TPITH AΠOΨH H Kυριακή των ξένων

Κάθε εβδομάδα, χρόνια τώρα, εγκαταλείπουμε τη μέρα της αργίας, την αφήνουμε
άχρηστη στην άκρη. Ό,τι και να είναι, οι καθημερινές σημαίνουν κάτι. Πίεση,
έγνοιες, επιδιώξεις που πετυχαίνουν ή συντρίβονται. Εκείνες που δεν έχουν πια
τίποτα να πουν είναι οι Κυριακές.

Μέρα σιωπηλή, όχι επειδή το ζητάει ο ρεμβασμός και η ανάπαυση, αλλά επειδή
έτσι συντελείται το άδειασμα του χρόνου. Σιγανά, αθόρυβα διαρρέει το παλιό
περιεχόμενο. Από τη μυρουδιά του ψητού στον φούρνο, από τις ιαχές στα γήπεδα
και τις ψαλμωδίες του εκκλησιασμού, από τη βόλτα στο πάρκο και τις
απογευματινές επισκέψεις σε φιλικά σπίτια, από όλα αυτά δεν έχει μείνει παρά
μόνο η αμυδρή εικόνα ενός τελετουργικού που ανήκει αποκλειστικά σε μια εποχή
ολιγάρκειας και ταυτόχρονα εύκολης ευχαρίστησης. Δεν χρειαζόταν πολύς κόπος,
κάποτε, για να σπάσει η ρουτίνα και να βρεθεί κάτι διαφορετικό.

Το ίδιο ψάχνουν ακόμη οι Αθηναίοι τις Κυριακές. Αλλά το αναζητούν είτε
κλεισμένοι στα σπίτια τους είτε φεύγοντας μακριά από την πόλη. Μέσα στα
δωμάτια τα εφοδιασμένα με τα τελευταία σύνεργα της οικιακής ψυχαγωγίας (DVD,
Home cinema, ψηφιακές κάμερες) δοκιμάζονται διάφοροι τρόποι ώστε η σχόλη να μη
μοιάζει καθόλου με την εργασία και με οτιδήποτε τετριμμένο. Σ’ αυτά τα
ιδιωτικά εργαστήρια οι αισθήσεις πρέπει να μάθουν να ξεγελιούνται. Να
πιστέψουν πως στις οθόνες συμβαίνουν τα πάντα, ενώ στους δρόμους απολύτως
τίποτα.

Και όμως. Την ίδια ώρα που οι γηγενείς αναμοχλεύουν την ανία τους, οι
αλλοδαποί καταλαμβάνουν ήσυχα την έρημη πρωτεύουσα. Στεκόμαστε μάρτυρες στο
πέρασμά τους από τις πλατείες και τους πεζόδρομους.

Με τα μεταχειρισμένα μπουφάν τους, τα σκουφιά τους (οι ρίγες τους κόντρα στο
κουρασμένο πρόσωπο), με μια πολυχρωμία που απλώνεται, όπως απλώνεται δειλά
στην αρχή κάθε γιορτινή διάθεση, κυκλοφορούν δίνοντας στην πόλη έναν
καινούργιο παλμό.

Αυτοί που τις έξι προηγούμενες μέρες αγωνιούσαν για την επιβίωση, τώρα
δείχνουν έτοιμοι να χαρούν με ό,τι τους δίνεται. Τρώνε το σουβλάκι τους με
άγρια όρεξη. Κάτι οικείο μάς θυμίζει αυτή η όρεξη. Χαζεύουν ένα παρτέρι, ένα
κτίριο, απορροφώνται με το θέαμα ενός κόσμου που σήμερα τους αφήνει να δουν
και μια άλλη του πλευρά, λιγότερο τραχειά. Και είναι ευχαριστημένοι μ’ αυτό.

Δεν θα έπρεπε να το δείχνουν πως διασκεδάζουν με τόσο λίγα. Γιατί προκαλούν τη
ζήλεια. Εμείς, οι πιο ασφαλείς, καθώς κοιτάμε τους αδύναμους που μας
τριγυρίζουν, παύουμε να είμαστε σίγουροι για τα πλεονεκτήματά μας. Αρκεί να
προσέξουμε το κοκκίνισμα της έξαψης στα μάγουλά τους. Το στόλισμα της
Βουλγάρας ή της Ουκρανής, αυτό το έντονο κραγιόν με το οποίο τα χείλη της
πανηγυρίζουν αδιαφορώντας για τη μιζέρια που την περιμένει αύριο. Από το
παράθυρό της η κομψή Αθηναία (τα δικά της χείλη βαμμένα στο «σκοτωμένο» χρώμα
του συρμού) μπορεί να περιεργαστεί την άλλη εκείνη γυναίκα σαν ένα κακόμοιρο
θηλυκό και να πει μέσα της: «Ευτυχώς για μας πέρασαν αυτά».

Πέρασαν, πράγματι. H Ελλάδα φοράει πλέον ακριβά ρούχα και έχει στο πιάτο της
εδέσματα με υπολογισμένες θερμίδες. Μόνο που για όσα αποκτήθηκαν πληρώθηκε ένα
τίμημα που κανείς ακόμη δεν θέλει να το σκέφτεται. Όταν έχεις προσπαθήσει πολύ
για κάτι (για να βρεις δουλειά, σπίτι, δεύτερο σπίτι, δεύτερο αυτοκίνητο) και
εξακολουθείς να ανησυχείς μήπως μειωθεί αυτό που κέρδισες, τότε, πολύ πιθανόν,
να έλθει η στυφή στιγμή όπου όλα μοιάζουν χαραμισμένα. Γιατί τόσος μόχθος; Για
να μην μπορούμε να ξεκαρδιζόμαστε, όπως άλλοτε, στα γέλια; Για να αμφιβάλλουμε
διαρκώς σχετικά με το ποιοι ήμαστε, αν έχουμε φίλους, αν μας εξαπατήσουν το
επόμενο πρωί;

Ερωτήματα που τα προκαλούν, χωρίς να το θέλουν, οι φτωχοί δραπέτες γύρω μας.
Έχουν ξεφύγει για μερικές ώρες από τη μοίρα τους. Δεν τους νοιάζει τίποτα
τώρα, εκτός από τα λίγα πράγματα με τα οποία αλλάζει η γεύση τους και η όψη
στο πρόσωπό τους. Εκείνοι έχουν να ασχοληθούν με τα αναγκαία αυτά πράγματα.
Εμείς με τον εαυτό μας που δεν ξέρουμε ποιες είναι οι ανάγκες του. Φυσικό δεν
είναι να έχει πάντα σύννεφα η Κυριακή μας;

Ο Βασίλης Καρποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.