Tο μυστήριο των «Iερών Δοχείων»

Οι τεράστιες λήκυθοι που καλύφθηκαν στο Λάος κρύβουν καλά τα μυστικά τους.
Ποιοι τις έφτιαξαν; Πού τις χρησιμοποιούσαν;

Την πρώτη φορά που ο Sousath Phetrasy είδε τα τεράστια πέτρινα δοχεία
ένιωσε συνεπαρμένος. Τα δοχεία βρίσκονταν σε ένα χωράφι με αρκετή πρασινάδα,
διασκορπισμένα ανάμεσα σε κρατήρες που προκάλεσαν οι χειροβομβίδες και τα
βλήματα όλμων. Τα απομεινάρια δηλαδή του «μυστικού πολέμου» του Λάος, που
διεξήγαγαν οι Αμερικανοί τη δεκαετία του 1960.

H θέα των γιγαντιαίων ευρημάτων γρήγορα μετατράπηκε σε εμμονή για τον νεαρό
επιχειρηματία. Ήταν το 1990. Τα επόμενα επτά χρόνια, ο Phetrasy καθάριζε τρία
μεγάλα χωράφια από το πολεμικό υλικό, χρησιμοποιώντας έναν ανιχνευτή μετάλλων
και ένα μακρύ μαχαίρι. «Ήθελα να διαλευκάνω τα μυστήρια των δοχείων, τη δύναμή
τους. Να κάνω τους ανθρώπους να νιώσουν ότι έχουν έρθει σε ένα ιερό μέρος. H
περιοχή αυτή είναι η αδελφή τοποθεσία του Στόουνχετζ και του Νησιού του
Πάσχα», λέει στην εφημερίδα «Los Angeles Times» ο 43χρονος, σήμερα,
επιχειρηματίας που διατηρεί ξενοδοχείο στην περιοχή.

Υποθέσεις – λησμονιά… Τα δοχεία μπορεί να φτιάχτηκαν ακόμη και πριν
από 2.000 χρόνια. Όλον αυτό τον καιρό παραμένουν σχεδόν ανέγγιχτα στην επαρχία
Xhieng Khuang του Λάος, επιβιώνοντας από τους πλιατσικολόγους και τις βόμβες
των Αμερικανών. Είναι αντικείμενα που έφτιαξε ένας λαός για τον οποίο ελάχιστα
πράγματα είναι γνωστά. Τα δοχεία έμειναν επί δεκαετίες ξεχασμένα από τη διεθνή
επιστημονική κοινότητα εξαιτίας του χάους στο οποίο είχε βυθιστεί η χώρα αυτή
της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι υπάρχουν χιλιάδες γιγαντιαία δοχεία στο Βόρειο
Λάος. Λένε πως ίσως χρησιμοποιούνταν σε νεκρώσιμες τελετές. Τα περισσότερα από
αυτά βρίσκονται σε ήσυχους χορταριασμένους γηλόφους και σε φυτείες ρυζιού.
Αγελάδες βόσκουν ανάμεσά τους. H κομμουνιστική κυβέρνηση της χώρας απρόθυμα
συμφώνησε με την πρόταση του Phetrasy να επιτραπεί σε ξένους τουρίστες η
επίσκεψη στην περιοχή.

Σημαντικά ευρήματα. Σήμερα, λίγες χιλιάδες ταξιδιώτες πραγματοποιούν
την κοπιαστική διαδρομή μέχρι την Πεδιάδα για να δουν τις ληκύθους. Διεθνείς
οργανισμοί βοηθούν την κυβέρνηση του Λάος ώστε να χαρακτηριστούν τα
αρχαιολογικά ευρήματα ως παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά. Μια ομάδα
αρχαιολόγων αξιοποίησε τις δυνατότητες δορυφόρου και από τις εικόνες που
συνέλεξε διαπίστωσε πως υπήρχαν άλλα 300 χωράφια στην ευρύτερη περιοχή με
τεράστιες ληκύθους.

Ο Richard Engelhardt, που είναι αρχαιολόγος της UNESCO στην Μπανκόγκ, στην
Ταϊλάνδη, τονίζει ότι «η Πεδιάδα με τα Δοχεία είναι κατά πάσα πιθανότητα η πιο
σημαντική περιοχή της Νοτιοανατολικής Ασίας με ευρήματα από την Εποχή του
Σιδήρου». Προσθέτει δε ότι έχουν καταγραφεί περισσότερες από 3.000 λήκυθοι και
πως συνεχώς ανακαλύπτονται νέες. «Κάθε εβδομάδα ο αριθμός τους αυξάνεται».

Υλικά κατασκευής. Οι περισσότεροι κάτοικοι του Λάος πιστεύουν ότι οι
λήκυθοι κατασκευάστηκαν στη διάρκεια του 6ου αιώνα από έναν φύλαρχο ονόματι
Khum Jeuam προκειμένου να γιορτάσει τη νίκη του εναντίον του στρατού ενός
τυράννου της περιοχής. Σύμφωνα με τον σχετικό θρύλο, οι λήκυθοι φτιάχτηκαν από
άμμο, ζαχαροκάλαμο και δέρμα βουβαλιών και χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή
κρασιού, με τον ίδιο κατά κάποιον τρόπο που οι σημερινοί ντόπιοι ζυμώνουν το
κρασί από ρύζι σε παλιά βαρέλια πετρελαίου.

