TPITH AΠOΨH Προ πυλών των Προπυλαίων

Οι τοίχοι παραμένουν πάντοτε σοφοί

Κι ας τους αλλάζουν το χρώμα

Κι ας τους πληγώνουν αναίτια

Λουκάς Αξελός, Σωστοί εκτιμητές

Δεν σκοπεύω ν’ αναμειχθώ στον ψευτο-πόλεμο ΠΑΣΟΚ – N.Δ. σχετικά με την
ιδιωτικοποίηση της Παιδείας, αφού και τα δύο κόμματα έχουν τους ίδιους στόχους
αλλά – για λόγους ψηφοθηρικούς – ακολουθούν άλλη τακτική κι άλλη ρητορική. Το
ΠΑΣΟΚ, η κυβέρνηση και το υπουργείο Παιδείας, ανέχεται, υποθάλπει, ενθαρρύνει
και… διολισθαίνει, ενώ η N.Δ. τα «λέει στα ίσια».

Θα επιχειρήσω να καταθέσω ορισμένες σκέψεις που ίσως συμβάλλουν στον
προβληματισμό και τον διάλογο των ελεύθερα σκεπτομένων ανθρώπων και όχι στα
ξύλινα τα λόγια τα μεγάλα των αγκυλωμένων μηχανισμών εξουσίας.

H κοινωνική πολυπλοκότητα οδηγεί σε μια αναστοχαστική προσέγγιση των θεσμών.
Οι κοινωνικές επιστήμες γίνονται απάτριδες καθώς διαχέονται σε ποικίλους
τόπους και αντίτοπους και μαζί τους παρασύρεται και το εκπαιδευτικό σύστημα.

Από τη μία ο καθοριστικός ρόλος της γνώσης και της τεχνολογίας στον παγκόσμιο
οικονομικό ανταγωνισμό και από την άλλη η συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους,
βάζουν την εκπαίδευση σε δίλημμα.

H κοινωνική διαφοροποίηση επιτρέπει βέβαια, την παράλληλη λειτουργία των
υποσυστημάτων της εκπαίδευσης, την ανάπτυξη οικείων κωδίκων αξιών και
επικοινωνίας, με συνέπεια τη δημιουργία ξεχωριστών κοινωνικών και
εκπαιδευτικών «υποκόσμων».

Ποιος όμως, σήμερα, πιστεύει ότι η εκπαίδευση θ’ αναγεννήσει την κοινωνία ή θα
καταπολεμήσει τη διαφθορά, όταν τα ίδια τα AEI παράγουν αντιλήψεις και
καλλιεργούν πρακτικές «νυχτοφύλακα» του κυρίαρχου (παγκοσμιοποιημένου)
συστήματος;

Το global University δεν μπόρεσε ν’ αποφύγει τη μέγγενη της globalization,
δηλαδή την υπαγωγή του στην κερδοφορία του κεφαλαίου.

Το Πανεπιστήμιο δεν πρέπει να δαιμονοποιεί την παγκοσμιοποίηση, αλλά δεν
φαίνεται να μπορεί να προβεί σε συμβατή με τις νέες αξίες μεταρρύθμιση.

Αν «οι άνθρωποι είναι ό,τι (μπορούν να) αγοράζουν» τότε και τα Πανεπιστήμια
είναι ό,τι (μπορούν να) πωλούν. Αυτό μοιάζει να είναι το σύνθημα.

H κοινότητα διδασκόντων και διδασκομένων (universitas) μπορεί άλλοτε να ήταν
απομονωμένη σε κάποια επαρχιακή πόλη ή σε μια αχανή μεγαλούπολη ή ακόμα και να
θύμιζε διαστημική πλατφόρμα σ’ ένα campus «εκτός τειχών», αλλά δεν έπαυε να
προσκαλεί σε μια κοινή προσπάθεια, σε μια σύγκλιση επί των αρχών, σ’ ένα
αμοιβαίο κι αυτονόητο αίσθημα χρέους και αφοσίωσης.

Σήμερα τα πράγματα άλλαξαν. H «ηθική» του επαγγελματικού (!) κέρδους και η
«λογική» της απουσίας (!) έχουν μεταβάλει τα ζωογόνα προαύλια του
Πανεπιστημίου σε χώρους parking των αυτοκινήτων ή των αποσκευών των
(μικρομεσαίων μέχρις εμφανίσεως κοινοτικών προγραμμάτων) καθηγητών –
επιχειρηματιών.

Τα Πανεπιστήμια δεν είναι εύκολο πλέον να παραμείνουν φορείς κοινωνικών αξιών
και να προετοιμάζουν τους νέους για υπεύθυνους κοινωνικούς ρόλους, διότι ούτε
αυτά θέτουν τέτοιους στόχους ούτε οι απόφοιτοι αποκτούν ρόλους αντίστοιχους
(αμφισβήτηση, ανατροπή).

H εκπαιδευτική πολιτική δεν μπορεί όμως να εξαρτάται περισσότερο από την
οικονομία και λιγότερο από τις κοινωνικο-μορφωτικές αξίες (αν δεν θέλουμε τα
Πανεπιστήμια να ενταχθούν στο υπουργείο Οικονομίας ή Ανάπτυξης αντί του
υπουργείου Εθνικής Παιδείας). Δεν είναι συμβατό το Πανεπιστήμιο που ξέρουμε με
τη λογική της παγκοσμιοποίησης. Άρα δυοίν θάτερον: ή τα AEI θα γίνουν
συν-έταιροι των επιχειρήσεων (χάνοντας την αυτονομία τους και την «ψυχή» τους)
ή θα παραμείνουν νησίδες ελεύθερης σκέψης/έρευνας (χάνοντας τα προνόμια της
διαπλοκής και του ζεστού χρήματος).

Πρέπει να ενισχύσουμε τις οριζόντιες δομές (θεσμική αυτοτέλεια, κοινωνικές
αναφορές, δημοκρατική λειτουργία, ποιότητα σπουδών) αν δεν θέλουμε οι κάθετες
δομές να μετατρέψουν τους ιδιώτες σε κύριους των AEI και τους πανεπιστημιακούς
σε κλώνους ή σε σκλάβους.

Το ιστορικό (αλλά πάντα επίκαιρο) ερώτημα ξαναμπαίνει με επιτακτικό τρόπο: με
ποιους – τελικά – είναι (και για ποιους λειτουργούν) τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά
Ιδρύματα της χώρας μας;

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.