«Θάνατος» στον δρόμο προς τον Άρη

«Ακούστε καλά μου παιδιά. Ο χώρος του Διαστήματος δεν έχει καμία σχέση με
το Σταρ Τρεκ. Επομένως μην ακούω για ταξίδια στον Άρη και άλλα τέτοια. Ο
άνθρωπος δεν γεννήθηκε για να ζήσει σε ένα τέτοιο περιβάλλον. Έγινα
κατανοητός;».

Κάπως έτσι τα είπε πριν από λίγες ημέρες ο Derek Lowenstein που είναι
διευθυντής στον τομέα των σωματιδιακών επιταχυντών του Εθνικού Εργαστηρίου
Brookhaven των ΗΠΑ.

Ο Αμερικανός ειδικός δεν έκανε τίποτα άλλο από το να προσγειώσει απότομα
κάποιους ενθουσιώδεις συναδέλφους του στη NASA, οι οποίοι μετά την απώλεια του
Κολούμπια άρχισαν να ζητούν επιμόνως την πραγματοποίηση μιας επανδρωμένης
αποστολής στον Άρη. Και όταν έλεγε ότι το Διάστημα δεν είναι ο φυσικός χώρος
του ανθρώπου, εννοούσε ότι η ακτινοβολία που υπάρχει εκεί έξω είναι
θανατηφόρα.

Πέραν τούτου όμως, ένα ταξίδι στον Άρη είναι απίστευτα πιο δύσκολο από ό,τι
εκείνο που πραγματοποίησε ο άνθρωπος στη Σελήνη, στα τέλη της δεκαετίας του
1960. Σύμφωνα με την εφημερίδα «The New York Times», εκτός από την
ακτινοβολία, θα χρειαστεί να δαπανηθούν από 30 έως 60 δισ. δολάρια, να
εφοδιαστεί το σκάφος με τεράστιες ποσότητες τροφής και καυσίμων για να
μπορέσει να γυρίσει πίσω. Καθεμία απο τις αιτίες αυτές αρκεί για να κάνει το
ταξίδι απραγματοποίητο.

Σωματίδια κατά κυττάρων. Σε ένα από τα καινούργια εργαστήρια της NASA,
κάποιοι επιστήμονες προσπαθούν να καταλάβουν τι θα πάθαινε ο άνθρωπος αν
εξετίθετο στην ακτινοβολία του Διαστήματος. Χρησιμοποιούν για τον σκοπό αυτό
υποατομικά σωματίδια στα οποία προσδίδουν ταχύτητα λίγο μικρότερη από εκείνη
του φωτός. Τα αναγκάζουν να πέσουν πάνω σε διάφορα υλικά, τα οποία θα
μπορούσαν να χρησιμεύσουν για την κατασκευή ενός προηγμένου διαστημόπλοιου. Τη
θέση των υλικών παίρνουν διαδοχικά κάποια δείγματα από ιστούς και μικρά ζώα.

Οι ερευνητές λένε ότι στη διάρκεια ενός ταξιδιού προς τον Άρη, κάθε κύτταρο
του ανθρώπου πιθανώς θα εβάλετο από ένα ιονισμένο σωματίδιο ή ένα πρωτόνιο, με
αποτέλεσμα κανείς να μην ξέρει τι θα συνέβαινε στην περίπτωση αυτή. «Αν κάθε
νευρώνας του εγκεφάλου δεχόταν τέτοια επίθεση, ο αστροναύτης δεν θα γυρνούσε
πίσω εντελώς ηλίθιος;», αναρωτιέται εύλογα ο D. Lowenstein.

H ασπίδα της γης. H προστασία από την ακτινοβολία στη Γη είναι εύκολη
υπόθεση. Μπορείς να χρησιμοποιήσεις ως ασπίδα υλικά όπως το σκυρόδεμα ή ο
μόλυβδος. Δεν μπορείς να κάνεις το ίδιο όμως και σε ένα σκάφος όπου το βάρος
παίζει σημαντικό ρόλο. Ούτε υπάρχει κάποια προοπτική στο άμεσο μέλλον να
μειώσεις τον χρόνο έκθεσης του πληρώματος στην ακτινοβολία εφευρίσκοντας
προηγμένα συστήματα προώθησης του διαστημόπλοιου.

Ο Sean O’Keefe, διοικητής της NASA, έχει αναγνωρίσει ότι το πρόβλημα της
ακτινοβολίας είναι το πρώτο που πρέπει να επιλυθεί πριν από μία αποστολή στον
Άρη. Τα άλλα δύο είναι οι καλύτεροι κινητήρες και η δημιουργία μιας συσκευής
παραγωγής ενέργειας πάνω στο διαστημόπλοιο.

