ο υποψήφιος Aπαραίτητη η γνώση βασικών ημερομηνιών και Συνθηκών

H Ιστορία, λένε, γράφεται από τους νικητές. Ναι, αλλά μην ξεχνάμε πως κάθε
χρόνο γράφεται και ξαναγράφεται και από χιλιάδες μαθητές. Πώς λοιπόν να
«νικήσει» κανείς γράφοντας και διαβάζοντας την Ιστορία; Καθώς είναι ένα από τα
μαθήματα όπου αναγκαστικά πρέπει να απομνημονευθούν τα βασικά τουλάχιστον
στοιχεία, η συστηματική και μεθοδική μελέτη είναι η μόνη λύση. Υπάρχουν ωστόσο
και ορισμένες τεχνικές.

Μην περιφρονείτε τις περιλήψεις των κεφαλαίων

Σωτήρης Κόνδης. Σχολικός σύμβουλος φιλολόγων και μέλος της συγγραφικής ομάδας του βιβλίου Ιστορίας Γενικής Παιδείας της Γ’ Λυκείου. «H μελέτη των μικρών εισαγωγών (εντός πλαισίου στην αρχή κάθε κεφαλαίου) βοηθάει να συλλάβει ο μαθητής τη συνεχή πορεία του ιστορικού γίγνεσθαι», λέει

O κ. Σωτήρης Κόνδης, είναι σχολικός σύμβουλος φιλολόγων και μέλος της
συγγραφικής ομάδας του βιβλίου Ιστορίας Γενικής Παιδείας της Γ’ Λυκείου. Οι
παρατηρήσεις του ωστόσο αφορούν γενικότερα το μάθημα της Ιστορίας στο Λύκειο.

«H αποδοτική μελέτη του μαθήματος της Ιστορίας προϋποθέτει:

α) την πλήρη κατανόηση της αλληλουχίας των ιστορικών γεγονότων. Στην εξεταστέα
ύλη τα γεγονότα διδάσκονται αποσπασματικά και δεν είναι πάντοτε δυνατόν να
κατανοηθεί η εσωτερική δομική τους συνάφεια. H μελέτη των μικρών εισαγωγών
(εντός πλαισίου στην αρχή κάθε κεφαλαίου) βοηθάει να συλλάβει ο μαθητής τη
συνεχή πορεία του ιστορικού γίγνεσθαι και να κατανοήσει την ύλη που οφείλει να
μελετήσει. Οι περιλήψεις των κεφαλαίων που δεν περιλαμβάνονται στην εξεταστέα
ύλη βοηθούν προς αυτήν την κατεύθυνση και δεν πρέπει να περιφρονούνται από
τους μαθητές.

β) την κατανόηση του κειμένου του σχολικού εγχειριδίου αρχικά από γλωσσική
άποψη και στη συνέχεια νοηματικά. Έτσι διευκολύνεται η γόνιμη κατάκτηση της
ύλης και αποφεύγεται η στείρα απομνημόνευση, που αρκετές φορές οδηγεί σε
παρανοήσεις.

γ) τον δημιουργικό συνδυασμό των παράπλευρων παραθεμάτων με το κείμενο της
ιστορικής αφήγησης. Το παράθεμα οδηγεί τον μαθητή στο κέντρο της διδακτικής
ενότητας που οφείλει να μελετήσει. Είναι άγονη η προσπάθεια απομνημόνευσης της
ανάλυσης των παραθεμάτων που θα ακούσει από κάποιον καθηγητή. Αρκετές φορές η
εξεταστική επιτροπή δίνει για σχολιασμό παραθέματα εκτός σχολικού εγχειριδίου.
Έτσι η όλη προσπάθεια πρέπει να στρέφεται προς την εξοικείωση του μαθητή με τη
διαδικασία επεξεργασίας ενός παραθέματος παρά στην χρονοβόρα απομνημόνευση
αναλύσεων παραθεμάτων του βιβλίου. Ουσιαστικά, εκείνο που πρέπει να
επιδιώκεται είναι η κατανόηση της άποψης του συγγραφέα του παραθέματος και η
αξιολόγησή της σε σχέση με το ιστορικό πρόβλημα που τίθεται.

