Άρωμα νέας εποχής φέρνει ο Γιώργος

ΣΤΗΝ καθιερωμένη δεξίωση του Προέδρου της Δημοκρατίας για τους εκπροσώπους
των MME, ο Κώστας Καραμανλής ήταν μάλλον σκυθρωπός. Έκανε έναν γύρο,
συνοδευόμενος από τον Θόδωρο Ρουσόπουλο και έναν άνδρα της ασφαλείας του, και
μετά απεχώρησε.

Κλίντον, Μπλερ, Πούτιν. H γενιά των σαραντάρηδων πήρε πρώτα τη σκυτάλη στις ΗΠΑ για να ακολουθήσει η Βρετανία και η Ρωσία

Αν και οι «Τάσεις» τής MRB, που είχαν δημοσιοποιηθεί πριν από μερικές ημέρες,
ενεφάνιζαν τη N.Δ. ως καθαρό φαβορί για να κερδίσει τις εκλογές, δεν υπήρξε
συνωστισμός καλοθελητών γύρω από τον αρχηγό της. Κάτι είχε αλλάξει στην
ατμόσφαιρα – κι αυτό ήταν η έντονη φημολογία ότι ο Γιώργος Παπανδρέου
αναλαμβάνει την ηγεσία στο ΠΑΣΟΚ.

H δεξίωση στο Προεδρικό Μέγαρο έδωσε μια πρόγευση στην ηγετική ομάδα της N.Δ.
γι’ αυτά που έρχονταν. Ο Παπανδρέου μπήκε όντως στο παιχνίδι και η υπεροχή της
Ρηγίλλης στις δημοσκοπήσεις ψαλιδίστηκε από διαφορές της τάξεως των 7
ποσοστιαίων μονάδων και βάλε, σε μόλις 2,5%. Ακόμη χειρότερα: η ελαφρά
αδιαφορία που αντιμετώπισε ο Καραμανλής από κάμερες και προβολείς στη σάλα του
Προεδρικού, επανελήφθη ώς ένα σημείο και σε εθνικό επίπεδο. Οι εμφανίσεις του
Παπανδρέου στην Αναγνωστοπούλου, το Καλέντζι ή το Κάραβελ για την Κεντρική
Επιτροπή μονοπώλησαν σχεδόν το δημοσιογραφικό ενδιαφέρον και επισκίασαν την
παρουσία του Καραμανλή.

Πώς μπορεί ένα κόμμα να προηγείται σταθερά επί τρία χρόνια με διαφορές άνω των
πέντε μονάδων και να δει το προβάδισμα να συρρικνώνεται σε λίγες ημέρες; Και
προς τι ο πανζουρλισμός περί τον Γιώργο; H ατμόσφαιρα στη Ρηγίλλης είναι
γεμάτη από υπονοούμενα για «συνωμοσία» των MME, για ειδησεογραφική κάλυψη που
δεν γίνεται με όρους φερ πλέι και άλλα τινά. Πρόκειται, ομολογουμένως, για
επιχειρηματολογία που θα είναι πολιτικά χρήσιμη σε περίπτωση ήττας την επομένη
των εκλογών, αφού θα απαλλάσσει την ηγεσία της N.Δ. από ευθύνες, προτάσσοντας
τους «άνισους» όρους του εκλογικού αγώνα.

Μεταστροφή του ενδιαφέροντος. Ωστόσο, η μεταστροφή της πολιτικής
ατμόσφαιρας – όπως καταγράφεται σε «κλίμα» και μετρήσεις – φαίνεται να
σχετίζεται και με κάποιες πτυχές της πολιτικής προσωπικότητας του Γιώργου
Παπανδρέου. Είναι γεγονός ότι ο πρόεδρος εν αναμονή του ΠΑΣΟΚ αναζωογόνησε το
ενδιαφέρον της κοινωνίας για την πολιτική. Στις περιοδείες και τις επισκέψεις
του, ο Παπανδρέου ηλεκτρίζει τα πλήθη, γεγονός που επαναφέρει ένα στοιχείο
μαζικότητας στη δημόσια ζωή.

