Kλειδωμένο το μυστικό του ύπνου
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
 |
Όσο κι αν προσπαθούν δεκαετίες τώρα, οι επιστήμονες δεν έχουν καταφέρει να
βρουν την απάντηση σ’ ένα πολύ απλό ερώτημα: Γιατί κοιμόμαστε;
 |
|
Πειράματα για τον ύπνο γίνονται σε πολλά εξειδικευμένα ιατρικά κέντρα. Οι |
H άγνοια των επιστημόνων για μία από τις βασικότερες λειτουργίες της ζωής τον
ύπνο, είναι εντυπωσιακή. «Ίσως είναι η σημαντικότερη αναπάντητη ερώτηση στη
βιολογία», λέει ο δρ Άλαν Ρεχστάφεν, ειδικός επί του ύπνου και καθηγητής στο
Πανεπιστήμιο του Σικάγου.
Δεν ανακαλύφθηκαν… Πενήντα χρόνια ερευνών για τον ύπνο έχουν
αποκλείσει κάποιες πιθανές αιτίες και έχουν αποκαλύψει άλλες με μεγάλο
ενδιαφέρον. Σε συνέντευξη Τύπου στις αρχές της δεκαετίας του ’70, οι ειδικοί
έλεγαν με σιγουριά ότι θα ανακάλυπταν τα μυστικά του ύπνου μέχρι το γύρισμα
του αιώνα. «Παραήμασταν αισιόδοξοι», θυμάται η δρ Μισέλ Ζουβέ, καθηγήτρια στο
Πανεπιστήμιο της Λυών, παρούσα σ’ εκείνη τη συνάντηση. «Τελικά, ο εγκέφαλος
είναι πιο πολύπλοκος απ’ ό,τι νομίζαμε».
Βέβαια, οι επιστήμονες σήμερα ξέρουν πολύ περισσότερα από παλιά. Με την
ανακάλυψη, το 1953, του σταδίου ταχείας κίνησης των ματιών του ύπνου – δηλαδή
του REM – έμαθαν ότι ο ύπνος δεν είναι απλώς το κλείσιμο του διακόπτη, αλλά
μία ενεργή, οργανωμένη οργανική λειτουργία, όπως εξηγεί ο δρ Τζέρομ Σίγκελ,
καθηγητής της Ψυχιατρικής και των Βιοσυμπεριφοριακών Επιστημών στο
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες. Κατά το στάδιο REM, ο εγκέφαλος
δραστηριοποιείται ακριβώς όπως όταν ο άνθρωπος είναι ξύπνιος.
H στέρηση – η αναπλήρωση. Πέντε δεκαετίες αργότερα, λίγοι ερευνητές
αμφισβητούν ότι ο ύπνος υπηρετεί κάποιο σημαντικό αλλά άγνωστο βιολογικό
σκοπό. Όλα τα θηλαστικά, τα πτηνά και τα ερπετά κοιμούνται με τον έναν ή τον
άλλον τρόπο. Ακόμα κι αν είναι πάνω σε ένα κλαδί, ή, όπως το δελφίνι, όταν
κολυμπούν, με τον μισό εγκέφαλο μόνο κοιμισμένο. Ο άνθρωπος κοιμάται από τότε
που εμφανίστηκε στη Γη, παρόλο που ο ύπνος τον δυσκολεύει σε ζωτικές
λειτουργίες για την επιβίωσή του, όπως η αναπαραγωγή, η προστασία των μικρών,
η συλλογή τροφής, η πνευματική εργασία κ.λπ.
Και η σημασία του φαίνεται όταν τον χάνουμε. Όταν άνθρωποι και ζώα στερούνται
τον ύπνο, προσπαθούν να τον αναπληρώσουν με την πρώτη ευκαιρία. H στέρηση του
ύπνου για μεγάλα διαστήματα φαίνεται πως έχει σοβαρές επιπτώσεις, αλλά οι
επιστήμονες ακόμα ψάχνουν τι ακριβώς συμβαίνει στον οργανισμό.
Δύσκολα μπορούν να αποδείξουν ποια είναι τα προβλήματα που δημιουργούνται
εξαιτίας της απώλειας ύπνου και ποια προέρχονται από το στρες ή άλλες αιτίες.
«Δεν μπορούμε να απομονώσουμε το ένα από το άλλο», λέει ο Σίγκελ.
Θάνατος από έλλειψη ύπνου; Κάποτε, οι ερευνητές πίστευαν ότι η έλλειψη
ύπνου για μεγάλο χρονικό διάστημα προκαλεί ψυχικές ασθένειες. Τώρα, όμως,
γνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι αλήθεια. Βέβαια, οι έρευνες δείχνουν ότι τα άτομα
που συμμετέχουν στα πειράματα και αναγκάζονται να ξυπνούν κάθε πέντε λεπτά
γίνονται δύστροπα και ιδιότροπα.
Όμως, δεν υπάρχει απόδειξη ότι ο άνθρωπος πεθαίνει από έλλειψη ύπνου.
