Παλιό καλό κρασί, σε νέες φιάλες

Κλασική θεματολογία, διάθεση ποπ αρτ, αλλά και νεωτεριστική διαχείριση εκφραστικών υλικών από έναν ώριμο ζωγράφο (T. Κατσουλίδης, Γλάστρες στον Ήλιο – μεικτή τεχνική)

Τελικά, υπάρχει μια σφαιρικότερη κινητικότητα στην τέχνη μας, όσο κι αν δεν
πρόκειται για εκθέματα τόσο εντυπωσιακά όσο μια «βιντεο-εγκατάσταση». Και
επιβεβαιώνει ότι για τη μετα-μοντέρνα αισθητική, καινούργιο είναι η ανακάλυψη
της χρησιμότητας του παλιότερου. «Καινούργιο δεν είναι η τεχνική εφεύρεση από
μόνη της αλλά η ανακάλυψη της χρησιμότητάς της», λέει συμπερασματικά ο ιδρυτής
του Μάρκετινγκ, Πίτερ Ντράκερ, μιλώντας για «Καινοτομία και
Επιχειρηματικότητα». Χιλιάδες τα παραδείγματα στην καθημερινή ζωή, την
οικονομία, την τεχνολογία και την τέχνη, ιδίως τη μετα-μοντέρνα, των ημερών
μας.

Όμως εμείς εδώ στην Ελλάδα πρόσφατα αποκτήσαμε ένα σύμπλεγμα και αρνιόμαστε
οτιδήποτε παλιότερο, όπως, αντιστρόφως, «κουμπωνόμασταν» με καθετί
νεωτεριστικό πριν από λίγες δεκαετίες. Νέα καλλιτεχνική μόδα; Πριν
αναρωτηθούμε αν μας αρέσει, είμαστε από τους πρώτους στον κόσμο που την
υιοθετούμε. Βιαζόμαστε για να δούμε το αυριανό και να το ξεχάσουμε μεθαύριο,
σαν να ήταν δελτίο ειδήσεων, ενώ το μέλλον είναι ήδη παρόν από μόνο του, χωρίς
να χρειάζεται ενισχύσεις. «Το ενεστώς ου φθάνω νοήσαι και παρέδραμεν ευθύς»,
που θα έλεγε ο παλιός σχολιαστής. Είναι λοιπόν και αξιοπερίεργο και ευχάριστο
να συναντά κανείς παλιά εικαστικά ονόματα, και μάλιστα σε σύγχρονες κεντρικές
γκαλερί. Μας ενδιαφέρουν εδώ, γιατί αποδεικνύουν μια σφαιρικότερη κινητικότητα
της τέχνης μας, όσο κι αν δεν είναι θέματα τόσο εντυπωσιακά όσο μια
«περφόρμανς» ή μια «βιντεο-εγκατάσταση».

Στην «Αργώ» του K. Σερέζη είδαμε μια καλή αναδρομική έκθεση με τις
ακουαρέλες του Πάρι Πρέκα (1926-1999). Ο ζωγράφος αγαπήθηκε και διακρίθηκε εν
ζωή, αλλά όχι όσο του άξιζε. Αδικήθηκε πιστεύω, διότι υπήρξε σπουδαίος
μάστορας σε δεκαετίες όπου ο νεωτερισμός έδινε άλλο προβάδισμα. Ελεύθεροι τώρα
από τέτοια δεσμά, χαρήκαμε τις έξοχες διαφάνειες των χρωμάτων του, τη
αστραπιαία σύλληψη του θέματος, την άμεση εκτέλεση της σύνθεσης.

Στον «Εικαστικό Κύκλο» ο Τάκης Κατσουλίδης (γ. 1933) παρουσίασε νέο
κύκλο έργων από την καθημερινότητα και την πολιτική. Ο λαμπρός
ζωγράφος-χαράκτης είχε δείξει προκαταρκτικά αυτή την ενότητα στην Πινακοθήκη
Πιερίδη και στη Μεσσήνη, στο μουσείο με το όνομά του. Κι εδώ ο λόγος για
χρωματική διαφάνεια, αλλά φτιαγμένη από τη σχέση λάμπας και πλεξιγκλάς, πάνω
στο οποίο αποτυπώνονται τα θέματα. Μια πρωτότυπη προέκταση των μηνυμάτων τής
ποπ αρτ από το χέρι ενός μάστορα, έργα «ζωντανά» και του καιρού μας, έχοντας
ωστόσο μέσα τους την πείρα από άλλες δεκαετίες και άλλα εκφραστικά εργαλεία.