Γιατί συμβαίνει όμως αυτό; Δεν αρκεί το όνομα, ούτε η ελπίδα της νίκης ως
εξήγηση. Το φαινόμενο Παπανδρέου δεν είναι μια στενά κομματική υπόθεση του
ΠΑΣΟΚ. Άλλωστε, οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν το ενδιαφέρον που έχουν για τον
Γιώργο κοινωνικές ομάδες χωρίς έντονη συμμετοχή στην πολιτική, όπως οι
γυναίκες που δεν εργάζονται ή οι νέοι. Στην πραγματικότητα, ο Παπανδρέου είναι
ένας πολιτικός (και) για εκείνους που δεν ενδιαφέρονται για την πολιτική. Αν ο
Λαλιώτης ήθελε να παίξει το ΠΑΣΟΚ «σκληρό ροκ», ο Παπανδρέου είναι ο ίδιος
«ροκ σταρ» και αντίστοιχα αντιμετωπίζεται από το κοινό.

H γενιά των 40ρηδων. Το φαινόμενο αυτό δεν έχει μόνο προσωπική, αλλά
και συστημική διάσταση. Πότε μπήκε η δημόσια ζωή άλλων χωρών στη γενιά του
Γιώργου; Στις ΗΠΑ οι σαραντάρηδες ήρθαν νωρίς – νωρίς στα πράγματα με τον Μπιλ
Κλίντον το ’92. Ο Κλίντον κέρδισε το ’96, ενώ το 2000 ο Λευκός Οίκος πέρασε σε
άλλο κόμμα, τους Ρεπουμπλικανούς, αλλά κατοικείται από εκπρόσωπο της ίδιας
γενιάς, τον Μπους. Στη Βρετανία έγινε το ίδιο το ’97 με τον Μπλερ, στη
Γερμανία το ’98 με τον Σρέντερ και τον Φίσερ. Στη Ρωσία, ο Πούτιν εμφανίστηκε
στο Κρεμλίνο το 1999 και είναι ακόμη εκεί.

Αντιθέτως, στην Ελλάδα η γενιά των σαραντάρηδων χρειάστηκε να φθάσει τα
πενήντα και να περιμένει το πέρασμα μιας δεκαετίας για να μπει στο παιχνίδι. Ο
Σημίτης, 68 ετών σήμερα, ήταν ένας πολιτικός με προωθημένες, μεταρρυθμιστικές
ιδέες, που κυριάρχησε από το 1996 και μετά, βάζοντας τη σφραγίδα του στη
δημόσια ζωή.

Ωστόσο, ήταν ένας πολιτικός από αυτούς που μπήκαν ουσιαστικά στο παιχνίδι το
1974-75 και αναδείχθηκαν τη δεκαετία του ’80. Εδώ και καιρό, το προσωπικό του
στυλ δεν ήταν συγχρονισμένο με την κοινωνία. Είχε μάλλον κουράσει. Με τον
Παπανδρέου, η ελληνική πολιτική συγχρονίζεται με την εποχή. Δεν είναι η
ατζέντα, που αποτελεί σε μεγάλο βαθμό συνέχεια των θέσεων Σημίτη. Είναι κυρίως
το πρόσωπο, αλλά και ο τρόπος που εκφέρει τις ιδέες του. Από την άποψη αυτή, η
κάθοδος Παπανδρέου ωφελεί το ΠΑΣΟΚ, αλλά συγχρόνως το ξεπερνάει. H απήχηση
είναι προσωπική και όχι κομματική. Οι υποστηρικτές του Γιώργου δεν είναι όλοι
ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα, σύμφωνα με μια γραμμή πολιτικής σκέψης, ο Παπανδρέου μόνο με
προσωπική καμπάνια – κρύβοντας το ΠΑΣΟΚ πίσω από την κουρτίνα – μπορεί να
καλύψει τον «σκληρό πυρήνα» της διαφοράς που απομένει και να κερδίσει τις
εκλογές.

Σε ό,τι αφορά, πάντως, το ίδιο το ΠΑΣΟΚ, η έλευση Παπανδρέου το οδήγησε μέσα
σε λίγα εικοσιτετράωρα σε νέα εποχή. Ωστόσο, το πέρασμα άφησε ένα χάσμα
ανάμεσα στο πριν και το μετά. Ο Παπανδρέου μπορεί να παίρνει μαζί του στο
μέλλον την Άννα Διαμαντοπούλου, τον Αλέκο Παπαδόπουλο ή τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη,
ωστόσο αφήνει πίσω αρκετούς. Αυτοί που φαίνεται να μένουν στην όχθη, έχουν
λίγο χρόνο για να αντιληφθούν ότι οι παλιές διαχωριστικές γραμμές στο κόμμα –
εκσυγχρονιστές εναντίων παλαιοκομματικών – δεν ισχύουν πλέον.