H πιο μεγάλη λήκυθος έχει ύψος τρία μέτρα και ονομάζεται το «Κύπελλο της Νίκης
του Jeuam».

Ακατανόητα… Παρά το γεγονός ότι ο θρύλος είναι αρκετά διαδεδομένος
στον τοπικό πληθυσμό, οι αρχαιολόγοι έχουν διαφορετική άποψη και υποστηρίζουν
ότι τα δοχεία είχαν σμιλευτεί από συμπαγή αμμόλιθο και ασβεστόλιθο, αρκετούς
αιώνες πριν από την εποχή του φύλαρχου. Οι περιοχές με τις ληκύθους, λένε,
ήταν κοιμητήρια και χρησιμοποιούνταν για να τοποθετούνται οι σοροί των νεκρών.

«Τα δοχεία είναι ενδιαφέροντα επειδή δεν μπορούμε να τα κατανοήσουμε»,
σημειώνει ο Γερμανός τουρίστας Markus Koepke, ο οποίος είναι φοιτητής
Οικονομικών.

Σε καμία από τις ληκύθους δεν έχει βρεθεί κάποιος σκελετός. Έχουν εντοπιστεί
μόνο ίχνη ανθρώπινων υπολειμμάτων σε λίγες από αυτές. Επιπλέον, ορισμένοι
σκελετοί έχουν βρεθεί θαμμένοι σε κοντινές αποστάσεις. Οι αρχαιολόγοι
πιστεύουν ότι οι λήκυθοι χρησιμοποιούνταν για να τοποθετούνται επί μήνες ή
χρόνια τα σώματα των νεκρών ώστε να αποσυντεθούν. Στη συνέχεια τα οστά
αφαιρούνταν, καθαρίζονταν και ενταφιάζονταν ή, σε ορισμένες περιπτώσεις,
αποτεφρώνονταν. H πρακτική αυτή, που είναι γνωστή ως δεύτερος ενταφιασμός,
αποτελούσε μια τυπική διαδικασία στις εποχές του Χαλκού και του Σιδήρου.
Μάλιστα συνεχίζεται ακόμη σε ορισμένες περιοχές της χώρας.

Ο φόβος των εκρήξεων κρατά μακριά τους ερευνητές

Βλήματα όλμων και χειροβομβίδες που δεν έχουν εκραγεί, σαν και αυτή της φωτογραφίας, βρίσκονται διάσπαρτες στην «Πεδιάδα με τα Δοχεία»

Ο κόσμος έμαθε για τις ληκύθους του Λάος τη δεκαετία του 1930, χάρη στη
Γαλλίδα αρχαιολόγο Madeleine Colani, η οποία ανακάλυψε και κατέγραψε
εκατοντάδες θεωρώντας ότι χρησίμευαν σε νεκρώσιμες τελετές. Επίσης, η ίδια
είχε αναφέρει πως βρήκε εργαλεία από μπρούντζο και σίδηρο, καθώς και ένα
αγαλματίδιο από μπρούντζο. Τα ευρήματα όμως αυτά, είτε χάθηκαν είτε κλάπηκαν.

Ο αρχαιολόγος της UNESCO Richard Engelhardt λέει ότι οι λήκυθοι βρίσκονται
κατά μήκος ενός αρχαίου δρόμου που συνδέει το Δέλτα του Κόκκινου Ποταμού στο
Βόρειο Βιετνάμ με τη Νότια Ινδία. Σε πολλά από τα χωράφια όμως είναι αδύνατο
να γίνουν ανασκαφές. Κι αυτό γιατί φοβούνται μήπως και εκραγούν τα διάσπαρτα
βλήματα όλμων. Σε ορισμένα βουνά, που βρίσκονται λίγα χιλιόμετρα μακριά από
εκεί, εντοπίστηκαν μικρά αρχαία λατομεία. Ενδεχομένως οι λήκυθοι να
κατασκευάζονταν εκεί και στη συνέχεια να μεταφέρονταν με τη βοήθεια ελεφάντων.
Τα «ξεχασμένα» βλήματα όλμων και οι χειροβομβίδες είναι ένας από τους
σημαντικότερους λόγους για τους οποίους λίγοι μόνο τουρίστες πηγαίνουν να δουν
τις ληκύθους. Ο αριθμός τους δεν υπερβαίνει τους 6.000 τον χρόνο. Ορισμένοι
από αυτούς μάλιστα δεν δείχνουν τον απαιτούμενο σεβασμό. Ένας τουρίστας κάποτε
έσπασε μια μικρή λήκυθο σκορπώντας με τα χέρια του τον αμμόλιθο επειδή ήθελε
να καταλάβει από τι υλικό ήταν φτιαγμένη. Οι μικρές λήκυθοι μάλιστα αποτελούν
ένα συνηθισμένο σουβενίρ για μια μερίδα επισκεπτών του μακρινού Λάος.

Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου