Eπιστήμονες από… κούνια!

Όταν ο Στιβ Γιένκινς, που είναι συγγραφέας και εικονογράφος, επιχείρησε να
γράψει ένα παιδικό βιβλίο με θέμα την εξέλιξη, το πρόβλημα που αντιμετώπισε
ήταν οι φάλαινες. Την ώρα που ετοιμαζόταν να προσθέσει και τις τελευταίες
σειρές στο βιβλίο του με τίτλο «Ζωή στη Γη», πληροφορήθηκε ότι κάποιοι
επιστήμονες διερωτώνταν αν οι φάλαινες είχαν στην πραγματικότητα προέλθει από
κάποια σαρκοβόρα θηλαστικά της στεριάς, που λέγονταν μεσωνυχίδες.

Ο συγγραφέας Πίτερ Σις εργάζεται στη συνοικία Σόχο της Νέας Υόρκης. Ο ίδιος δεν έχει επιστημονική μόρφωση, αλλά για χάρη του βιβλίου του το «Δέντρο της Ζωής» διάβαζε για πέντε χρόνια

Για τον Πίτερ Σις, συγγραφέα και εικονογράφο, που ετοίμαζε ένα άλλο παιδικό
βιβλίο πάνω στην εξέλιξη, το πρόβλημα ήταν τα νησιά Γκαλάπαγκος. Το βιβλίο του
λεγόταν το «Δέντρο της Ζωής» και το κεντρικό του θέμα ήταν ότι ο Κάρολος
Δαρβίνος είχε φθάσει στη διατύπωση της θεωρίας της φυσικής επιλογής καθώς
επισκεπτόταν τα νησιά με το πλοίο «Μπιγκλ». Είχε, μάλιστα, σχεδιάσει και ένα
καλοδουλεμένο εξώφυλλο, το οποίο θα απεικόνιζε τον Δαρβίνο τη στιγμή της
μεγάλης έμπνευσης, περιτριγυρισμένο από χελώνες, σπίνους και κορμοράνους.

«Θα άνοιγες το εξώφυλλο και θα ξεπετάγονταν όλα αυτά τα καταπληκτικά
πράγματα», έλεγε ο Σις.

Δυστυχώς, όμως, οι θεωρίες του Δαρβίνου σχηματοποιήθηκαν πολύ αργότερα από την
επίσκεψή του στα νησιά Γκαλαπάγκος, όταν βρισκόταν στο σπίτι του στην Αγγλία.
Το αποτέλεσμα ήταν πως «έπρεπε όλη αυτή την περίτεχνη εικονογράφηση να την
πετάξω και να προσπαθήσω να φτιάξω μια καινούργια. βασισμένη στα ιστορικά
γεγονότα. Πράγμα λίγο δύσκολο», όπως θα πει ο Σις.

Οι φάλαινες του Γιένκινς αποδείχτηκαν τελικά «αναλώσιμες». Ο Σις, όμως, δεν θα
μπορούσε τόσο εύκολα να ξεφορτωθεί τον Δαρβίνο ή τα νησιά Γκαλαπάγκος
γράφοντας το βιβλίο για την εξέλιξη.

5.000 παιδικά βιβλία στις ΗΠΑ. Το να γράψει κανείς ένα παιδικό βιβλίο
δεν είναι ποτέ εύκολο. Οι προκλήσεις πολλαπλασιάζονται, μάλιστα, όταν έχουμε
να κάνουμε με επιστημονικά βιβλία για παιδιά. Το σημαντικό σε μια τέτοια
περίπτωση δεν είναι μόνο να φτιάξεις ένα βιβλίο ελκυστικό και εύληπτο, αλλά
κυρίως να είναι επιστημονικά ακριβές.

Το γεγονός αυτό, πάντως, δεν φαίνεται να πτοεί τους συγγραφείς και τους
εκδότες, οι οποίοι κάθε χρόνο παράγουν εκατοντάδες παιδικά επιστημονικά
βιβλία, τα οποία προορίζονται είτε για τις αίθουσες διδασκαλίας είτε για τα
βιβλιοπωλεία και τις βιβλιοθήκες.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτού του είδους τα βιβλία παρουσιάζουν τα τελευταία
χρόνια μια αξιοσημείωτη άνθηση και κατέχουν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό ανάμεσα
στους περίπου 5.000 τίτλους παιδικών βιβλίων που εκδίδονται κάθε χρόνο στις
ΗΠΑ.

Τόσο οι ακαδημαϊκοί όσο και οι εκδότες δεν έχουν πάντα την ίδια άποψη για το
τι ακριβώς είναι ένα παιδικό επιστημονικό βιβλίο και κυρίως τι περιεχόμενο
πρέπει να έχει. Ο Ρότζερ Σάτον, που είναι εκδότης του «The Horn Book», μιας
επιθεώρησης που παρουσιάζει παιδικά βιβλία, τονίζει πως ο όρος παιδικό
επιστημονικό βιβλίο χρησιμοποιείται από πολλούς καταχρηστικά. «Οποιοδήποτε
βιβλίο αναφέρεται στη Φύση μπορεί να χαρακτηριστεί ως επιστημονικού
περιεχομένου. Κάτι που δεν είναι σωστό».

Από την πλευρά του ο Λέοναρντ Μάρκους, που γράφει ιστορικά βιβλία για παιδιά,
υποστηρίζει ότι ο τομέας των παιδικών επιστημονικών βιβλίων είναι τόσο ευρύς
ώστε θα μπορούσε ακόμη να συμπεριλάβει και το βιβλίο «H Πεινασμένη Κάμπια» το
οποίο διηγείται τη μεταμόρφωση μιας κάμπιας σε πεταλούδα εξηγώντας παράλληλα
και τις μέρες της εβδομάδας.

Ξεφύτρωσαν τη δεκαετία του 1940. Τα επιστημονικά βιβλία της εποχής μας
έχουν ελάχιστα κοινά σημεία με εκείνα που άρχισαν να ξεφυτρώνουν στη δεκαετία
του 1940 και τα οποία, όπως λέει ο Μάρκους, προέκυψαν από την επιθυμία
ορισμένων δασκάλων να δώσουν την ευκαιρία στους μαθητές να μάθουν περισσότερα
πράγματα για τον κόσμο όπου ζουν.

Τα βιβλία εκείνα είχαν διάσπαρτες φωτογραφίες ζώων και φυτών, που συνοδεύονταν
από ξερά κείμενα, χωρίς να συνοδεύονται από κάποια εικονογράφηση ώστε να είναι
ελκυστικά για τα μικρά παιδιά.

Το σωστό βιβλίο πρέπει να εμπνέει το παιδί

Πώς όμως ένας γονέας θα καταλάβει ποιο επιστημονικό βιβλίο είναι
κατάλληλο για τα παιδιά του; H Λίζα Βον Ντράσεκ, που είναι βιβλιοθηκάριος για
παιδιά στο Κολέγιο Επιμόρφωσης Bank Street στη Νέα Υόρκη, λέει ότι για μας
«σπουδαίο επιστημονικό βιβλίο είναι εκείνο που σε μαγνητίζει με το θέμα που
πραγματεύεται και σε κάνει να θέλεις από μόνος σου να ψάξεις να βρεις
περισσότερα πράγματα».

H Ντανιέλε Φορντ, επίκουρη καθηγήτρια της Επιστημονικής Εκπαίδευσης στο
Πανεπιστήμιο Delaware, επισημαίνει ότι ένα βιβλίο, όσο ακριβές κι αν είναι
κινδυνεύει να καταντήσει αδιάφορο για τα παιδιά, αν επικεντρώνεται υπερβολικά
σε συγκεκριμένα γεγονότα, αγνοώντας ευρύτερα θέματα.

«Ιστορίες με μικρά ζώα που κινδυνεύουν, οι δεινόσαυροι, και οι φυσικές
καταστροφές είναι ορισμένα θέματα που κατά κόρον παρουσιάζονται στα παιδικά
βιβλία. Πολλά νέα βιβλία δεν έχουν απολύτως τίποτα να προσφέρουν». Να, λοιπόν,
και μια καινούργια παράμετρος. Το βιβλίο να είναι επίκαιρο. «Δεν μπορείς να
αγοράσεις κάτι που λέει ότι κάποτε ο άνθρωπος θα φθάσει στο φεγγάρι»,
συμπληρώνει η Ντράσεκ.

Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου