Οι χαράδρες «μιλούν» για ζωή στον Άρη

Πάνω: Λευκοντυμένος πιθανολογείται από τους επιστήμονες πως ήταν ο Κόκκινος Πλανήτης πριν από 50.000 με 500.000 χρόνια ( εικονογραφική προσέγγιση από τον Κέες Φέενεμπος). Δεξιά: Σε βίαιο γεωλογικό επεισόδιο αποδίδεται η δημιουργία αυτής της κοιλάδας. Έχει πλάτος 500 χλμ., μήκος σχεδόν 3.000 χλμ. και πιθανόν σχηματίστηκε από την απελευθέρωση υπογείων υδάτων

H ανατροπή της εικόνας του αδρανούς και στερημένου από ζωή «Κόκκινου πλανήτη»
έγινε όταν εντοπίστηκαν στην επιφάνειά του σχηματισμοί που έμοιαζαν με
διανοιγμένες χαράδρες. Οι θεωρίες που κρύβονται πίσω από τη δημιουργία τους
αφήνουν αυξημένες πιθανότητες για την ύπαρξη κάποιας μορφής ζωής στον Άρη, ενώ
οι τρεις εξερευνητικές αποστολές (μία ευρωπαϊκή που θα προσεδαφιστεί ανήμερα
τα Χριστούγεννα και δύο της NASA, που προγραμματίζονται μέσα στον Ιανουάριο)
θα προσφέρουν νέα πολύτιμα στοιχεία στους επιστήμονες, σύμφωνα με άρθρο του
Όλιβερ Μόρτον στην τελευταία ελληνική έκδοση του «National Geographic».

«Παρόλο που ο Άρης υποτίθεται πως είναι ο θεός του πολέμου, ο πλανήτης μοιάζει
περισσότερο με ντίβα», λέει η Νάταλι Καμπρόλ, ειδική στην πλανητική γεωλογία,
που εργάζεται στο Ερευνητικό Κέντρο Έιμς της NASA. «Πάνω που νομίζεις ότι
κατάλαβες τι συμβαίνει, ο Άρης σού επιφυλάσσει μία νέα έκπληξη». Και πώς να
μην ισχυρίζεται κάτι τέτοιο όταν τα ίχνη πάγου που υπολόγιζαν να εντοπίσουν οι
γεωλόγοι στο έδαφος του Άρη φαίνεται πως παίζουν ενεργητικό ρόλο.
Μετακινούνται πάνω στον πλανήτη, μεταβάλλουν την επιφάνειά του και ίσως
προκαλούν παροδικές ροές νερού, αλλάζοντας το προφίλ του. Και από παρηκμασμένο
πλανήτη, τον μετατρέπουν σε ένα ουράνιο σώμα που χαρακτηρίζεται από περιοδική
αναγέννηση.

H πρώτη αλλαγή στην αντίληψη περί αφιλόξενου και χωρίς ζωή Άρη, που
επικρατούσε για δεκαετίες στην επιστημονική κοινότητα, έγινε μόλις το 2000,
όταν οι γεωλόγοι Μάικλ Μάλιν και Κεν Έτζιτ παρατήρησαν τις πρώτες χαράδρες
στην επιφάνεια του πλανήτη. Το μήκος τους έφτανε και τα δύο χιλιόμετρα και το
πλάτος τους μερικές δεκάδες μέτρα, ενώ εμφανίζονταν κυρίως στο χείλος
κρατήρων, σε τοιχώματα φαραγγιών και σε άλλες επικλινείς περιοχές. Τα
γεωλογικά τους χαρακτηριστικά τις έκαναν να μοιάζουν πολύ νεώτερες από
οτιδήποτε είχαν παρατηρήσει μέχρι τότε, ενώ υπήρχαν ενδείξεις ότι κατά το
πρόσφατο παρελθόν ίσως έρεε νερό στην επιφάνεια. Γεγονός που οδήγησε σε
σύγχυση, καθώς οι συνθήκες στον Άρη δεν επιτρέπουν τη διατήρηση του νερού σε
υγρή μορφή για μεγάλο διάστημα στην επιφάνειά του.

Οι χαράδρες μαρτυρούν όμως το αντίθετο, με αποτέλεσμα ορισμένοι ερευνητές να
υποστηρίξουν πως τις χαράδρες δημιούργησε πάγος θαμμένος κοντά στην επιφάνεια,
που έλιωσε, ενώ το δίδυμο Μάλιν και Έτζιτ θεώρησαν πως το νερό προήλθε από
υδροφόρους ορίζοντες με πολύ υψηλή αλατότητα και άρα δύσκολο να παγώσουν.

Μια φωτογραφία ήταν αρκετή για τη διατύπωση μιας νέας θεωρίας μόλις
πέρυσι από τον γεωλόγο Φιλίπ Κρίστενσεν, που υποστήριξε πως τις χαράδρες
δημιούργησε χιόνι αναμεμειγμένο με χώμα. Αν το ηλιακό φως θέρμαινε τη σκόνη
που περιείχε το συγκεκριμένο στρώμα, το χιόνι θα άρχιζε να λιώνει από μέσα
προς τα έξω και το νερό, που θα διατηρούνταν σε υγρή μορφή, χάρη στη μόνωση
του υπερκείμενου χιονιού, θα διάνοιγε τις χαράδρες. Πώς βρέθηκε όμως το χιόνι;
H εμφάνιση, αλλά και το λιώσιμό του φαίνεται πως οφείλεται στη μεταβολή της
λόξωσης, της γωνίας δηλαδή που σχηματίζει ο άξονας περιστροφής του Άρη και το
επίπεδο της τροχιάς του γύρω από τον Ήλιο.

Συνεχείς μεταβολές

Δεν είναι όμως μόνον οι «χαράδρες» που κάνουν τους επιστήμονες να υποστηρίζουν
πως κάτι αλλάζει στον Άρη. Διαπιστώθηκε πως σε κάθε 100 ραβδώσεις (ίχνη λεπτών
κατολισθήσεων σκόνης) που διακρίνονται στις πλαγιές προστίθενται ακόμη επτά
κάθε αρειανό έτος, αποτελώντας ένα από τα ταχύτερα μεταβαλλόμενα επιφανειακά
χαρακτηριστικά του πλανήτη. Και οι εκπλήξεις δεν σταματούν εδώ. Οι
παρατηρήσεις έδειξαν πως οι ραβδώσεις εμφανίζονται σε περιοχές που για κάποιο
διάστημα του έτους η θερμοκρασία την πιο ζεστή ώρα της ημέρας ξεπερνά το
σημείο πήξης του νερού. Έτσι σε μέρη που ρέει νερό – έστω και πρόσκαιρα – κάτι
φαίνεται να μετακινεί τη σκόνη, ενώ σε σημεία που δεν είναι πιθανή η παρουσία
νερού δεν παρατηρείται αντίστοιχο φαινόμενο.

Όσο για τις τρεις νέες αποστολές, οι επιστήμονες δεν περιμένουν οριστικές
απαντήσεις σε φλέγοντα ζητήματα όπως οι κλιματολογικές αλλαγές ή η ύπαρξη
νερού, αλλά σίγουρα θα προσφέρουν νέα δεδομένα για την κατανόηση του πρώτου
πλανήτη μετά τη Γη που έχει τύχει τόσο εξαντλητικής παρατήρησης.

INFO

H ελληνική έκδοση του «National Geographic» κυκλοφορεί την Τρίτη. Τιμή: 5,90 ευρώ.