Στον «Αστρολάβο-Art Life» μια μικρή αναδρομική της Τίτσας Χρυσοχοΐδου
(1906-1990) μάς πρόσφερε νέα έκπληξη. Γνωστή η γλύπτρια στα χρόνια της ακμής
της, με την εκτίμηση των ειδικών και των συλλεκτών, αλλά όχι με ισάξια
προβολή. Υψηλοτάτου επιπέδου ο έλεγχος των μέσων της, θέματα ανθρωποκεντρικά,
συνήθως γυναίκες, με καλοχωνεμένες επιρροές που συντελούν σε ύφος προσωπικό
και ευδιάκριτο, ένας ρωμαίικος λυρικός ρεαλισμός.

Στην έκθεση «Έλληνες Ζωγράφοι 1850-1950» («Μαρτίνος») είχαμε την
αίσθηση της προσφοράς. Τα έργα ανακαλύφθηκαν σε ιδιωτικές συλλογές και
τοποθετήθηκαν με γούστο και θάρρος, σαν σημερινά. Το γενικότερο γούστο του
τριώροφου χώρου – υιοθέτηση των παλιών μετρ δίπλα στη λαϊκή τέχνη ή στη
σύγχρονη τέχνη, αστική «χρήση» της Ιστορίας – παρουσιάζει μια πρόταση ζωής
(τολμώ να πω: και πρόταση ιδεολογίας), η οποία συμπυκνώνει την εκθεσιακή
αισθητική του Μουσείου Μπενάκη.

Πίνακες παλιοί αλλά και σημαδιακοί, με εξαιρετικό ενδιαφέρον για τους
ερευνητές. Ένας εξπρεσιονιστής Νικόλαος Λύτρας του 1907, έχει σημασία εθνική.
Έγινε στο Μόναχο πριν καλά καλά ξεσπάσει ο «Γαλάζιος Καβαλάρης» και η «Γέφυρα»
– η επίσημη διεθνής απαρχή (1909-11) του εξπρεσιονισμού – στην πόλη που τόσα
πρόσφερε στη παγκόσμια τέχνη καθώς και στη νεοελληνική, αλλά η οποία σήμερα
στο νεωτεριστικό εικαστικό κύκλωμα ακούγεται περίπου σαν βρισιά. Παραδίπλα
ένας από τους καλύτερους πίνακες του K. Παρθένη, θυμίζει την ιστορική «γέφυρα»
με τον βιεννέζικο συμβολισμό, άλλο ένα κεφάλαιο της νεοελληνικής τέχνης που
ζητά αξιοποίηση κι εμείς το παραγνωρίζουμε. Μας άρεσαν επίσης τα έργα των
Ουμβ. Αργυρού (ερεθίζουν για μια εξαρχής αναθεώρηση της δεδομένης ιστορικής
αξίας του), του Γ. Μπουζιάνη, του Γ. Τσαρούχη, ένας πρώιμος Γ. Μόραλης, κ.ά.

Ας κλείσουμε, όπως ξεκινήσαμε: Καινούργιο είναι η εφεύρεση της χρησιμότητας
του παλιότερου, το τρέχον είναι δεδομένο και εύκολο στον καθένα.

INFO

* «Έλληνες Ζωγράφοι 1850-1950», «Μαρτίνος», Πινδάρου 24, Κολωνάκι, τηλ.
210-3609.449, μέχρι 20 Δεκεμβρίου.

* Πρέκας Πάρις, «H Μαγεία της Υδατογραφίας», «Αργώ», Μέρλιν 8,
Κολωνάκι, τηλ. 210-3622.662, μέχρι 6 Δεκεμβρίου.

* Χρυσοχοΐδου Τίτσα, «Αστρολάβος-ArtLife», Ηροδότου 11, Κολωνάκι, τηλ.
210-7221.200, μέχρι 29 Νοεμβρίου.

* Κατσουλίδης Τάκης, «Φωτεινές Δημιουργίες», «Εικαστικός Κύκλος», Χαρ.
Τρικούπη 121, τηλ. 210-3300.136 (έληξε).