ΣAΣKIA ΣAΣEN «Ο νεοφιλελευθερισμός δημιουργεί μετανάστες»

«H νεοφιλελεύθερη πολιτική προκάλεσε τραγωδίες. Ζούμε την πτώχευση της μεσαίας τάξης», λέει στα «NEA» η Σάσκια Σάσεν

H παγκοσμιοποίηση δεν είναι ούτε καλή ούτε κακή. Και όταν μια σημαντική
Αμερικανίδα κοινωνιολόγος λέει ότι τα κράτη – που δημιούργησαν την
παγκοσμιοποίηση – μπορούν και πρέπει να διαχειριστούν κι όχι να ελέγξουν τις
συνέπειές της, κάτι θέλει να πει…

«H παγκοσμιοποίηση έδωσε τεράστια εξουσία σε μη κρατικούς δρώντες κι αυτό
ενδυνάμωσε την ιδιωτική εξουσία έναντι της κρατικής εξουσίας, η οποία, όμως,
είναι υπόλογη στους πολίτες. Το έθνος-κράτος δεν είναι πια η βασική δύναμη
νομιμότητας. H φύση του αλλάζει, η κυριαρχία μετακομίζει σε νέα συστήματα,
ιδιωτικής εξουσίας. Το ενδιαφέρον είναι ότι τα ίδια τα έθνη-κράτη συμμετείχαν
στον κόσμο που δημιούργησε την οικονομική παγκοσμιοποίηση. Το μεγάλο ερώτημα
είναι αν θα προχωρήσουν σε συνεργασία, πέρα απ’ το οικονομικό επίπεδο, και σε
άλλα ζητήματα», λέει στα «NEA» η Σάσκια Σάσεν.

Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου (και στο London School
of Economics) και συγγραφέας, η Σάσκια Σάσεν ανήκει στην κατηγορία των
αιχμηρών σχολιαστών της παγκοσμιοποίησης και των συνεπειών της. H Αμερικανίδα
κοινωνιολόγος διερευνά τα ζητήματα της εδαφικότητας, της κρατικής κυριαρχίας,
αλλά και της ιδιότητας του πολίτη στον σημερινό κόσμο των αυξανόμενων
μεταναστευτικών ροών και των πολυεθνικών. Ενώ η οικονομική παγκοσμιοποίηση
αποεθνικοποιεί τις εθνικές οικονομίες, η μετανάστευση επανεθνικοποιεί την
πολιτική, τονίζει η Σάσεν.

«H κοινότητα των κρατών αναγνωρίζει την ανάγκη άρσης των συνοριακών
ελέγχων επί των ροών κεφαλαίου, πληροφοριών και υπηρεσιών και επιδιώκει την
επίταση της οικονομικής παγκοσμιοποίησης. Αλλά όταν πρόκειται για τους
μετανάστες και τους πρόσφυγες, το εθνικό κράτος ασκεί με όλη του την παλιά
μεγαλοπρέπεια το κυριαρχικό του δικαίωμα να ελέγχει τα σύνορα», υποστηρίζει.

Πάντως, θεωρεί ότι «η μετανάστευση αποτελούσε πάντα πεδίο υπανάπτυκτο. H
δημιουργία των μεταναστευτικών πολιτικών πάντα γινόταν χωριστά από τα άλλα
μεγάλα πολιτικά πεδία, λες και δεν συνδέεται μ’ αυτά». «Στο πλαίσιο της
οικονομίας, έχουν δημιουργηθεί γέφυρες ανάμεσα στις χώρες προέλευσης και τις
χώρες υποδοχής. Όμως τα προγράμματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου
προκάλεσαν σε πολλές χώρες ανεργία, ειδικά στις μεσαίες και κατώτερες τάξεις.
Αυτοί είναι οι εν δυνάμει μετανάστες. Με τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές,
δημιουργούμε μετανάστες. Όμως, η πολιτική για τη μετανάστευση ασχολείται
αποκλειστικά με τη μετανάστευση, χωρίς να συνδέεται με το παγκόσμιο εμπόριο,
τα Μακ Ντόναλντς, την κουλτούρα που δημιουργεί πλαστές εικόνες και
φαντασιώσεις. Στις πλούσιες χώρες υπάρχει ένας αυξανόμενος φόβος για τους
μετανάστες. Το θέμα είναι αν ο φόβος αυτός έχει γίνει αντιμεταναστευτική
εμμονή. H πραγματική πηγή του προβλήματος είναι οι πολιτικές του ΔΝΤ και η
ανεργία. Όχι οι μετανάστες», τονίζει.

