Διαστάσεις H αποτίμηση της ευτυχίας

Πάμπλο Πικάσο: «Το φιλί» (1969)

H Τζ. Σ. Τζόνσον δεν είχε καμιά ελπίδα να αποφύγει την πρόσκρουση.
Προστατευτικές μπάρες δεν υπήρχαν ούτε φώτα, ενώ μια συστάδα δέντρων εμπόδιζε
την ορατότητα. Ο οδηγός του τραίνου είδε το αυτοκίνητο όταν βρισκόταν πια σε
απόσταση μικρότερη των 50 μέτρων, ήταν πια αδύνατο να φρενάρει, η σύγκρουση
ήταν σφοδρότατη, ο Τζόνσον γλύτωσε ως εκ θαύματος, αλλά έσπασε χέρια, πόδια
και λεκάνη και υπέστη σοβαρές εγκεφαλικές κακώσεις. Όχι μόνο δεν μπορούσε πια
να περπατήσει ή να δουλέψει, αλλά το μυαλό του θα ήταν στο εξής αντίστοιχο μ’
ενός μικρού παιδιού. Καθώς στη διάβαση δεν υπήρχαν μέτρα ασφαλείας, ήταν
βέβαιο ότι οι Σιδηρόδρομοι του Κάνσας Σίτυ θα έχαναν τη δίκη και θα πλήρωναν
όλες τις ιατρικές δαπάνες. H οικογένεια του Τζόνσον όμως προχώρησε ένα βήμα
παραπάνω: αποφάσισε να ζητήσει αποζημίωση για «απώλεια ευτυχίας». Για τον
σκοπό αυτό, κατέφυγε στις υπηρεσίες του Σταν Σμιθ.

Ο 56χρονος οικονομολόγος από το Σικάγο έχει κατασκευάσει έναν όρο που
ονομάζεται «ηδονικές ζημίες». Πρόκειται ουσιαστικά για μια εξίσωση που αποτιμά
την ευτυχία. Λαμβάνοντας υπόψη διάφορες παραμέτρους, όπως την αύξηση μισθού
που ζητάει ένας εργαζόμενος όταν μετατίθεται σε μια θέση από την οποία
κινδυνεύει η ζωή του, ή το ποσό που είναι διατεθειμένος να ξοδέψει ένας
πολίτης για να προμηθευτεί έναν υπερσύγχρονο συναγερμό για το σπίτι του, ο
Σμιθ έχει υπολογίσει ότι η ευτυχία του μέσου Αμερικανού κοστίζει περίπου 3,2
εκατομμύρια δολάρια. Το μοντέλο αυτό το παρουσιάζει εδώ και είκοσι χρόνια σε
διάφορες δίκες σε όλη την Αμερική: άλλοτε πείθει τους ενόρκους και άλλοτε όχι.
Οι Σιδηρόδρομοι του Κάνσας Σίτυ ζήτησαν να μη ληφθεί υπόψη η κατάθεσή του, με
το επιχείρημα ότι στηρίζεται σε «πλαστά επιστημονικά στοιχεία». Το δικαστήριο
απέρριψε την ένσταση και οι ένορκοι επιδίκασαν στον Τζόνσον και τη γυναίκα του
αποζημίωση 3,5 εκατομμυρίων δολαρίων.

H προσέγγιση του Σμιθ είναι βέβαια αρκετά αόριστη και αποσκοπεί κυρίως στο να
εκμεταλλευτεί τις συναισθηματικές αντιδράσεις των ενόρκων. H γενική ιδέα της
αποτίμησης της ευτυχίας, όμως, έχει θεμελιωθεί. Το 2002, δύο οικονομολόγοι από
το Πανεπιστήμιο Ουόρουικ της Αγγλίας δημοσίευσαν μια εργασία με τίτλο «Μια
Απλή Στατιστική Μέθοδος για να Υπολογίζεται πώς Διάφορα Γεγονότα Επηρεάζουν
την Ευτυχία». Αφού επεξεργάστηκαν κάπου 1 εκατομμύριο απαντήσεις από 20 χώρες,
ο Άντριου Κλαρκ και ο Άντριου Όσβαλντ έφτασαν στο συμπέρασμα ότι οι επιπτώσεις
της απώλειας του/της συζύγου στην ευτυχία ενός ανθρώπου φτάνουν τα 250.000
δολάρια ετησίως. H απόλυση από τη δουλειά έχει ψυχολογικές συνέπειες που
αντιστοιχούν σε 415.000 δολάρια ετησίως.

Με άλλα λόγια, καλύτερα να χάσεις τη γυναίκα σου παρά τη δουλειά σου. Περίεργη
άποψη περί ηδονής, στ’ αλήθεια. Τα δικαστήρια όμως έχουν, ως γνωστόν, τη δική
τους λογική.