Αντίθετα, αρουραίοι που δεν κοιμούνται δύο με τρεις εβδομάδες πεθαίνουν, ενώ
αν στερούνται του σταδίου REM πεθαίνουν σε πέντε με έξι εβδομάδες. H ακριβής
αιτία του θανάτου των αρουραίων παραμένει άγνωστη. Μπορεί να είναι μαζική
απώλεια θερμότητας, μόλυνση ή κάτι άλλο.
Και οι ξεκούραστοι νυστάζουν! Γιατί, όμως, ο ύπνος είναι τόσο
απαραίτητος στη ζωή των ανθρώπων και των ζώων; Μα για ξεκούραση, θα απαντήσουν
οι περισσότεροι. Κι όμως, τονίζουν οι ειδικοί, δεν είναι μόνο γι’ αυτό.
«Μπορείς να ξεκουράζεσαι για πάντα, αλλά πάλι πρέπει να κοιμηθείς», λέει ο δρ
Ρεχστάφεν.
Μία θεωρία υποστηρίζει ότι τα ζώα κοιμούνται τις ώρες που βγαίνουν τα
αρπακτικά να κυνηγήσουν ώστε να προστατευθούν. Ακόμα κι αν αυτό αληθεύει, λένε
οι επιστήμονες, δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί έχουν την ανάγκη αναπλήρωσης του
χαμένου ύπνου ή γιατί η μακροχρόνια στέρηση προκαλεί βλάβες στον οργανισμό.
Πάντως, οι έρευνες συνεχίζονται. Και η απάντηση μπορεί να είναι κάτι προφανές
ή κάτι που δεν έχουν σκεφτεί ακόμα. «Κρύβεται κάτι καταπληκτικό στον ύπνο»,
λέει ο δρ Ρεχστάφεν. «Αλλά δεν το έχουμε ακόμα ανακαλύψει».
Το στάδιο REM στον ύπνο τονώνει ή όχι τη μνήμη;
 |
|
Ξεχωριστή θέση στις έρευνες του ύπνου κατέχουν τα βρέφη, τα οποία κοιμούνται |
Το πιο σημαντικό κομμάτι του ύπνου είναι το στάδιο REM (ταχεία κίνηση
των ματιών). Επιστήμονες, όπως οι ερευνητές ύπνου στο Χάρβαρντ δρ Άλαν Χόμπσον
και Ρόμπερτ Στίγκολντ, πιστεύουν ότι ενισχύει ορισμένες λειτουργίες της μνήμης
και τονώνει τη δυνατότητα μάθησης. Αρκετές έρευνες μελετούν διαρκώς αυτές τις
προτάσεις.
Άλλοι, όμως, ειδικοί, ανάμεσά τους και ο δρ Τζέρομ Σίγκελ από το Πανεπιστήμιο
της Καλιφόρνιας, διαφωνούν. Όσοι παίρνουν μία κατηγορία αντικαταθλιπτικών, που
εμποδίζουν το στάδιο REM, δεν παρουσιάζουν απώλεια μνήμης, σύμφωνα με τις
έρευνες.
Επίσης, ασθενείς με τραύματα στον εγκέφαλο, που καταργούν το REM, δεν φαίνεται
να έχουν προβλήματα μνήμης. Αντίστοιχες παρατηρήσεις γίνονται και στα ζώα.
Πολλά από αυτά βρίσκονται στο στάδιο REM για πολλές ώρες, μέχρι και οκτώ, σε
αντίθεση με τις δύο για τον άνθρωπο. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν παρουσιάζουν αυξημένες
δυνατότητες μάθησης ή μνήμης.
Στη διάρκεια του σταδίου REM, τα περισσότερα νευρικά κύτταρα στον εγκέφαλο
ενεργοποιούνται σαν να είναι ξύπνιος ο άνθρωπος. Εξαιρούνται τα νευρικά
κύτταρα που σχετίζονται με τις χημικές ουσίες σεροτονίνη, νορεπινεφρίνη και
ισταμίνη, που παραμένουν ανενεργά. Ίσως, λοιπόν, αυτά τα κύτταρα να
ξεκουράζονται τότε για να επανακτήσουν την ευαισθησία τους.
Άλλο ένα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι τα μικρότερα ζώα κοιμούνται περισσότερο
από τα μεγαλόσωμα. Το άλογο κοιμάται τρεις ώρες, το κουνάβι 15. Ο μεταβολισμός
του ζώου επιβραδύνεται όταν είναι μεγαλόσωμο και οι επιστήμονες αναπτύσσουν
ακόμα μία θεωρία για τον σκοπό του ύπνου: Ότι ίσως επιδιορθώνει τις βλάβες στα
κύτταρα που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες, χημικές ουσίες που απελευθερώνονται
στη διάρκεια της διαδικασίας του μεταβολισμού. Δεν αποκλείεται επίσης, ο ύπνος
στο στάδιο REM να βοηθά στην ανάπτυξη του εγκεφάλου. Τα νεογέννητα βρίσκονται
σε αυτό το στάδιο πολλές ώρες.
Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου
Google news