Πηγές ακτινοβολίας. Στα εργαστήρια της NASA, οι επιταχυντές σωματιδίων
προσπαθούν να μιμηθούν το περιβάλλον στο οποίο δρα η ακτινοβολία. Αυτό όμως
είναι διαφορετικό από εκείνο που υπάρχει στη Γη. Ένας μέσος Αμερικανός, για
παράδειγμα, δέχεται τον χρόνο περίπου 350 μιλιρέμ ακτινοβολίας. H ποσότητα
αυτή προέρχεται από την κοσμική και ηλιακή ακτινοβολία που διαπερνάει την
ατμόσφαιρα και το μαγνητικό πεδίο της Γης. Προέρχεται ακόμη από τις πέτρες και
κάποια ορυκτά, τα οποία ενσωματώνονται στα οικοδομικά υλικά. Το ίδιο συμβαίνει
με τα αεροπορικά ταξίδια και τις ακτίνες X στη διάρκεια ιατρικών εξετάσεων.

Δόση 3 ετών. Οι αστροναύτες που πήγαν στη Σελήνη με το Apollo 14
συσσώρευσαν στον οργανισμό τους ακτινοβολία περίπου 1.140 μιλιρέμ. Το ταξίδι
τους διήρκεσε εννέα ημέρες και ήταν σαν να είχαν δεχθεί την ακτινοβολία τριών
χρόνων πάνω στη Γη! Οι αστροναύτες του Skylab 4, που παρέμειναν σε τροχιά γύρω
από τη Γη επί 87 ημέρες, έλαβαν μια γερή δόση από 17.800 μιλιρέμ, δηλαδή όση
θα συσσώρευαν επί 50 χρόνια στον πλανήτη μας.

Το μέγεθος της δόσης αυτής αγγίζει οριακά αυτό που λέμε έκθεση σε ακτινοβολία
και η οποία φυσικά προκαλεί σοβαρά προβλήματα. Βέβαια δεν έχει παρατηρηθεί
μακροπρόθεσμα η εμφάνιση καρκίνων σε ενηλίκους που εκτέθηκαν σε τέτοιες δόσεις
ακτινοβολίας, όμως κάποιοι ειδικοί εκφράζουν μεγάλη επιφύλαξη. Γενικά, πάντως,
η διεθνής νομοθεσία απαγορεύει σε όσους δουλεύουν κοντά σε πυρηνικούς
αντιδραστήρες να εκτίθενται σε ακτινοβολία μεγαλύτερη από 5.000 μιλιρέμ τον
χρόνο.

Σε τροχιά προσεδάφισης το «Beagle 2»

Το «Beagle 2» άρχισε τις μανούβρες για την τελική του κάθοδο προς τον Κόκκινο Πλανήτη

Στο πιο κρίσιμο στάδιο της αποστολής της βρίσκεται η ευρωπαϊκή
διαστημοσυσκευή «Beagle 2», που κατευθύνεται προς τον Άρη. Χθες το μεσημέρι,
οι τεχνικοί της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA) παρακολουθούσαν με
αγωνία τη διαδικασία αποκόλλησης του «Beagle 2» από το μητρικό διαστημόπλοιο
«Mars Express» το οποίο έμπαινε σε τροχιά γύρω από τον Κόκκινο Πλανήτη,
απέχοντας περίπου 400 χιλιόμετρα από την επιφάνειά του.

Αν όλα πάνε καλά, το «Beagle 2» θα αρχίσει με μεγάλη ταχύτητα την καθοδική του
πορεία και αναμένεται να προσεδαφιστεί στον Άρη ανήμερα τα Χριστούγεννα. H
διαστημοσυσκευή είναι εφοδιασμένη με ένα ρομποτικό βραχίονα, ικανό να συλλέξει
πολύ μικρές ποσότητες δειγμάτων από το έδαφος ώστε οι επιστήμονες να
διαπιστώσουν αν κάποτε υπήρχαν στον πλανήτη αυτό οι προϋποθέσεις για τη
δημιουργία ζωής.

Μέχρι σήμερα έχουν σταλεί στον Άρη τριάντα τέσσερις μη επανδρωμένες
διαστημοσυσκευές. Τα δύο τρίτα από αυτές έχουν καταστραφεί προτού καν φθάσουν
στον προορισμό τους. Το «Beagle 2» αποτελεί την πρώτη προσπάθεια των Ευρωπαίων
επιστημόνων να εξερευνήσουν τον Άρη.

Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου