ΣEP ΠITEP MANΣΦIΛNT Aπό τις βόμβες στη σωτηρία της ζωής

«Όταν η έρευνά σου ασχολείται με κάτι που επηρεάζει την καθημερινή σκέψη, δεν μπορείς να το χωρέσεις σε λόγια αυτό που αισθάνεσαι. Αισθάνομαι ταπεινός, που μπορέσαμε να επηρεάσουμε την ιατρική διάγνωση σε τόσο μεγάλο βαθμό», λέει στα «NEA» ο φετινός νομπελίστας Ιατρικής, Σερ Πίτερ Μάνσφιλντ

«Όταν ήμουν παιδί, στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ζούσα στο Λονδίνο που
βομβαρδιζόταν κι ανέπτυξα μια περίεργη εμπιστοσύνη προς τα όπλα. Ήθελα να μάθω
για τις βόμβες, για τις ρουκέτες, για τα αεροπλάνα και αυτό με οδήγησε στη
λαϊκή επιστήμη της εποχής, ώσπου τελικά, στην ηλικία των 17, βρήκα δουλειά στο
υπουργείο Προμηθειών, κι εκεί κατέληξα να δουλεύω πάνω στα όπλα. Αυτό με
επηρέασε έντονα, αφού βρέθηκα στο άλλο άκρο της επιστήμης. Ως νέο αγόρι είχα
ενθουσιαστεί: έβλεπα κάθε μέρα βόμβες να πέφτουν κι αναρωτιόμουν τι είχαν
μέσα, γιατί έκαναν “τικ”, τι είναι το μηχάνημα που τις εκτοξεύει, το μηχανικό
μέρος του σχεδιασμού. H καταστροφική διάσταση δεν μ’ ενδιέφερε καθόλου. Τότε,
δεν είχα καμιά ιδιαίτερη άποψη περί ηθικής. Ήταν παράξενη η εμπειρία που με
οδήγησε στην επιστήμη, από τη μια τρομακτική, από την άλλη συναρπαστική.
Ξεκίνησε ως ένα μεγάλο παιχνίδι…».

Έτσι αφηγείται στα «NEA» πώς ξεκίνησε η σχέση του με τη Φυσική ο Σερ Πίτερ
Μάνσφιλντ (καθηγητής Φυσικής σήμερα στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ), ο οποίος
βρέθηκε ως νεαρός «στην άλλη πλευρά της επιστήμης» για να καταλήξει στα 70 του
χρόνια κάτοχος του Νόμπελ Ιατρικής 2003. Ο Πίτερ Μάνσφιλντ ποτέ δεν σκέφτηκε
να γίνει γιατρός, κυρίως επειδή είχε ήδη πάρει το πτυχίο του στη Φυσική και
«σκέφτηκα ότι θα ήταν πολύ δύσκολο να κάνω την αλλαγή. Το γεγονός από μόνο του
ήταν αποθαρρυντικό κι έτσι δεν έγινα γιατρός», εξηγεί. Νωρίτερα, όταν
αποφάσισε, όπως λέει, να «εμπιστευθεί» την επιστήμη, είχε να διαλέξει ανάμεσα
στη μηχανολογία και τη Φυσική και διάλεξε τη δεύτερη, «επειδή ήταν ευρύτερος
τομέας».

Ο Σερ Μάνσφιλντ μοιράστηκε το φετινό Νόμπελ Ιατρικής με τον καθηγητή
Πολ Λότερμπερ, διευθυντή του Εργαστηρίου Βιοϊατρικού Μαγνητικού Συντονισμού
στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι, και βραβεύθηκαν για τις ανακαλύψεις τους γύρω από
τη χρήση του μαγνητικού συντονισμού, που έθεσαν τις βάσεις για τη μαγνητική
τομογραφία (η επιστημονική της ονομασία είναι τομογραφία μαγνητικού
συντονισμού), η οποία αποτελεί πια μέθοδο ρουτίνας για την ιατρική διάγνωση
και θεραπεία. Σύμφωνα με την Ακαδημία Νόμπελ, η πρωτοποριακή έρευνα που έθεσε
τις βάσεις για να μετατραπεί ο μαγνητικός συντονισμός σε χρήσιμο εργαλείο,
έγινε τη δεκαετία του ’70.

Ο 70χρονος Πίτερ Μάνσφιλντ απέδειξε πώς μπορούν να αναλυθούν ταχέως τα
ραδιοκύματα που εκπέμπει το σώμα όταν εκτίθεται στα μαγνητικά πεδία και να
μετατραπούν σε τρισδιάστατη εικόνα. Όμως, πέρασαν τόσα χρόνια από την
ανακάλυψή του, που το βραβείο Νόμπελ το θεωρούσε χαμένη υπόθεση.

Θεωρεί πως η μαγνητική τομογραφία άλλαξε την Ιατρική. Όσο για το πώς
αισθάνεται που με βάση την ανακάλυψή του εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο
εξετάζονται και λαμβάνουν μια ακριβή διάγνωση κάθε χρόνο, «είναι ένα πολύ
ζεστό συναίσθημα». Κι αυτό, επειδή «όταν η έρευνά σου ασχολείται με κάτι που
επηρεάζει την καθημερινή σκέψη, δεν μπορείς να το χωρέσεις σε λόγια αυτό που
αισθάνεσαι. Όχι, δεν είναι περηφάνια. Αισθάνομαι ταπεινός, που μπορέσαμε να
επηρεάσουμε την ιατρική διάγνωση σε τόσο μεγάλο βαθμό».