δ) την παρατήρηση, ανάγνωση και συσχετισμό των διαφόρων διαγραμμάτων και
εικόνων με την ύλη του βιβλίου. Αυτή η προσπάθεια παρατήρησης βοηθάει τον
μαθητή να κατανοήσει πληρέστερα και να αφομοιώσει ευκολότερα.

Ειδικότερα θα πρέπει να τονιστεί ότι Ιστορία χωρίς τη γνώση βασικών
ημερομηνιών και συνθηκών δεν νοείται. Επισημαίνεται ότι ιδιαίτερη σημασία έχει
η ουσιαστική κατανόηση ιστορικών εννοιών που αφορούν σε πολιτικές, κοινωνικές
ή οικονομικές εξελίξεις, όπως π.χ. φεουδαρχία, κοινωνικές τάξεις, προσωποπαγές
κόμμα, εκχρηματισμός της οικονομίας κ.ά. Οι απαντήσεις πρέπει να αναφέρονται
στα συγκεκριμένα ζητούμενα της ερώτησης και να μην είναι γενικές. H ανάλυση
των παραθεμάτων να είναι ουσιαστική και όχι επανάληψη του κειμένου της πηγής ή
του παραθέματος με άλλα λόγια».

Τεκμηρίωση με ιστορικά στοιχεία των κρίσεων που διατυπώνετε

Αναστασία Κυρκίνη-Κούτουλα. «Κατανοήστε τη χρονική αλληλουχία των γεγονότων», επισημαίνει η σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

H κ. Αναστασία Κυρκίνη-Κούτουλα είναι σύμβουλος του Παιδαγωγικού
Ινστιτούτου. Αναφέρεται στην Ιστορία της B’ Λυκείου, όπου εφέτος το βιβλίο
είναι ριζικά αναμορφωμένο και πρώτη φορά διδάσκεται με αυτή τη μορφή.
Σε γενικές γραμμές όμως, οι ίδιες συμβουλές ισχύουν για όλα τα βιβλία
Ιστορίας.

«Για τη μελέτη της Ιστορίας του Μεσαιωνικού και του Νεώτερου Κόσμου θα
συμβούλευα τους μαθητές της B’ τάξης του Ενιαίου Λυκείου.

* Να παρακολουθούν προσεκτικά την επεξεργασία των κάθε είδους παραθεμάτων κατά
τη διάρκεια της διδασκαλίας του μαθήματος, έτσι ώστε να εντοπίζουν την τυχόν
επί πλέον πληροφόρηση που περιέχουν, καθώς και τις ομοιότητες και διαφορές του
περιεχομένου και της οπτικής τους σε σχέση με την αφήγηση του βιβλίου. Σε
καμία περίπτωση δεν πρέπει να προσπαθούν να αποστηθίσουν τα παραθέματα αυτά.

* Να συζητούν με τον καθηγητή τους τη σημασία των ιστορικών όρων που συναντούν
(π.χ. «πρόνοια», «εξαρχάτο») συμβουλευόμενοι και το Γλωσσάρι που υπάρχει στο
τέλος του βιβλίου.

* Να εντοπίζουν στους ιστορικούς χάρτες που έχει το βιβλίο τούς τόπους όπου
συνέβησαν τα διάφορα ιστορικά γεγονότα, ώστε να αποκτούν συνείδηση της
γεωγραφικής τους θέσης.

* Να τοποθετούν τα ιστορικά γεγονότα στο χρόνο. Αυτό εμπεδώνεται καλύτερα με
την ουσιαστική κατανόηση της χρονικής αλληλουχίας τους. Π.χ. η επέκταση των
Σελτζούκων Τούρκων στη Συρία και την Παλαιστίνη στα μέσα του 11ου αιώνα είναι
προφανές ότι προηγήθηκε των Σταυροφοριών αλλά και της αναζήτησης νέων
εμπορικών δρόμων από τους Ευρωπαίους για την προμήθεια των ασιατικών
προϊόντων.

* Να παρατηρούν προσεκτικά την εικονογράφηση του βιβλίου και, συμβουλευόμενοι
τις σχετικές επεξηγήσεις που τη συνοδεύουν, να κατανοούν πώς συνδέεται η
εικόνα με το περιεχόμενο της συγκεκριμένης διδακτικής ενότητας.