Και το μέλλον; «Νομίζω πως θα είναι μια ελαφρά τιθάσευση του
νεοφιλελευθερισμού. Είχαμε πολλές καταστροφές και τραγωδίες. Πέρασαν πενήντα
χρόνια κυριαρχίας αυτού του μοντέλου και πια έχουμε στοιχεία στα χέρια μας. Οι
χώρες που μπήκαν στα προγράμματα του ΔΝΤ δεν μείωσαν το χρέος τους, ούτε
βελτίωσαν την οικονομία τους. H φτώχεια αυξάνεται. Ζούμε τη πτώχευση της
μεσαίας τάξης. Ο νεοφιλελευθερισμός ήταν καλός για το 20% των ανθρώπων που
έγιναν πλουσιότεροι. Το υπόλοιπο 80% έμεινε απ’ έξω. Αναγνωίζεται ότι αυτή η
πολιτική είναι προβληματική, αλλά παρ’ όλα αυτά δεν συντρίβεται. Συνέχεια
επανεφευρίσκει τον εαυτό της. Ζούμε τη συστηματική διάλυση των φιλελεύθερων
ιδεών και αξιών, που αντικαθίστανται από νεοφιλελεύθερες. Όμως, ποιες είναι οι
εναλλακτικές; Τα σοσιαλδημοκρατικά στοιχεία; Χρειάζεται πολιτική θέληση. Δεν
είχαμε αρκετές καινοτομίες, δεν έχουμε πολιτικούς με θάρρος, αλλά τεχνοκράτες.
Γι’ αυτό και μοιάζουν όλοι μεταξύ τους. Ζούμε σ’ έναν νεοφιλελεύθερο κόσμο που
είναι υπεράνω κομμάτων. Όμως, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι υπάρχουν κι
άλλες συνιστώσες στην κοινωνία μας», καταλήγει.

Διαχείριση, όχι έλεγχος

H συζήτηση για τους μετανάστες επικεντρώνεται σχεδόν πάντα στον μεγαλύτερο
αστυνομικό και στρατιωτικό έλεγχο των συνόρων. Υπάρχει τρόπος να εμποδίσουμε
τις μεταναστευτικές ροές; «Αυτό δεν είναι εφικτό. Δεν γίνεται να ανοίγουμε τα
σύνορα στην ελεύθερη ροή κεφαλαίων, πληροφοριών, επαγγελμάτων και να τα
κλείνουμε στους μετανάστες. Αυτή η πολιτική δεν είναι βιώσιμη. Πρέπει να
βρούμε πιο έξυπνους τρόπους για να ρυθμίσουμε τις μεταναστευτικές ροές. H
πραγματικότητα είναι ότι στον σημερινό κόσμο υπάρχουν άνθρωποι εν κινήσει. Και
πρέπει να αποδεχθούμε ότι αυτοί δεν είναι μόνο οι υψηλού επιπέδου
επαγγελματίες, όπως π.χ. οι ακαδημαϊκοί, αλλά και μετανάστες εργάτες της
μεσαίας τάξης. Μερικοί απ’ αυτούς απλώς θέλουν μια δουλειά, να συγκεντρώσουν
χρήματα και να γυρίσουν πίσω στις χώρες τους, να μπουν στην κατώτερη μεσαία
τάξη. Το πρόβλημα είναι ότι προσπαθούμε να ελέγξουμε τη μετανάστευση, ενώ
πρέπει να τη διαχειριστούμε. Χρειάζεται να ρυθμίσουμε κι όχι να ελέγξουμε τις
ροές κεφαλαίων και ανθρώπων».

INFO

Σάσκια Σάσεν, «Χωρίς έλεγχο; H εθνική κυριαρχία, η μετανάστευση και η ιδιότητα
του πολίτη την εποχή της παγκοσμιοποίησης», Εκδ. Μεταίχμιο, 2001, Μτφ:
Περικλής Παπανδρέου, σελ. 227. Τιμή: 13 ευρώ.