Γιατί ο κ. Σημίτης μπορεί να κερδίσει τις εκλογές

H βεβαιότητα του Πρωθυπουργού για τη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 2004 και
η αναφορά του στην Κεντρική Επιτροπή Εκλογικού Αγώνα την προηγούμενη εβδομάδα
για «πρόβλημα ερμηνείας» των δημοσκοπήσεων στηρίζεται σε συγκεκριμένα
στοιχεία, που έχει στη διάθεσή του.

Σύμφωνα με ανάλυση των δημοσκοπήσεων των τελευταίων 10 ετών, έως και την ημέρα
προκήρυξης των εκλογών, περισσότεροι από ένας στους τρεις, που δηλώνουν
πρόθεση ψήφου σε μια τυπική δημοσκόπηση, απαντούν σε άλλη ερώτηση της
ίδιας δημοσκόπησης πως δεν είναι «απόλυτα βέβαιοι» αν θα ψηφίσουν το
κόμμα για το οποίο δηλώνουν πρόθεση ψήφου. Ακόμα, οι περισσότεροι απ’ όσους
δηλώνουν πρόθεση μετατόπισης από το κόμμα που ψήφισαν στις προηγούμενες
εκλογές σ’ ένα άλλο κόμμα (αν ψήφιζαν «αύριο») δηλώνουν επίσης πως δεν έχουν
οριστικοποιήσει την απόφαση ψήφου (ακόμα κι αν οι εκλογές γίνονταν
«αύριο»). H αποκρυστάλλωση της πρόθεσης σε απόφαση ψήφου ακολουθεί περίπου την
εξής πορεία:

* Μόνο το 65% του εκλογικού σώματος έχει οριστικοποιήσει την απόφασή
του πριν από την έναρξη κάθε προεκλογικής περιόδου.

* Το υπόλοιπο 35% του εκλογικού σώματος αποφασίζει μέσα στις 5
εβδομάδες της προεκλογικής περιόδου. Για την Ελλάδα, το ποσοστό αυτό αναλογεί
σε σχεδόν 3 εκατομμύρια ψηφοφόρους.

* Απ’ αυτούς, οι μισοί αποφασίζουν μέσα στις πρώτες 4 εβδομάδες και οι
υπόλοιποι μισοί την τελευταία εβδομάδα.

* Την ημέρα των εκλογών αποφασίζουν περίπου οι μισοί απ’ όσους αποφασίζουν την
τελευταία εβδομάδα.

Το 65% του εκλογικού σώματος είναι «σταθεροί ψηφοφόροι», που ψηφίζουν κυρίως
ό,τι και στις προηγούμενες εκλογές. Δύο στους τρεις ταλαντευόμενους
ψηφοφόρους, που αποφασίζουν μετά την επίσημη έναρξη της προεκλογικής περιόδου,
ψηφίζουν και αυτοί ό,τι και στις προηγούμενες εκλογές. Το αποτέλεσμα κρίνεται
από τον έναν στους τρεις. Δηλαδή, από το περίπου 12% του εκλογικού
σώματος, το «αποφασιστικό κέντρο», τους «swing voters», που μπορούν
δυνητικά να πραγματοποιήσουν μετατόπιση μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων. Όλες
οι δημοσκοπήσεις υπογραμμίζουν πως η ευαίσθητη αυτή κατηγορία δεν αποφασίζει
οριστικά παρά μόνο λίγες εβδομάδες, λίγα 24ωρα ή λίγα λεπτά πριν από την
ψηφοφορία. Έτσι, επαληθεύεται και επιστημονικά η εκτίμηση των παλαιών και
έμπειρων πολιτικών πως δεν υπάρχει πρόωρη έκβαση και πως το αποτέλεσμα
των εκλογών κρίνεται μόνο την Κυριακή των εκλογών.

