H ολιγαρχία των τροφίμων

Σε υπόθεση ολίγων έχει εξελιχθεί η λιανική αγορά των τροφίμων. Δύο ελληνικές
αλυσίδες, οι όμιλοι Βερόπουλου και Σκλαβενίτη, και δύο πολυεθνικές, η Καρφούρ
– Μαρινόπουλος και η Άλφα – Βήτα Βασιλόπουλος, μάχονται για να κατακτήσουν όλο
και μεγαλύτερα μερίδια μιας αγοράς που ακολουθεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα (στην
Ευρώπη, σε αντίστοιχες επιχειρήσεις κατευθύνεται το 70% του συνολικού τζίρου).

Πεδίο μάχης

Το λιανεμπόριο, την τελευταία πενταετία, έχει μεταβληθεί σε πεδίο μάχης, με
θύματα κυρίως μικρές ελληνικές επιχειρήσεις, οι οποίες είτε έκλεισαν είτε
αναγκάστηκαν να προσδεθούν στο άρμα κάποιου μεγάλου, άλλοτε με τη μορφή της
συνεργασίας και άλλοτε μέσω εξαγοράς. Σύμφωνα με στοιχεία του Πανελλήνιου
Συνδέσμου Παντοπωλών, σε όλη την Ελλάδα λειτουργούν σήμερα 12.000 μικρές
επιχειρήσεις, από 32.000 που ήταν το 1990, ενώ ο συνολικός τζίρος των
επιχειρήσεων αυτών φτάνει μόλις το 35% του συνολικού τζίρου της αγοράς
λιανικών πωλήσεων τροφίμων. Τα «όπλα» των μεγάλων του κλάδου δεν είναι άλλα
από τη συμπίεση του περιθωρίου κέρδους τους, που εφαρμόσθηκε στο παρελθόν από
γνωστή αλυσίδα με πωλήσεις σε τιμές ακόμη και κάτω του κόστους. Μια νέα εκδοχή
της πρακτικής αυτής είναι το πάγωμα των τιμών, στο οποίο προχώρησαν όλοι οι
μεγάλοι του κλάδου, το τελευταίο τετράμηνο του 2003, σε μια προσπάθεια να
προσελκύσουν τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν προβλήματα από την ακρίβεια.

Συγκέντρωση

Σύμφωνα με στοιχεία της ICAP, το 2001, σούπερ μάρκετ και πολυκαταστήματα
μοιράστηκαν πωλήσεις 7,3 δισ. ευρώ, ενώ τα κέρδη τους ήταν ύψους 51,67 εκατ.
ευρώ. Σημαντικό στοιχείο στον κλάδο των σούπερ μάρκετ είναι η συγκέντρωση του
μεγαλύτερου ποσοστού της αγοράς σε λίγες επιχειρήσεις και ο οξύς ανταγωνισμός.
Συγκεκριμένα, οι δέκα πρώτες επιχειρήσεις του κλάδου μοιράζονται περισσότερο
από το 57,5% του ετήσιου συνολικού τζίρου, ενώ τέσσερις από αυτές κατέχουν τη
μερίδα του λέοντος, βάζοντας κάθε χρόνο στα ταμεία τους το 38% των πωλήσεων
και το 82% των κερδών και κάνοντας ασφυκτικές τις συνθήκες για τις
επιχειρήσεις που ακολουθούν.

Το πάγωμα τιμών

Σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν και να αυξήσουν τις πωλήσεις τους έναντι των
ανταγωνιστών τους, οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν περιορίσει το περιθώριο
κέρδους τους στα επίπεδα του 1,5%, ενώ η πρακτική των πωλήσεων κάτω του
κόστους είχε αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν σήμερα προβλήματα επιβίωσης μικρού
και μεσαίου μεγέθους αλυσίδες. Τελευταίο όπλο στον ανταγωνισμό ήταν το πάγωμα
των τιμών. Όμως, και αυτή η πολιτική συγκράτησης των τιμών φαίνεται να αφορά
μόνο μεγάλες επιχειρήσεις.

Και μετά, τι;

Τον χορό άνοιξε η αλυσίδα Carrefour και λίγο αργότερα ακολούθησε η Βερόπουλος,
συμπαρασύροντας στη συνέχεια την Σκλαβενίτης και την A-B Βασιλόπουλος, οι
οποίες υποσχέθηκαν να ακολουθήσουν την ίδια τακτική και ενώπιον του υφυπουργού
Ανάπτυξης. Με όποιον τρόπο και αν επιτυγχάνονται, οι φθηνότερες τιμές έχουν
στόχο να κερδίσουν κάποιες επιχειρήσεις μεγαλύτερα μερίδια στην αγορά,
βγάζοντας ταυτόχρονα νοκ άουτ τους ανταγωνιστές τους. Ο πόλεμος των τιμών έχει
ήδη ορατά αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις, καθώς πολλοί καταναλωτές μιλούν
για φθηνά και ακριβά σούπερ μάρκετ. «H φήμη είναι η καλύτερη διαφήμιση»,
σχολιάζει εκπρόσωπος γνωστής αλυσίδας. Έτσι, ορισμένοι επιχειρηματίες, έχοντας
μηδενίσει το κέρδος τους, φτάνουν να πωλούν κάποια είδη σχεδόν στο τιμολογιακό
κόστος, με στόχο την εξουθένωση των αντιπάλων επιχειρήσεων.

