«Xάσαμε το alter ego μας»

Μια παραβολή για τον «άλλο μας εαυτό», το «alter ego» μας, έφερε στη Σουηδική Ακαδημία ο φετινός νομπελίστας Λογοτεχνίας Τζ. M. Κούτσι

Πιστός στις πεποιθήσεις του να μην ανοίγεται δημόσια και δείχνοντας σεβασμό
προς τα μέλη της Ακαδημίας Νόμπελ που αποφάσισαν να τον τιμήσουν με το φετινό
βραβείο Λογοτεχνίας, ο Νοτιοαφρικανός Τζ. M. Κούτσι εκφώνησε χθες την ομιλία
του λίγο πριν από την τελετή απονομής των Νόμπελ.

Σε τρίτο ενικό, με τον τίτλο «He and his man» («Εκείνος κι ο άνθρωπός» του ή,
καλύτερα, το alter ego του) και με μότο ένα απόσπασμα από τον «Ροβινσώνα
Κρούσο» του Ντάνιελ Ντεφόε που αναφέρεται στον ερχομό του Παρασκευά στο
ερημονήσι του. Ο Ροβινσώνας και ο Παρασκευάς φιλτράρουν την αγωνία του
συγγραφέα για το alter ego του.

Ο Κούτσι, που έχει επανειλημμένα δεχτεί την επίθεση των μίντια επειδή αρνείται
να παίξει αβίαστα και με άνεση το παιχνίδι της δημοσιότητας και της προβολής
(έχει ήδη βραβευθεί δύο φορές με το αξιόλογο λογοτεχνικό βρετανικό βραβείο
Μπούκερ), επινόησε έναν συγγραφέα – Ροβινσώνα που έχει επιστρέψει από το νησί
του και ζει πια χωρίς τον Παρασκευά, το alter ego του, στην Αγγλία, λίγο πριν
το ξέσπασμα της Μαύρης Πανώλης και την πυρκαγιά στο Λονδίνο του 1665. Ζει
μόνος, χωρίς διάθεση να γευτεί τη ζωή και τη συντροφιά των συνανθρώπων του,
έχοντας συνηθίσει στη μοναξιά του νησιού.

Μόνη απόλαυση – γράφει ο Κούτσι στην ομιλία του – είναι η χαρά του γραψίματος.
Ο συγγραφέας – Ροβινσώνας γράφει για τους κυνηγούς που στήνουν δολώματα σε
πάπιες στους βάλτους του Λίνκολνσιρ, για τις μηχανές εκτέλεσης στο Χάλιφαξ,
για ανθρώπους που τρέχουν γυμνοί με τις πληγές της πανώλης στο σώμα τους, να
ξεφύγουν από τους δικούς τους.

«Οι ιστορίες που γράφει για πάπιες και μηχανές θανάτου και για το Λονδίνο στα
χρόνια της πανούκλας κυλούσαν εύκολα από την πένα του. Όπως ακριβώς έβγαιναν
κάποτε και οι δικές του ιστορίες… Πώς άραγε φαίνεται αυτός ο άνθρωπος και ο
άλλος του εαυτός; Σαν αφέντης και σκλάβος; Σαν αδέλφια, σαν δίδυμα αδέλφια;
Σαν σύντροφοι στα όπλα; Ή μήπως σαν εχθροί; Τι όνομα να δώσει σε αυτόν τον
ανώνυμο σύντροφο με τον οποίο μοιράζεται τα βράδια του και κάποιες φορές τις
νύχτες του; Και ο οποίος απουσιάζει λίγο στη διάρκεια της ημέρας, όταν αυτός,
ο Ροβινσώνας, περπατάει στις αποβάθρες κοιτάζοντας στις νέες αφίξεις;

Άραγε, αυτός ο άνθρωπος στη διάρκεια των ταξιδιών του θα περάσει ποτέ από το
Μπρίστολ; Λαχταράει να συναντήσει τον σύντροφό του με σάρκα και οστά. Να
σφίξει το χέρι του, να περπατήσει μαζί του πάνω κάτω στην αποβάθρα και να
ακούσει όλα όσα θα του πει για την επίσκεψή του στον σκοτεινό Βορρά του
νησιού. Ή για τις περιπέτειές του στον χώρο του γραψίματος. Όμως φοβάται ότι
δεν θα υπάρξει τέτοια συνάντηση· όχι σ’ αυτή τη ζωή.

Αν θα πρέπει να κάνει μία παρομοίωση με τους δυο τους, εκείνου και του
ανθρώπου του, θα έγραφε ότι μοιάζουν με δύο πλοία που ταξιδεύουν σε αντίθετες
κατευθύνσεις, ένας στη Δύση κι ο άλλος στην Ανατολή. Ή μάλλον, με δύο μούτσους
που παλεύουν μέσα στη φουρτούνα, ο ένας στο πλοίο που πλέει για την Ανατολή
και ο άλλος στο πλοίο για τη Δύση. Τα σκαριά τους έρχονται κοντά, όσο
χρειάζεται για ένα γνέψιμο. Όμως η θάλασσα είναι αγριεμένη, ο καιρός μυρίζει
καταιγίδα, τα μάτια τους τσούζουν από την αλμύρα, τα χέρια τους πληγιάζουν από
τα χοντρά σκοινιά, περνάει ο ένας δίπλα από τον άλλον αλλά είναι τόσο
απασχολημένοι ακόμα και για ένα νεύμα, ένα χαιρετισμό…».

INFO

Το τελευταίο βιβλίο του Τζ. M. Κούτσι «Ελίζαμπεθ Κοστέλο» κυκλοφορεί στα
ελληνικά από τις εκδόσεις Διήγηση, σελ. 280, τιμή 15 ευρώ.