Με βάση τα exit polls 1996 και 2000 και έρευνες της εταιρείας Opinion
για το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, τα χαμηλότερα μορφωτικά
στρώματα και οι μεγαλύτερες ηλικίες αποφασίζουν κατά περίπου 80% πριν από την
έναρξη της προεκλογικής περιόδου. Τα υψηλότερα μορφωτικά στρώματα και οι
μικρότερες ηλικίες αποφασίζουν μόνο κατά περίπου 55% πριν από την έναρξη της
προεκλογικής περιόδου. Δηλαδή, 3 στους 5 «σταθερούς ψηφοφόρους»
συνδυάζουν στοιχειώδη μόρφωση και μεγαλύτερη ηλικία. H N.Δ. απολαμβάνει
υψηλή πρόθεση ψήφου πριν από την έναρξη της προεκλογικής περιόδου κυρίως γιατί
κατέχει παραδοσιακά προνομιακή θέση στην πλειοψηφική ομάδα των σταθερών
ψηφοφόρων, που έχει κύρια χαρακτηριστικά τη στοιχειώδη μόρφωση και τη
μεγαλύτερη ηλικία. Στην ομάδα αυτή έχει πάντοτε (ακόμα και το 1981) την
ισχυρότερη υποστήριξη (4-5% πάνω από το εθνικό της ποσοστό). Το γεγονός πως
μόνο στην κατηγορία ψηφοφόρων με στοιχειώδη μόρφωση και μεγάλη ηλικία
προηγείται ο κ. Καραμανλής ως «καταλληλότερος πρωθυπουργός»
επαληθεύει τη διαχρονικότητα της τάσης αυτής. Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ έχει πάντοτε
την ισχυρότερη υποστήριξη στη μειοψηφία των σταθερών ψηφοφόρων, που
συνδυάζει υψηλότερη μόρφωση και μικρότερη ηλικία.

Τρία κρίσιμα στοιχεία

Όταν ξεκινά η προεκλογική περίοδος κυριαρχούν τρία κρίσιμα στοιχεία:

Το πρώτο κρίσιμο στοιχείο είναι πως οι ψηφοφόροι με υψηλότερη μόρφωση
και μικρότερη ηλικία, ενώ αποτελούν τη μειοψηφία όσων αποφασίζουν πριν,
συγκροτούν την πλειοψηφία όσων αποφασίζουν μετά την έναρξη της
προεκλογικής περιόδου. Με άλλα λόγια, η πλειοψηφία όσων αποφασίζουν εντός της
επίσημης προεκλογικής περιόδου έχει όμοια μορφωτικά και ηλικιακά
χαρακτηριστικά με την ομάδα των σταθερών ψηφοφόρων στην οποία το ΠΑΣΟΚ έχει
την ισχυρότερη σταθερή υποστήριξη.

* Το ποσοστό των ψηφοφόρων με ανώτερη ή ανώτατη μόρφωση που αποφασίζουν
μέσα στις 5 εβδομάδες της προεκλογικής περιόδου είναι υπερδιπλάσιο από
το ποσοστό των ψηφοφόρων με στοιχειώδη μόρφωση που αποφασίζουν μέσα στις
τελευταίες 5 εβδομάδες (42% έναντι 20%).

* Το ποσοστό των ψηφοφόρων από 18 έως 44 ετών που αποφασίζουν μέσα στις
5 εβδομάδες της προεκλογικής περιόδου είναι υπερδιπλάσιο από το ποσοστό
των ψηφοφόρων από 45 έως 65 ετών και άνω που αποφασίζουν τις τελευταίες 5
εβδομάδες (42% έναντι 19%).

Το δεύτερο κρίσιμο στοιχείο είναι πως ανάλογη είναι και η ηλικιακή και
μορφωτική σύνθεση του «αποφασιστικού κέντρου». Για κάθε 55άρη με στοιχειώδη
μόρφωση υπάρχουν δύο 30άρηδες με πανεπιστημιακό δίπλωμα και για κάθε 60άρη
υπάρχουν τέσσερις 20άρηδες. Γι’ αυτό άλλωστε και το κόμμα που κερδίζει τις
εκλογές (αφού έχει την υποστήριξη της πλειοψηφίας του «αποφασιστικού κέντρου»)
εκφράζει κυριολεκτικά το «μέλλον» της χώρας.