H ανακάλυψή του «προέκυψε από δουλειά που είχα κάνει πάνω στη Φυσική
σχετικά με τον μαγνητικό συντονισμό. Ήθελα, όμως να δω τι συμβαίνει με τα
ραδιοκύματα στα στερεά σώματα, αν μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε όσα ήδη
ξέραμε για να δούμε την εικόνα του ίδιου του σώματος, μοριακές και ατομικές
δομές. Αυτό μου έδωσε την ιδέα, αλλά δεν μπορούσα να πετύχω την ανάλυση που
ήθελα για να δω όλες τις λεπτομέρειες. Σε εκείνο το σημείο συνειδητοποίησα ότι
δεν έπρεπε να κυνηγάω τα στερεά, αλλά να δω τι γίνεται στα συστήματα με υγρή
μορφή, όπως το βιολογικό υλικό. Κι έτσι οδηγήθηκα στην τρισδιάστατη εικόνα», εξηγεί.

«Ας μη φοβόμαστε τη Γενετική»

Γενετική, ανθρώπινη κλωνοποίηση. Δεν τον τρομάζει το γεγονός ότι το μέλλον της
ανθρωπότητας μπορεί να θυμίζει έναν εφιαλτικό «Γενναίο νέο κόσμο»; «Δεν νομίζω
ότι πρέπει να φοβόμαστε. Χρειάζεται να είμαστε προσεκτικοί και να επαγρυπνούμε
για τις εξελίξεις. Γι’ αυτό έχουμε και τα κατάλληλα σώματα, για να
διασφαλίσουμε ότι οι εξελίξεις θα χρησιμοποιηθούν για καλό και όχι για κακό.
Όμως, πρέπει να είμαστε ενημερωμένοι, ώστε να μην κακοποιηθούν κάποιες ιδέες.
Αν αρχίσουμε να φοβόμαστε για τις εξελίξεις της Γενετικής, είναι πιθανόν να
μπει φρένο στην έρευνα και δεν νομίζω πως είναι η κατάλληλη στιγμή για κάτι
τέτοιο. Αν έχουμε τους κατάλληλους ελέγχους, που άπτονται των κυβερνήσεων και
διεθνών θεσμών, ώστε η εμπορική πτυχή αυτών των ερευνών να μη γίνει η κυρίαρχη
δύναμη, δεν πιστεύω πως έχουμε λόγους να τρομάζουμε», απαντά με αισιοδοξία.

H δική του ευχή για το μέλλον, πάντως, έχει να κάνει με το επόμενο βήμα του:
«Προσπαθώ να απαλλάξω τους υπερταχείς τομογράφους από τους ενοχλητικούς
θορύβους. Αν το καταφέρω, θα είμαι πολύ ευτυχής. Αντιμετώπισα ένα καρδιακό
πρόβλημα πρόσφατα και αναγκάστηκα να μπω κι εγώ σε ένα τέτοιο μηχάνημα. Είναι
τρομακτικό, επειδή είναι τόσο θορυβώδες.

Γι’ αυτό σκοπεύω να δουλέψω σκληρά για να λύσω το πρόβλημα της ακουστικής.

Πρέπει να μπαίνεις μέσα σ’ αυτό το μηχάνημα και να χαλαρώνεις και όχι να
έρχεσαι στα όριά σου από τους δυνατούς θορύβους. Κι αυτή είναι η νούμερο ένα
προτεραιότητά μου αυτήν τη στιγμή», τονίζει.

«Οι επιστήμονες δεν είναι ρεπόρτερ»

H εκλαΐκευση της επιστήμης φαίνεται πως είναι της μόδας σήμερα. Όλο και
περισσότερες φωνές ισχυρίζονται ότι ο επιστήμονας δεν πρέπει να μένει
κλεισμένος στο εργαστήριό του, αλλά να βρίσκεται πιο κοντά στους ανθρώπους,
ενημερώνοντας για τα αποτελέσματα των ερευνών του και προσπαθώντας να
απλοποιήσει περίπλοκες επιστημονικές έννοιες. «Εσείς οι δημοσιογράφοι φέρετε
αυτή την ευθύνη. Ένας επιστήμονας δεν μπορεί να είναι ρεπόρτερ. Πρέπει να
συγκεντρώνεται στη δική του δουλειά. Δεν είναι σωστό να ζητάμε από τους
επιστήμονες να κάνουν τη δουλειά των δημοσιογράφων, γιατί οι δημοσιογράφοι
έχουν έναν καλύτερο τρόπο να επικοινωνούν με τον κόσμο και να παρουσιάζουν τα
πράγματα σε γλώσσα κατανοητή. Συμφωνώ ότι μερικά δημοσιογραφικά άρθρα είναι
πολύ απλοποιημένα, αλλά αν οι δημοσιογράφοι είναι καλοί, πετυχαίνουν ό,τι θα
πετύχαινε ένας επιστήμονας σε μια διάλεξή του. Και οι δημοσιογράφοι πρέπει να
πάψουν να περιγράφουν τους επιστήμονες ως όντα κλεισμένα σε εργαστήρια. Είναι
συνηθισμένοι άνθρωποι, που κάνουν απλώς μια δουλειά, όπως οι υδραυλικοί και οι
ξυλουργοί. Γι’ αυτό, ας εκλαϊκεύσουν οι δημοσιογράφοι την επιστήμη», τονίζει.