Bλέπει πίσω από το κοσμικό πέπλο

Κοιτάζει το σύμπαν από την άλλη πλευρά του ορατού φάσματος, στο υπέρυθρο
τμήμα του. Συγκεντρώνει πληροφορίες και φιλοδοξεί να λύσει δύσκολα αινίγματα.
Το νέο διαστημικό τηλεσκόπιο της NASA βρίσκεται «εκεί έξω» για να σηκώσει το
πέπλο της διαστημικής σκόνης και να φωτίσει άγνωστα και καλά κρυμμένα, μέχρι
χθες, σημάδια κοσμικής ύλης.

Οι πρώτες εντυπωσιακές φωτογραφίες που έστειλε το διαστημικό τηλεσκόπιο «Spitzer» τής NASA. Ξεκινώντας από κάτω αριστερά και κοιτάζοντας με τη φορά ενός ρολογιού, στις εικόνες διακρίνονται ένας κομήτης, ο στρόβιλος σκόνης γύρω από έναν γαλαξία, ένα νεογέννητο άστρο και ένα νεφέλωμα, μέσα στο οποίο γεννιούνται συνεχώς νέα άστρα

Όπως εξηγεί ο κ. Διονύσης Σιμόπουλος, διευθυντής στο Ευγενίδειο Πλανητάριο,
«οι παρατηρήσεις στο υπέρυθρο τμήμα είναι πολύ σημαντικές για πολλούς λόγους.
Πρώτα απ’ όλα, η υπέρυθρη ακτινοβολία έχει τη δυνατότητα να διαπερνά τα αέρια
και τη σκόνη που καλύπτουν τους γαλαξίες και τα νεαρότερα άστρα, πολύ καλύτερα
από την ορατή ακτινοβολία». H χαρτογράφηση του γαλαξία μπορεί να γίνει
καλύτερα στο υπέρυθρο από ό,τι στο ορατό. «Οι πλανήτες, επίσης, καθώς και
ορισμένα μικροσκοπικά άστρα, που ονομάζονται «καφέ νάνοι», εκπέμπουν
περισσότερη υπέρυθρη ακτινοβολία από ό,τι ορατή. H καλύτερη καταγραφή των
άστρων και των γαλαξιών θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε με μεγαλύτερη σαφήνεια
το μοντέλο της Μεγάλης Έκρηξης που γέννησε το σύμπαν πριν από δεκαπέντε
δισεκατομμύρια χρόνια».

Το νέο υπέρυθρο τηλεσκόπιο της NASA στην αρχή ήταν γνωστό ως «Διαστημικό
υπέρυθρο τηλεσκόπιο». Λίγο πριν εκτοξευθεί από το ακρωτήριο Κανάβεραλ, στις 25
του περασμένου Αυγούστου, «βαφτίστηκε» επισήμως, προς μεγάλη τιμή του
αστρονόμου Lyman Spitzer του νεώτερου. Το διαστημικό τηλεσκόπιο «Spitzer»
έστειλε τις πρώτες του φωτογραφίες στον πλανήτη Γη μόλις πριν από μερικές
ημέρες. Και ήταν εντυπωσιακές.

Οι διαφορές. H μεγάλη του διαφορά από το διαστημικό τηλεσκόπιο «Hubble»
είναι πως το «Hubble» εξερευνά το οπτικό και υπεριώδες τμήμα του φάσματος.
Επίσης, ενώ το «Hubble» βρίσκεται κοντά στην τροχιά της Γης και αποτυπώνει
μακρινές εικόνες του διαστήματος, το «Spitzer» έχει τη δυνατότητα να
προσεγγίζει περισσότερο και καλύτερα τον στόχο του, καθώς κινείται κάτω από τη
Γη, σε τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Μία από τις πρώτες εικόνες που έστειλε
ενθουσίασε τους αστρονόμους, καθώς φωτίζει λεπτομέρειες του γαλαξία Messier
81, ενός γαλαξία κοντινού προς τη Γη, που βρίσκεται κοντά στον αστερισμό της
Μεγάλης Άρκτου (Ursa Major) και παρουσιάζει πολύ μεγάλο επιστημονικό
ενδιαφέρον.

Ο Messier 81 απέχει από τον δικό μας πλανήτη περίπου 12 εκατομμύρια έτη φωτός
(τίποτα, δηλαδή, αν σκεφτεί κανείς τις αποστάσεις στο σύμπαν). Οι φωτογραφίες
του αποκαλύπτουν άγνωστες λεπτομέρειες και εντελώς διαφορετικά από τα γνωστά
συστατικά υλικά: γερασμένους αστερισμούς, αστερόσκονη που θερμαίνεται κατά τη
διαδικασία δημιουργίας νέων αστερισμών, αλλά και ακριβώς τις περιοχές εκείνες
όπου γεννιούνται τα αστέρια..

Νεογέννητο άστρο. Άλλες εικόνες που έστειλε το «Spitzer» στη Γη
δείχνουν ένα, μέχρι πρότινος κρυμμένο, νεογέννητο άστρο, το οποίο βρίσκεται σε
ένα φωτεινό αλλά καλυμμένο από νέφη ουράνιο σώμα, που φέρει την κωδική
ονομασία ΗΗ46/47. Επίσης, έστειλε φωτογραφίες του κομήτη Schwassmann-Wachmann
1, ο οποίος βρίσκεται στην ηλιακή τροχιά, κοντά στον πλανήτη Δία. Ο κομήτης
είναι γνωστός για τις απροσδόκητες εκρήξεις του, οι οποίες πιθανότατα
οφείλονται στην αυξανόμενη πίεση αερίων στο εσωτερικό του, καθώς η ηλιακή
θερμότητα προκαλεί εξάτμιση των παγωμένων υλικών που βρίσκονται κάτω από τον
φλοιό του πυρήνα του.

Το νέο τηλεσκόπιο κατάφερε, επίσης, να ρίξει μια… κλεφτή ματιά στο νεφέλωμα
Elephant’s Trunk, έναν σβώλο αερίων που βρίσκεται κοντά στον αστερισμό του
Κηφέα.

Εξερευνά κάθε σπιθαμή των… αστρικών μαιευτηρίων

Να γνωρίσει κάθε γωνιά και κάθε λεπτομέρεια για τα αστρικά… μαιευτήρια.
Είναι το μεγάλο στοίχημα για το διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer στην ατραπό όπου
έχει βρεθεί. Όπως εξηγεί ο Michael Bicay, αναπληρωτής διευθυντής στο
επιστημονικό ινστιτούτο Spitzer που έχει την έδρα του στο Τεχνολογικό
Ινστιτούτο της Καλιφόρνιας (CalTech), «χάρη στις υπέρυθρες ακτίνες, το Spitzer
μπορεί να παραγκωνίσει τη σκόνη και να παρατηρήσει τι συμβαίνει σε περιοχές
μέχρι σήμερα σκοτεινές και άρα μυστηριώδεις. Έτσι ίσως απαντηθεί το ερώτημα
«πώς γεννιούνται τα άστρα». Αυτό δεν θα μπορούσαμε να το δούμε διαφορετικά.

LINKS:

* http: //sirtf.caltech.edu/technology/telescope.shtml

* http: //www.news.cornell.edu/releases/SIRTF/Spitzer.bpf.html

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης – Εύη Ελευθεριάδου