* Να τεκμηριώνουν με ιστορικά στοιχεία (από την αφήγηση και τα παραθέματα)
όποιες κρίσεις διατυπώνουν.

* Γενικά να μελετούν πολύ καλά την αφήγηση του σχολικού τους βιβλίου και να μη
την αποστηθίζουν άκριτα, αλλά να βεβαιώνονται ότι κατανοούν εις βάθος το
περιεχόμενό της».

Απλές τεχνικές για σωστή μελέτη

Είκοσι έγραψε πέρυσι στην Ιστορία η μαθήτρια της Γ’ Λυκείου, φέτος, Καλλιόπη Μαυρογιάννη

H Καλλιόπη Μαυρογιάννη, μαθήτρια της Γ’ Λυκείου σήμερα, έγραψε πέρυσι
20 στην Ιστορία. «Το μάθημα της Ιστορίας, τα τελευταία χρόνια, προκαλεί δέος
σε όλους μας εξαιτίας του όγκου της διδακτέας ύλης και των χαμηλών βαθμολογιών
στις Γενικές Εξετάσεις. Το σύστημα των Εξετάσεων απαιτεί από εμάς ολοκληρωμένη
γνώση των ιστορικών γεγονότων, καθώς επίσης και αφομοίωσή τους σε βαθμό που να
μπορούμε να ανταποκριθούμε στις ερωτήσεις αξιολόγησης.

Ωστόσο, υπάρχουν απλές τεχνικές που μας διευκολύνουν στη μελέτη του μαθήματος,
αρκεί να υπάρχει σωστός προγραμματισμός και τακτική συμμετοχή σε
φροντιστηριακά επαναληπτικά διαγωνίσματα. Συγκεκριμένα, έκανα συχνές
επαναλήψεις ύλης σε συνδυασμό με την αναλυτική επεξεργασία σχετικών
παραθεμάτων – πηγών.

Χρειάζεται επίσης συνδυαστική και αφαιρετική ικανότητα του υποψηφίου για να
μπορεί να ανταποκριθεί σε όλες τις κατηγορίες θεμάτων.

Τέλος, απαιτείται ακριβής προσδιορισμός του περιεχομένου βασικών ιστορικών
εννοιών – όρων».

Πρώτα κατανόηση, μετά αποστήθιση

Όλγα Τουρλομούση. Έγραψε 19 στην Ιστορία, παρ’ ότι ακολούθησε θετική κατεύθυνση και σήμερα είναι φοιτήτρια στο Πολυτεχνείο