Το τρίτο κρίσιμο στοιχείο είναι πως – σύμφωνα και με τις πιο πρόσφατες
δημοσκοπήσεις – στις μικρότερες ηλικίες και στην ανώτερη και ανώτατη μορφωτική
κατηγορία ο κ. Σημίτης υπερέχει του κ. Καραμανλή
ως καταλληλότερος πρωθυπουργός με διαφορά έως και πενταπλάσια από αυτήν
που επιτυγχάνει ο κ. Καραμανλής στην κατηγορία πολιτών με στοιχειώδη μόρφωση
και μεγάλη ηλικία. Θα μπορούσαμε να πούμε πως ο κ. Σημίτης
θεωρείται καταλληλότερος πρωθυπουργός κυρίως από εκείνους που κάνουν τη
διαφορά στις εκλογές και ο κ. Καραμανλής κυρίως από εκείνους που
κάνουν τη διαφορά στις δημοσκοπήσεις.

Με βάση τα τρία παραπάνω κρίσιμα στοιχεία υπάρχει η δυνατότητα ώστε η
προσωπικότητα του κ. Σημίτη να δράσει καταλυτικά για τη
διαμόρφωση προεκλογικών συνθηκών που να οδηγήσουν στην επανεκλογή του. Γι’
αυτό και η γνωστή αμερικανική εταιρεία πρόβλεψης πολιτικών εξελίξεων Frost
& Sullivan εκτιμά στην ετήσια έκθεσή της για την Ελλάδα ότι ο κ.
Σημίτης έχει περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει τις εκλογές.

H κεντροαριστερή συμμετοχή

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα, που έδειξε πόσο ελλιπής είναι η
συνηθισμένη «ανάγνωση» των δημοσκοπήσεων, ήταν η έκβαση των βρετανικών εκλογών
του 1992. Την 1η Απριλίου 1992, ο Τζον Μέιτζορ και οι Συντηρητικοί
υπολείπονταν σε πρόθεση ψήφου περίπου κατά 7% των Εργατικών του Νιλ
Κίνοκ. Οκτώ ημέρες αργότερα κέρδισαν τις εκλογές, με διαφορά 7,6%. H
ανατροπή οφειλόταν και στη μείωση της αποχής. Ένας σημαντικός αριθμός
ψηφοφόρων που δεν σκόπευαν να ψηφίσουν, τελικά ψήφισαν για να υποστηρίξουν τον
τότε Βρετανό πρωθυπουργό. H συμμετοχή στις εκλογές εκτοξεύθηκε στο 77,7%, το
υψηλότερο ποσοστό συμμετοχής στη Βρετανία μετά τη δεκαετία του ’70. Στην
Ελλάδα, η συμμετοχή ήταν 76,3% των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων το 1996 και 74,9%
το 2000. H συμμετοχή το 2000, ενώ μειώθηκε στην επικράτεια, αυξήθηκε σε
εκλογικές περιφέρειες όπου η N.Δ. είχε τη μεγαλύτερη αύξηση ποσοστού, όπως
στην A’ και τη B’ Θεσσαλονίκης. Παρατηρήθηκε δηλαδή στο σύνολο της χώρας
αύξηση της συμμετοχής των δεξιών ψηφοφόρων ταυτόχρονα με μείωση της συμμετοχής
των κεντροαριστερών. H αύξηση της κεντροαριστερής αποχής ήταν μεγαλύτερη από
την αύξηση της δεξιάς συμμετοχής. Έτσι, στην επικράτεια, η αποχή αυξήθηκε κατά
1,4%. Το 2000 δεν άσκησαν το δικαίωμα ψήφου 2.346.014 πολίτες (183.928
περισσότεροι από το 1996) και ήταν στην πλειοψηφία τους κεντροαριστεροί
ψηφοφόροι. H συμμετοχή των κεντροαριστερών ψηφοφόρων ενδέχεται να είναι η πιο
αποφασιστική μεταβλητή των επόμενων εκλογών.

Το γενικό συμπέρασμα είναι πως το αποφασιστικό κέντρο και η
συμμετοχή είναι οι δύο πιο ισχυρές «ανοιχτές μεταβλητές» που καθορίζουν
την έκβαση των εκλογών και παραμένουν «ανοιχτές» μέχρι «τη δύση του ηλίου της
Κυριακής των εκλογών», όπως τόνισε ο Πρωθυπουργός. Κάθε δημοσκόπηση είναι μια
θολή φωτογραφία με πολλές σκιές, που οι πολιτικοί καλούνται να φωτίσουν για να
διαμορφώσουν την τελική «εκλογική φωτογραφία» της κοινής γνώμης.