Με προσωπικά χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με μια τέτοια ανάγνωση, η
αναμέτρηση Παπανδρέου – Καραμανλή τείνει να λάβει προσωπικά χαρακτηριστικά,
αφήνοντας πίσω τη σύγκρουση των κομμάτων. Αν λειτουργήσουν έτσι τα πράγματα,
οι εκλογές της 7ης Μαρτίου 2004 θα είναι ορόσημο. Τούτο συνέβη το 1960 στην
Αμερική με την αναμέτρηση Κέννεντυ – Νίξον. Από εκείνο το σημείο και μετά
άρχισε η συρρίκνωση της επιρροής των κομματικών οργανώσεων – Δημοκρατικών ή
Ρεπουμπλικανών – στις ΗΠΑ και η μετατροπή τους σε χρηματοδοτικούς μηχανισμούς
υποστήριξης χαρισματικών υποψηφίων.

Αν το φαινόμενο Παπανδρέου έχει να κάνει ώς ένα βαθμό με το γεγονός ότι
εκφράζει καλύτερα ως πρόσωπο την εποχή, τότε υπάρχει ένα ερώτημα. H N.Δ.
διάλεξε έναν σαραντάρη, τον Καραμανλή, για την ηγεσία της ήδη από το 1997.
Γιατί, επτά χρόνια μετά, είναι εκτός εξουσίας; H απάντηση είναι διπλή: Πρώτον,
οι μεγάλες επιτυχίες του Σημίτη στην οικονομία. Δεύτερον, η επιμονή του
Καραμανλή σε μια προσέγγιση λάιφ στάιλ με ποδόσφαιρα, μπάλες και σφηνάκια. H
εικόνα αυτή δεν ήταν επαρκής για να πείσει τους Έλληνες ψηφοφόρους να τον
εμπιστευθούν, όπως καταδεικνύει η αριθμητική των εκλογών του 2000, όταν η N.Δ.
έχασε για 70.000 ψήφους. Όπως δεν έπεισε ότι ήταν καταλληλότερος του Σημίτη
για πρωθυπουργός, ακόμη και την τελευταία τριετία, όταν ο Καραμανλής υιοθέτησε
έναν εξαιρετικά σκληρό καταγγελτικό πολιτικό λόγο για την κυβέρνηση.

Κοντά στην εποχή. H τύχη του σαραντάρη Καραμανλή υποδεικνύει και την
κρίσιμη παράμετρο του φαινομένου που λέγεται Γιώργος Παπανδρέου. Ο Παπανδρέου
αρέσει και ηλεκτρίζει τα πλήθη, γιατί φαίνεται να είναι κοντά στην εποχή.
Ωστόσο, αυτό δεν αρκεί και υπάρχει κίνδυνος να ευτελισθεί σε περίπτωση που ο
πρόεδρος εν αναμονή του ΠΑΣΟΚ περιοριστεί σε ένα «σοφτ» πολιτικό στυλ. Το
πολιτικό πρόγραμμα, ιδίως δε οι θέσεις του Παπανδρέου για την οικονομία – όπου
«κόλλησε» στην ύστερη φάση η κυβέρνηση Σημίτη – έχουν ιδιαίτερη σημασία για
την έκβαση των εκλογών. Είναι ο τομέας για τον οποίο ο Παπανδρέου έχει πει
μέχρι στιγμής τα λιγότερα. Υπενθυμίζεται όμως ότι οικονομολόγοι είναι δύο από
τα αδέρφια του Παπανδρέου: ο Αντρίκος και ο – γνωστότερος τα τελευταία χρόνια
ως συγγραφέας – Νίκος, ο οποίος συλλέγει τις τελευταίες ημέρες σχετικά
σημειώματα από διαφόρους, εντός και εκτός κυβέρνησης, στο e-mail του.