H Όλγα Τουρλομούση είναι σήμερα φοιτήτρια στο Πολυτεχνείο. Παρ’ ότι ακολούθησε
τη θετική κατεύθυνση, έγραψε 19 στην Ιστορία. H εξέταση του μαθήματος της
Ιστορίας χωρίζεται σε δύο μέρη: Το A’ μέρος περιλαμβάνει θεωρητικές ερωτήσεις,
των οποίων οι απαντήσεις προκύπτουν μόνο από το σχολικό βιβλίο και το B’ μέρος
εξετάζει την κριτική σκέψη των μαθητών μέσα από τις ιστορικές πηγές. Για να
μπορέσει ένας μαθητής να ανταποκριθεί επιτυχώς σε όλες τις ερωτήσεις του
διαγωνίσματος θα πρέπει αρχικά να γνωρίζει σε βάθος την εξεταστέα ύλη, να έχει
επιμείνει στη λεπτομερή αποστήθισή της (βασικές ημερομηνίες, τοπωνυμίες και
γεγονότα) και βεβαίως να μη γίνεται επιλεκτική εκμάθησή της. Για τη σωστή
οργάνωση του διαβάσματος προτείνω στον μαθητή κάθε διδασκόμενο κομμάτι να το
αποστηθίζει αφού πρώτα σιγουρευτεί ότι έχει κατανοήσει το κείμενο. Αυτό
σημαίνει ότι ξεκινάει με μια πρώτη ανάγνωση, στην οποία υπογραμμίζει άγνωστες
λέξεις, αδιευκρίνιστα σημεία και με τη βοήθεια του καθηγητή λύνει τις απορίες.
Έπειτα σημειώνει πλαγιότιτλους στις παραγράφους, αριθμεί τα γεγονότα με
χρονολογική σειρά και τέλος προσπαθεί μόνος του να καταγράψει ολοκληρωμένους
ορισμούς για σημαντικές λέξεις – έννοιες που προκύπτουν από το κείμενο. M’
αυτή την επεξεργασία του κειμένου ο μαθητής είναι σε θέση να το κατανοήσει και
να μην το ξεχάσει, κερδίζοντας χρόνο. Παράλληλα με τη μελέτη της θεωρίας,
πρέπει να απαντά γραπτά θεωρητικές ερωτήσεις, ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής ή
σωστού – λάθους από εξωσχολικά βιβλία που τον βοηθούν να εντοπίσει τα κενά.
Επίσης, βασικό κομμάτι της προετοιμασίας αποτελεί η επεξεργασία των ιστορικών
πηγών. Ο εξεταζόμενος πρέπει να συνδυάσει με επιλεκτικότητα στοιχεία του
σχολικού βιβλίου και της πηγής για να συντάξει την απάντηση. Για να αποκτήσει
την ευχέρεια αυτή χρειάζεται συστηματική εξάσκηση σ’ αυτού του είδους τις
ερωτήσεις, γι’ αυτό ύστερα από κάθε κεφάλαιο πρέπει να απαντά γραπτά
συνδυαστικές ερωτήσεις που αφορούν τις σχολικές πηγές. Συνεπώς, ένα θεωρητικό
μάθημα όπως η Ιστορία απαιτεί συστηματική μελέτη και συχνές επαναλήψεις.

Φανερή δυσκολία στην κριτική προσέγγιση των πηγών

«Μην καταφύγετε απλώς στη συρραφή χωρίων από το βιβλίο, αλλά συνθέστε τις ιστορικές πληροφορίες που γνωρίζετε», λέει η καθηγήτρια Γλυκερία Αποστολοπούλου

H κ. Γλυκερία Αποστολοπούλου διδάσκει το μάθημα της Ιστορίας εδώ και
χρόνια σε δημόσιο Λύκειο του κέντρου της Αθήνας.

«Είναι γνωστό ότι σκοπός της διδασκαλίας του μαθήματος της Ιστορίας είναι η
ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης και συνείδησης, ώστε ο μαθητής να αποκτήσει τη
βεβαιότητα ότι ο σύγχρονος κόσμος αποτελεί συνέχεια του παρελθόντος και πως ο
ιστορικός ορίζοντας συνδέεται άμεσα με τη ζωή του. Δυστυχώς, τα τελευταία
χρόνια, η διδασκαλία του μαθήματος αδυνατεί ν’ ανταποκριθεί στον σκοπό αυτό.
Τόσο στη B’ όσο και στη Γ’ Λυκείου, η Ιστορία, σε όποια χρονική περίοδο και να
αναφέρεται, διδάσκεται αποσπασματικά, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη
βαθύτερη και πληρέστερη ιστορική γνώση, καθώς και την κατανόηση και τον
συσχετισμό των αιτιακών παραγόντων που επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων. H
δυσκολία είναι φανερή στην κριτική προσέγγιση των ιστορικών πηγών, γεγονός το
οποίο αποδεικνύεται από τις ιδιαίτερα χαμηλές βαθμολογικές επιδόσεις των
μαθητών, αφού οι πηγές βαθμολογούνται με 50 μονάδες.

Θα σταθούμε λοιπόν στο ακανθώδες θέμα της επεξεργασίας των πηγών,
επισημαίνοντας ότι:

* Ο μαθητής στην απάντησή του πρέπει να περιορίζεται αυστηρά σε όσα ζητεί η
ερώτηση και να αποφεύγει τον γενικόλογο συνολικό σχολιασμό, την απόδοση του
περιεχομένου ή της περίληψης της πηγής.

* Πρέπει να διατυπώνει με δικό του αυτόνομο λόγο την πληροφορία που του δίνει
η πηγή, σε συνδυασμό με αντίστοιχη πληροφορία του σχολικού βιβλίου ή άλλης
πηγής, που του δίνεται προς εξέταση.

* Πρέπει να διακρίνει την ιστορική πληροφορία από το σχόλιο ή την ερμηνεία που
δίνει ο δημιουργός της πηγής, συμπληρώνοντας, υποστηρίζοντας ή αντικρούοντας
την επιχειρηματολογία της, με βάση τις ιστορικές γνώσεις του.

Σχετικά με την αξιοποίηση εικόνων, κρίνεται απαραίτητος ο σχολιασμός των
βασικότερων από τα εικονιστικά στοιχεία σε συνδυασμό με τα συνοδευτικά σχόλια
των εικόνων, ώστε να διατυπώνεται τεκμηριωμένη άποψη για τα ζητούμενα, από την
οποία βέβαια δεν θα λείπει η αναφορά στο σχολικό βιβλίο.

Το επιδιωκόμενο, δηλαδή, σε κάθε περίπτωση, είναι η παραγωγή από τον μαθητή
ενός κειμένου, στο οποίο έχει συνθέσει τις όποιες ιστορικές πληροφορίες και
δεν έχει καταφύγει απλώς στη συρραφή χωρίων».

«Όχι σε γενικόλογους σχολιασμούς»

Αθηνά Γκουτζινοπούλου, βαθμολογήτρια. «Βασική αδυναμία των μαθητών, η κριτική ανάλυση των ερωτήσεων της ομάδας B’», λέει

H κ. Αθηνά Γκουτζινοπούλου βαθμολογεί πολλά χρόνια γραπτά Ιστορίας.

Μεγάλη αποτυχία χαρακτηρίζει την επίδοση των μαθητών στο μάθημα της Ιστορίας
στη Γενική Παιδεία κατά μείζονα λόγο και λιγότερο στη Θεωρητική Κατεύθυνση. Οι
μαθητές θεωρώντας την Ιστορία «εύκολο μάθημα» δεν διαβάζουν όσο πρέπει· η
παράμετρος αυτή συνδυάζεται βεβαίως με την αρκετή εξεταστέα ύλη του μαθήματος
και την ελλιπή τους κατάρτιση, καθώς και την ανεπάρκεια των ωρών διδασκαλίας.

H εξέταση περιλαμβάνει δύο ομάδες ερωτήσεων με δύο θέματα η καθεμιά. Τα δύο
θέματα της Ομάδας A εμπερικλείουν αρκετά υποερωτήματα που καλύπτουν το
μεγαλύτερο μέρος της εξεταστέας ύλης και ελέγχουν τις ιστορικές γνώσεις των
μαθητών. Λάθη παρατηρούνται στην ακριβή απόδοση του περιεχομένου ιστορικών
εννοιών. Επίσης, να προσεχτεί η ακρίβεια και η πληρότητα των απαντήσεων επί
συγκεκριμένων ερωτήσεων για ιστορικά πρόσωπα, γεγονότα, χρονολογίες και
φαινόμενα.

Εφιστάται ιδιαιτέρως η προσοχή των υποψηφίων σε πολλές ερωτήσεις
αντικειμενικού τύπου, όπου παρατηρούνται λάθη απροσεξίας ή βιασύνης, αν και οι
ερωτήσεις συνήθως είναι εύκολες. Αδυναμία παρουσιάζουν οι μαθητές σε θέματα
της Ομάδας B, όποτε απαιτείται σύνθεση ιστορικών γνώσεων και κριτική
ικανότητα. Υπάρχουν ερωτήσεις που αφορούν στην επεξεργασία γραπτών ιστορικών
πηγών, χαρτών, διαγραμμάτων, εικόνων, χρονολογικών πινάκων. Το συνηθέστερο
σφάλμα εντοπίζεται στο γεγονός ότι πολλοί μαθητές δεν περιορίζουν αυστηρά την
απάντησή τους σε όσα ζητεί η ερώτηση, αλλά επεκτείνονται σε γενικόλογο
συνολικό σχολιασμό. Ακόμη, οφείλουν να εντοπίσουν τη ζητούμενη πληροφορία και
να τη συγκρίνουν με την αντίστοιχη του σχολικού βιβλίου ή άλλης πηγής που τους
δίδεται προς εξέταση.