TPITH AΠOΨH 24.000.000 τρομοκράτες;

Είναι πιθανοί τρομοκράτες τα 24.000.000 άτομα που επισκέπτονται κάθε χρόνο τις
Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής; Μια τέτοια παρανοϊκή υπόθεση μπορεί εύλογα να
κάνει κανείς όταν αξιολογεί προσεκτικά το τελευταίο υστερικό μέτρο της
κυβέρνησης Bush στον αγώνα εναντίον του «κακού» (και της τρομοκρατίας). Ποιο
είναι αυτό το μέτρο; Όλοι οι αλλοδαποί που μπαίνουν στις ΗΠΑ είναι
υποχρεωμένοι κατ’ αρχήν να φωτογραφίζονται. Ακόμη, είναι υποχρεωμένοι να
ανέχονται – δυστυχώς – την ηλεκτρονική ταυτοποίηση των δακτυλικών τους
αποτυπωμάτων («Ν.Υ. Times», 9/1/2004). Ας εξετάσουμε, λοιπόν, σύντομα αυτό το
επικίνδυνο ζήτημα.

Πρώτα πρώτα, είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε ότι τα δακτυλικά αποτυπώματα
αποτελούν συγκεκριμένο αποδεικτικό μέσο, αφού η λήψη τους συνιστά αναμφίβολα
μια σαφή παρέμβαση στη σωματική υπόσταση του ανθρώπου. Επομένως, η παραγγελία
αυτού του μέτρου προϋποθέτει απαραίτητα το εξής πράγμα: δηλαδή, προϋποθέτει
αναντίρρητα ότι υπάρχουν για κάποιο άτομο ορισμένες ενδείξεις ενοχής, που
αφορούν τη διάπραξη ενός εγκλήματος. Διαφορετικά το τεκμήριο αθωότητας και
άλλες σημαντικές αρχές ενός κράτους δικαίου «πηγαίνουν περίπατο».

Αυτές τις απλές παραδοχές, που μας έχει διδάξει ο δυτικός νομικός πολιτισμός,
τις ανατρέπει κυνικά η Υπηρεσία Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ. Έτσι, η αρχή
τούτη θεωρεί, εκ των προτέρων, ότι όλοι οι ξένοι που πατούν το πόδι τους σε
αυτήν τη χώρα είναι επικίνδυνοι – ή δυνητικοί – τρομοκράτες (potential
terrorists, «Washington Post», 9/1/2004). Μόνο με αυτήν την απίθανη θεώρηση
μπορεί να νομιμοποιηθεί κοινωνικοπολιτικά το παραπάνω ξενόφοβο μέτρο. Είναι,
όμως, δυνατόν οι 24.000.000 ειρηνικοί κοσμοπολίτες που επισκέπτονται αυτόν τον
τόπο να εξομοιώνονται ουσιαστικά με τους δολοφόνους της Αλ Κάιντα; Όχι
προφανώς.

Επομένως, η Bush administration επιδιώκει αναντίρρητα να απομακρύνει τους
επισκέπτες από την Αμερική (αφού τιμωρεί αυστηρά όποιον επιθυμεί να
«προσεγγίσει» αυτήν τη χώρα). Υπό αυτήν την έννοια, πολλές παγκόσμιες
οργανώσεις για την προστασία των ατομικών ελευθεριών μιλούν ξεκάθαρα για μία
εξωφρενική (και απίστευτη) προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας όλων των
αλλοδαπών, που υφίστανται το προκείμενο επαχθές μέτρο («Atlanta Journal
Constitution», 9/1/2004). Σε αυτό το πλαίσιο ανάλυσης, είναι εντελώς αδιάφορο
αν η «στιγματιστική» λήψη των δακτυλικών αποτυπωμάτων διαρκεί 10 ή 15
δευτερόλεπτα.

Σε αυτό το σημείο είναι αναγκαίο να αναφερθούμε και σε ένα άλλο σημαντικό
πρόβλημα. Δηλαδή σε ποιο; Οι Αμερικανοί προέβλεψαν ότι τον παραπάvω
ηλεκτρονικό (ή βιομετρικό) έλεγχο δεν θα τον «γευτούν» κατ’ αρχήν οι πολίτες
των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών, που έχουν ήδη στη διάθεσή τους – κατ’
απαίτηση των ΗΠΑ – διαβατήρια με ψηφιακές πληροφορίες («Independent»,
6/1/2004). H Ελλάδα δεν έχει ακόμη τέτοια διαβατήρια και, κατά συνέπειαν, οι
συμπατριώτες μας που ταξιδεύουν στις ΗΠΑ θα δοκιμάσουν πολύ γρήγορα την
επίμαχη εξευτελιστική μεταχείριση.

Έχω την εντύπωση, όμως, ότι εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με κάποια καταχθόνια
συνωμοσία που καταλήγει στην άνιση αντιμετώπιση των Ελλήνων, όπως κακώς (και
ασύνετα) υποστηρίχθηκε από πολλούς αναλυτές στον τόπο μας. Πολύ σύντομα σε όλη
την Ευρωπαϊκή Κοινότητα θα υπάρχει ένας ενιαίος τύπος διαβατηρίου. Το μεγάλο
πολιτικό ζήτημα είναι – κατά τη γνώμη μου – άλλο: αν, δηλαδή, θα αντιδράσει
κάποτε συστηματικά και ενιαία ολόκληρη η Ευρώπη σε αυτήν την «καουμπόικη»
θεώρηση των Ρεπουμπλικανών απέναντι στους ξένους. H στάση τούτη δεν έχει καμία
σχέση με τη λογική της «ήπιας παγκόσμιας δύναμης», που πρέπει να ενσωματώνει
την αρχή της δικαιοσύνης στα στενά εθνικά της συμφέροντα (J. Nye, «Το παράδοξο
της αμερικανικής δύναμης», 2003).

Τέλος θα πρέπει να αναφέρουμε και το εξής γεγονός: στα πληροφοριακά δεδομένα
που θα εκκολάπτονται από τις παραπάνω δυσφημιστικές «παρεμβάσεις», θα έχουν
πρόσβαση η CIA κ.λπ. Πολλοί φοβούνται ότι μια τέτοια αδιαφανής χρησιμοποίηση
του προκείμενου υλικού θα οδηγήσει ανενδοίαστα στη δυσμενή μεταχείριση πολλών
πληθυσμιακών ομάδων! Μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι μετά τις τρομοκρατικές
επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου συνελήφθησαν 5.000 μουσουλμάνοι, όχι για
κανέναν άλλο λόγο, αλλά επειδή ήταν απλώς μουσουλμάνοι!

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Οι προβλέψεις τούτες για τον έλεγχο των
αλλοδαπών μάς θυμίζουν δυστυχώς αυτό που έλεγε ο F. Jameson: «Αν
καταστρέψουμε… την έννοα της ιδιωτικότητας τι θα έχει απομείνει από τον
δυτικό πολιτισμό;».

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ.