«Ο Πούτιν μάς κλείνει το στόμα»

Είναι το 1998, δύο χρόνια πριν γίνει πρόεδρος της Ρωσίας, και ο Βλαντίμιρ
Πούτιν κάθεται μόνος σε ένα σούσι μπαρ της Μόσχας περιμένοντας το ραντεβού του
για φαγητό. Είναι ο αρχηγός της FSB, της πρώην KGB, και οι ένοπλοι
σωματοφύλακές του έχουν αδειάσει το εστιατόριο.

Αντίο γκλάσνοστ. H Γελένα Τρεμπούγκοβα αποκαλύπτει τη συστηματική καταστολή της ελευθεροτυπίας στη Ρωσία επί προεδρίας Βλαντίμιρ Πούτιν

H Γελένα Τρεμπούγκοβα, μια νεαρή και ελκυστική ρεπόρτερ του Κρεμλίνου, φθάνει
τελικά με μισή ώρα καθυστέρηση. Το τακούνι του παπουτσιού της έσπασε, εξηγεί,
καθώς έτρεχε μέσα στο χιόνι.

Μετά το γεύμα, ο Πούτιν πήγε την 25χρονη Γελένα με την αλεξίσφαιρη Μερτσέντες
του στο πλησιέστερο εργαστήριο επισκευής υποδημάτων και προσφέρθηκε να την
περιμένει, για να την αφήσει στη συνέχεια στη δουλειά της. Πού να ξέρει τότε
ότι η γοητευτική συνδαιτυμόνας του θα γινόταν μια μέρα αγκάθι στον κόρφο του.

Πέντε χρόνια μετά, γράφει ο Μαρκ Φρανκέτι στους «Σάντεϊ Τάιμς», η Τρεμπούγκοβα
συνταράσσει τους πολιτικούς κύκλους της Μόσχας με ένα βιβλίο στο οποίο
αφηγείται τη θητεία της ως ρεπόρτερ στο Κρεμλίνο. Λίγες μόνον ώρες αφότου
κυκλοφόρησε στα βιβλιοπωλεία, οι «Ιστορίες από τα υπόγεια του Κρεμλίνου»
σημείωσαν έναν εκδοτικό θρίαμβο. Τα πρώτα 10.000 αντίτυπα πουλήθηκαν αμέσως.
Και καθώς οι Ρώσοι κάνουν ουρές ζητώντας το βιβλίο της, άλλα 80.000 αντίτυπα
βρίσκονται στο τυπογραφείο.

H οργή. Το βιβλίο της Τρεμπούγκοβα αποκαλύπτει τη συστηματική καταστολή
του ελεύθερου Τύπου που λαμβάνει χώρα στη Ρωσία αφότου ο Πούτιν έγινε
πρόεδρος, το 2000. Το προεδρικό περιβάλλον λέγεται πως είναι έξαλλο. Σε ένα
εύγλωττο παράδειγμα της λογοκρισίας που επικρατεί στη Ρωσία, τον περασμένο
μήνα η Τρεμπούγκοβα απολύθηκε από τον διευθυντή της στην «Κομερσάντ», αν και η
εφημερίδα ανήκει στον Μπόρις Μπερεζόφσκι – τον αμφιλεγόμενο Ρώσο μεγιστάνα και
έναν από τους σφοδρότερους επικριτές του Πούτιν -, στον οποίο πρόσφατα
χορηγήθηκε άσυλο στη Βρετανία. Οι φήμες λένε πως έχασε τη δουλειά της, επειδή
ο διευθυντής της πιέστηκε από το Κρεμλίνο να την απολύσει.

«Δεν μετανιώνω που έγραψα το βιβλίο», λέει η Γελένα Τρεμπούγκοβα. «Οι απλοί
Ρώσοι αρχίζουν να καταλαβαίνουν πως επί Πούτιν έκλεισαν σχεδόν όλες οι πηγές
ελεύθερης ενημέρωσης και αυτό δεν τους αρέσει. Το βιβλίο προσφέρει μια εικόνα
εκ των ένδον για το πώς είναι πραγματικά το Κρεμλίνο».

O Γέλτσιν. Ο ιδεαλισμός της Τρεμπούγκοβα, όταν ξεκίνησε ως
δημοσιογράφος το 1992, τον καιρό της γκλάσνοστ και της περεστρόικα, και η
απογοήτευσή της μία δεκαετία αργότερα, αποτυπώνουν την πορεία που ακολούθησε ο
ρωσικός Τύπος, από τότε που ήταν από τους πιο «ζωντανούς» στον κόσμο, μέχρι
που έγινε τώρα ένας από τους πιο ελεγχόμενους.

Μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού, τα μέσα ενημέρωσης της Ρωσίας
μαστίζονται από τη διαφθορά. Εντούτοις επί Γέλτσιν, ακόμη και οι σφοδρότεροι
επικριτές του Ρώσου προέδρου τού πιστώνουν ότι επέτρεπε στους δημοσιογράφους
να επικρίνουν το Κρεμλίνο. Αυτό άλλαξε όταν τον διαδέχθηκε ο Πούτιν, φέρνοντας
μαζί του στην εξουσία μια ομάδα πρώην συναδέλφων του από τη μυστική Αστυνομία
που ήταν πολύ άσχημα προδιατεθειμένοι έναντι του Τύπου.

H Τρεμπούγκοβα, 30 χρόνων σήμερα, κάλυπτε το Κρεμλίνο επί τέσσερα χρόνια. Έναν
χρόνο αφότου έγινε πρόεδρος ο Πούτιν, η διαπίστευσή της ανακλήθηκε, επειδή
αρνήθηκε να επιτρέψει να λογοκρίνονται τα άρθρα της. Στο βιβλίο της
αποκαλύπτει πως λίγο μετά την εκλογική νίκη του Πούτιν, ο Αλεξέι Γκρόμοφ, ο
εκπρόσωπός του επί του Τύπου, δήλωσε στην ίδια και σε άλλους δημοσιογράφους
πως στο εξής όλες οι ερωτήσεις που θα γίνονταν στον Πούτιν στις συνεντεύξεις
Τύπου θα έπρεπε να έχουν εγκριθεί προηγουμένως απ’ αυτόν. Επιπλέον, τους
προειδοποίησε να μη μιλάνε με μέλη της αντιπροσωπείας του Πούτιν στη διάρκεια
ταξιδιών στο εξωτερικό. Ερωτηθείς από έναν δημοσιογράφο τι πρέπει να κάνουν αν
κάποιο μέλος της αντιπροσωπείας τούς πλησιάσει για κουβέντα, ο Γκρόμοφ
απάντησε ότι θα πρέπει να ζητούν την άδειά του πριν ξεκινήσουν μια συνομιλία.

«Ένιωθα διαρκώς υπό ψυχολογική πίεση», λέει η Τρεμπούγκοβα. «Άρχισε μόλις ο
Πούτιν ανέβηκε στην εξουσία. Πρώτα αποκλείστηκα από μερικά ταξίδια στο
εξωτερικό και τελικά έσκισαν τη διαπίστευσή μου στο Κρεμλίνο. Θέλουν να
ελέγξουν πλήρως τον Τύπο».

Φωτοτυπίες περνούσαν από χέρι σε χέρι

Έπειτα από σχεδόν τέσσερα χρόνια εξουσίας του Πούτιν, όλα τα τηλεοπτικά
κανάλια ελέγχονται από το Κρεμλίνο. Εκτός από έναν φιλελεύθερο ραδιοσταθμό της
Μόσχας και την εφημερίδα «Νόβαγια Γκαζέτα», η οποία πουλάει μόνο 125.000
φύλλα, στη Ρωσία δεν έχει απομείνει ελεύθερος Τύπος. Στο κλίμα αυτό, δεν ήταν
καθόλου εύκολο για την Τρεμπούγκοβα να βρει έναν Ρώσο εκδότη για το βιβλίο
της. Ξέροντας τους κινδύνους, κράτησε το σχέδιό της μυστικό. Το ενδιαφέρον
αυξήθηκε μόνον όταν έδωσε ένα αντίτυπο σε πολιτικό της αντιπολίτευσης,
εβδομάδες πριν από την έκδοσή του. Μέσα σε λίγες ημέρες, δεκάδες βουλευτές στη
Δούμα, την Κάτω Βουλή του ρωσικού Κοινοβουλίου, περνούσαν λαθραία από χέρι σε
χέρι φωτοτυπίες του βιβλίου. «Με τον Γέλτσιν εμείς οι δημοσιογράφοι είχαμε
έναν υπέροχο μήνα του μέλιτος», λέει η Τρεμπούγκοβα. «Ποτέ δεν θα επέτρεπε την
καταστολή του ελεύθερου λόγου που ενορχηστρώνει ο Πούτιν. Εκείνες οι μέρες
έχουν πλέον παρέλθει».