Tο κάστρο έγινε σκόνη

Μέσα σε 20 δευτερόλεπτα, αιώνες ιστορίας κατέρρευσαν και έγιναν σκόνη από
τον σεισμό που συγκλόνισε το αρχαίο κάστρο της πόλης Μπαμ, στερώντας τον κόσμο
από ένα ανεπανάληπτο μνημείο της πολιτιστικής κληρονομιάς του.

«Σε αυτή την πεδιάδα υπάρχουν πολλά χωριά και πολιτείες με ψηλά πλίνθινα
τείχη, που τα σήκωσαν για να προστατεύονται από τους ληστές, οι οποίοι είναι
πολυάριθμοι και ονομάζονται “καραόνας”, δηλαδή από μανάδες Ινδές και Τατάρους
πατεράδες». Έτσι, στα μέσα του δέκατου τρίτου αιώνα, ο αιώνιος ταξιδιώτης
Μάρκο Πόλο έγραφε για την Μπαμ, την αρχαία πόλη πάνω στον δρόμο του μεταξιού
από όπου περνούσαν τα καραβάνια στον δρόμο τους για την Κίνα. Σήμερα, από
εκείνα τα «ψηλά πλίνθινα τείχη» δεν έχουν απομείνει παρά σωροί από συντρίμμια.
Είναι μια τεράστια απώλεια για την ανθρωπότητα, λέει στην εφημερίδα
«Ρεπούμπλικα» ο Κάρλο Τσερέτι, καθηγητής της φιλολογίας, των θρησκειών και της
ιστορίας του Ιράν στο Πανεπιστήμιο Λα Σαπιέντσα της Ρώμης. «Αυτό που την έκανε
έναν τόπο μυθικό, ήταν η αρχιτεκτονική της», λέει ο καθηγητής. «Μια πόλη
οχυρωμένη που όφειλε τη γοητεία της σε δύο πράγματα: στο ότι βρισκόταν στη
μέση της ερήμου, δίπλα σε μια όαση και σε βουνά, και στον τρόπο με τον οποίο
ήταν κτισμένη». Το δομικό υλικό της ήταν απλό αργιλόχωμα, πλίνθοι που δεν
ψήνονταν στον φούρνο αλλά που στέγνωναν στον ήλιο. Από αυτό το υλικό κτίστηκε
ολόκληρη η πόλη, οι αψίδες, οι τρούλλοι, τα τζαμιά, τα τρία ομόκεντρα κυκλικά
τείχη.

«Χίλιες και μία νύχτες»

Πέθαναν μαζί. Τα δύο αδέλφια κοιμόνταν πλάι πλάι όταν το σπίτι τους κατέρρευσε

Το κάστρο της πόλης θα μπορούσε να είχε βγει μέσα από τις σελίδες του
παραμυθιού «Χίλιες και μία νύχτες», από το στόμα της Σεχραζάντ, με τους
στριφογυριστούς δαιδαλώδεις δρόμους, τα καραούλια πάνω στα ψηλά τείχη, τα
χάνια για τα καραβάνια. «Έμοιαζε με ένα έντομο παγιδευμένο στο κεχριμπάρι του
χρόνου», λέει ο Ρόμπερτ Χίλενμπραντ, καθηγητής της ισλαμικής τέχνης στο
Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. «Το κάστρο ήταν το όνειρο κάθε φωτογράφου».
Πάντως, ούτε ο ίδιος ούτε οι Ιρανοί συνάδελφοί του πιστεύουν ότι αυτό είναι το
τέλος της πόλης Μπαμ. Παρ’ όλη την καταστροφή, είναι αισιόδοξοι. «Θα μπορούσε
να αναστηλωθεί και μάλιστα φθηνά», λέει ο Χίλενμπραντ. «H μεγάλη απώλεια ήταν
οι ανθρώπινες ζωές».

Από τις πιο σεισμογενείς περιοχές

Πριν και μετά. Τα χρώματα και τα τείχη της Μπαμ έμοιαζαν σαν να είχαν βγει από έναν φανταστικό κόσμο, σαν ένα κάστρο από άμμο κτισμένο πάνω στην άμμο. Σαν ένα τέτοιο κάστρο όμως η αρχαία πόλη γκρεμίστηκε

Υπάρχει μια «καυτή» ζώνη στον κόσμο όπου σημειώνονται οι πιο συχνοί και
πιο βίαιοι σεισμοί. H βιβλική καταστροφή στο Ιράν δεν εκπλήσσει τους ειδικούς.
H χώρα βρίσκεται πάνω σε μία από τις πλέον σεισμογενείς περιοχές του κόσμου.
Από το 1991 μέχρι σήμερα έχει πληγεί από τουλάχιστον 1.000 τεκτονικούς
σεισμούς, στους οποίους βρήκαν τον θάνατο περισσότεροι από 18.000 άνθρωποι.
«Αυτός είναι ο κανόνας», λέει στην εφημερίδα «Στάμπα» ο Λούκα Μαλανίνι,
σεισμολόγος στο Εθνικό Ινστιτούτο Σεισμολογίας και Ηφαιστειολογίας της Ρώμης.
Ευτυχώς, αυτή η ιδιαίτερα σεισμογενής περιοχή είναι στο μεγαλύτερο μέρος της
ακατοίκητη, σκεπασμένη είτε από έρημο είτε από θάλασσες. «Όσο για την
καταστροφικότητα των σεισμών», λέει ο Ιταλός σεισμολόγος, «πέρα από το μέγεθος
πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και μερικοί άλλοι παράγοντες, όπως το είδος των
οικοδομημάτων και η γεωλογική διαμόρφωση της επιφάνειας του εδάφους». Για
παράδειγμα, το οπλισμένο σκυρόδεμα (μπετόν) καταρρέει με σεισμούς μεγέθους 7 ή
8 Ρίχτερ, αλλά για παλιά σπίτια από πλίνθους, τούβλα και ξύλα, όπως τα σπίτια
στην Μπαμ, αρκούν πολύ μικρότεροι σεισμοί. «Το Ιράν βρίσκεται ακριβώς πάνω στη
γραμμή σύγκρουσης της ευρασιατικής με την αραβική τεκτονική πλάκα, οι οποίες
συγκρούονται με “ταχύτητα” 2,5 εκατοστών τον χρόνο. Επίσης, αυτή προκαλεί τη
μετατόπιση της Ανατολίας προς τη Δύση, προκαλώντας στην Τουρκία σεισμούς
ανάλογους με εκείνους που γίνονται στο Ιράν».