε σε απολύσεις,
αντί για προσλήψεις.

Χρυσή ευκαιρία

Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι το 35ωρο απέτυχε στη Γαλλία. Αν και η κεντροδεξιά
κυβέρνηση Ραφαρέν έδωσε, στις αρχές του 2003, στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα
να επαναδιαπραγματευθούν με πιο ευνοϊκούς (γι’ αυτές) όρους το 35ωρο με τους
εργαζομένους τους, ελάχιστοι κλάδοι της γαλλικής οικονομίας έσπευσαν να την
εκμεταλλευθούν. Σύμφωνα με τους αναλυτές, αυτό σημαίνει ότι το 35ωρο αποτέλεσε
μια χρυσή ευκαιρία για την καθιέρωση νέων, πιο παραγωγικών προγραμμάτων
απασχόλησης του προσωπικού, την οποία και άρπαξαν οι επιχειρήσεις. Από την
άλλη, εκατομμύρια εργαζόμενοι βρέθηκαν να απολαμβάνουν περισσότερο ελεύθερο
χρόνο χωρίς μείωση των αποδοχών τους, ενώ χιλιάδες άλλοι εξασφάλισαν δουλειά.

Δεν ωφέλησε όλους τους εργαζομένους

Το κατά πόσον το 35ωρο είναι καθοριστικός παράγοντας για τη δημιουργία νέων
θέσεων απασχόλησης, αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης. Είναι, όμως, γεγονός
ότι η εφαρμογή του μέτρου αυτού δεν έσωσε από την εκλογική ήττα την κυβέρνηση
Ζοσπέν.

H μείωση των ωρών εργασίας φαίνεται ότι βελτίωσε σημαντικά τον τρόπο ζωής των
μεσαίων και υψηλότερων στελεχών των επιχειρήσεων, οι οποίοι είναι και καλύτερα
αμειβόμενοι. Με τη μείωση των ωρών εργασίας, αυξήθηκε ο ελεύθερος χρόνος τους
χωρίς να μειωθεί ο μισθός τους.

Αλλά δεν έγινε το ίδιο με όσους κάνουν χειρωνακτικές εργασίες. Οι εργαζόμενοι
αυτοί είδαν τις υπερωρίες τους να μειώνονται, λόγω της καθιέρωσης του 35ώρου,
με αποτέλεσμα να χάσουν μια σημαντική πηγή ενίσχυσης του εισοδήματός τους. Με
άλλα λόγια, βρέθηκαν να έχουν στη διάθεσή τους περισσότερο ελεύθερο χρόνο,
αλλά λιγότερα χρήματα στην τσέπη για να τον απολαύσουν.

Δεν είναι τυχαίο, ότι σε πρόσφατη δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε για
λογαριασμό γαλλικού οικονομικού περιοδικού, το 57% των Γάλλων δήλωσαν ότι
επιθυμούν το πάγωμα ή την κατάργηση του θεσμικού πλαισίου που διέπει το 35ωρο.

Αυτή η αρνητική στάση συνδέεται και με το γεγονός ότι οι εργοδότες
χρησιμοποίησαν, τα τελευταία χρόνια, το 35ωρο ως δικαιολογία, προκειμένου να
δίνουν χαμηλότερες αυξήσεις στους μισθούς και να απαιτούν εντατικοποίηση της εργασίας.