Το ερώτημα που τίθεται τώρα από εκπροσώπους του κλάδου είναι, τι θα συμβεί
όταν ο σκληρός ανταγωνισμός οδηγήσει ορισμένες επιχειρήσεις στο «λουκέτο» και
η εικόνα της αγοράς παρουσιάσει μονοπωλιακά χαρακτηριστικά.

Τα σχέδια των πρωταγωνιστών

Συνεχίζουν τον αγώνα τους για μεγαλύτερα μερίδια και κέρδη οι πρωταγωνιστές
των σούπερ μάρκετ, κυρίως ανοίγοντας νέα καταστήματα με έμφαση σε νέες αγορές,
εκτός των μεγάλων πόλεων.

Carrefour – Μαρινόπουλος

H Carrefour – Μαρινόπουλος εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο πόλο του
ελληνικού λιανεμπορίου, έχοντας υπό τον έλεγχό της 13 Hypermarket (Carrefour),
98 Supermarket (Champion Μαρινόπουλος) και 46 καταστήματα «5′ Μαρινόπουλος».
Σημαντική θέση στα πλάνα της εταιρείας εξακολουθεί να έχει ο τομέας της
επικοινωνίας με το καταναλωτικό κοινό αλλά και η επέκταση του δικτύου πώλησης,
με τη δημιουργία ενός ακόμη υπερμάρκετ και δέκα καταστημάτων σούπερ μάρκετ,
ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάπτυξη των νέου τύπου καταστημάτων
«5′ Μαρινόπουλος», τα οποία αναπτύσσονται και με τη μέθοδο του φραντσάιζ.
Έμφαση δίνεται και στις νέες δραστηριότητες (ταξιδιωτικά γραφεία και
βουλκανιζατέρ) που θα συστεγάζονται στα υπερμάρκετ. H εταιρεία παρουσίασε το
2002 αύξηση των πωλήσεών της κατά 14,7%, σε σχέση με το 2001, φθάνοντας τα
1,213 δισ. ευρώ.

Σκλαβενίτης

H αμιγώς ελληνική αλυσίδα Σκλαβενίτης συνεχίζει την χαμηλού προφίλ ανάπτυξή
της, εμφανίζοντας σημαντική βελτίωση, τόσο των πωλήσεων όσο και της
κερδοφορίας, παρά τις πιέσεις του ανταγωνισμού. H Σκλαβενίτης έχει επιλέξει να
μείνει εντός Αττικής, ενώ τα τελευταία χρόνια μπήκε και στην αγορά των
υπερκαταστημάτων, διατηρώντας περιθώριο κέρδους 2,3%, πολύ υψηλότερο από αυτό
των μεγάλων της ανταγωνιστών.

A-B Βασιλόπουλος

H A-B Βασιλόπουλος συνεχίζει την ενσωμάτωση της αλυσίδας Τροφό, την οποία
απέκτησε το 2000. Στο πρώτο εξάμηνο του 2003 προχώρησε στην ανακαίνιση πέντε
καταστημάτων Τροφό, τα οποία λειτουργούν πλέον με την επωνυμία A-B, άνοιξε ένα
νέο κατάστημα στην Αττική και ανέπτυξε δέκα καταστήματα Τροφό, μέσω φραντσάιζ,
σε όλη την Ελλάδα. Σε εξέλιξη βρίσκεται η ανακαίνιση των υπερμάρκετ στο
Ελληνικό και στο Χαλάνδρι. Το 2002 οι πωλήσεις της εταιρείας ανήλθαν σε 737,98
εκατ. ευρώ.

Βερόπουλος

Ο όμιλος Βερόπουλου έκλεισε το 2002 αριθμώντας 201 καταστήματα. Έχοντας
εντάξει στους κόλπους τους και την αλυσίδα Πανεμπορική, διεκδικεί ρόλο και
στις αγορές των Βαλκανίων, έχοντας ήδη σημαντική παρουσία στα Σκόπια. Τα
σχέδια περιλαμβάνουν την ολοκλήρωση ενός υπερμάρκετ στην Αγία Παρασκευή και
την εξέλιξη των online πωλήσεων που πρώτος εγκαινίασε στον κλάδο.