«Kράτησε» την Aντίσταση στον φακό του

«Αχ πατρίδα μου»… φώναζε η τελευταία έκθεση του Σπύρου Μελετζή το 2002. Για μιαν Ελλάδα που την είχε αλωνίσει απ’ άκρη σ’ άκρη, για να αποτυπώσει με τον φακό του την ομορφιά και τις αλλαγές στο τοπίο της

«Άνθρωποι σαν τον Σπύρο Μελετζή ήταν πρωτοπόροι. Είχαν το χάρισμα να ανοίγουν
δρόμους». Οι κουβέντες αυτές του καθηγητή Φωτογραφίας Πλάτωνα Ριβέλλη προς «TA
NEA» συνοψίζουν την αξία του έργου ενός πρωτοπόρου της ελληνικής φωτογραφίας,
που άφησε χθες την τελευταία του πνοή στα 97 του χρόνια, στο σπίτι του στην
Αθήνα.

Οι περισσότεροι θα τον θυμούνται ως «φωτογράφο της Αντίστασης», ίσως χάρη σ’
εκείνη την επιβλητική, εμβληματική μορφή του αντάρτη που έκανε τον γύρο του
κόσμου. «Γι’ αυτό οι φωτογραφίες του δεν μπορούν να κριθούν με τα σημερινά
κριτήρια της καλής ή λιγότερο καλής φωτογραφίας», όπως λέει ο Πλάτων Ριβέλλης.
«Κρίνεται μόνον ως έργο που έβαλε βάσεις, προτού καν η ελληνική φωτογραφία
αποκτήσει τίτλους ευγενείας. Πέρα από την ιστορική αξία των φωτογραφιών του,
άφησε ολοκληρωμένο και ευρύ έργο». Και αυτό έχει σημασία…

Ο Σπύρος Μελετζής γεννήθηκε το 1906 στην Ίμβρο. Εκεί τέλειωσε το
Δημοτικό και το Σχολαρχείο. Το 1923, όταν η Ίμβρος παραχωρήθηκε στους
Τούρκους, κατέφυγε στην Αλεξανδρούπολη και από εκεί στην Αθήνα. Επέστρεψε
όμως, ύστερα από εβδομηντάχρονη αναγκαστική απουσία, και φωτογράφισε το
φωτεινό τοπίο, σε μαύρο, άσπρο και έτσι έκανε πραγματικότητα, το φθινόπωρο του
1997, το όνειρο ζωής του: το λεύκωμα «Ίμβρος», που εξέδωσε με τη συνεργασία
των ανιψιών του Μαριάννας Αγγελοπούλου και Ελένης Αιματίδου-Αργυρίου, χάρη
στον Σύλλογο Ιμβρίων Αθηνών – το τελευταίο του.

H πρώτη φωτογραφική επαφή του με τη φύση της Ηπείρου καθόρισε και τη
μελλοντική του πορεία. Ύστερα από 22 μήνες φωτογράφησης 22 μηνών έκανε, το
1938, την πρώτη του έκθεση, που μεταφέρθηκε από τα Ιωάννινα και στην Αθήνα και
απέσπασε επαινετικές κριτικές. Όμως το σημαντικότερο και πιο χαρακτηριστικό
μέρος της δουλειάς του κατεγράφη την περίοδο της γερμανικής κατοχής και του
Εμφυλίου: ο φακός του κατέγραψε την Εθνική Αντίσταση. Ως φωτογράφο της
Αντίστασης θα θυμόμαστε πάντα τον Σπύρο Μελετζή. Όπως έγραφε και ο Περικλής
Κοροβέσης, «ο Μελετζής, με μια ρολεϊφλέξ, αλώνισε τα βουνά της ελεύθερης
Ελλάδας και κατέγραψε την Ιστορία. Σχεδόν όσες εικόνες έχουμε στο μυαλό μας
από εκείνη την περίοδο είναι δικές του».

Το 1950 συμμετείχε σε δύο ομαδικές εκθέσεις στην Αθήνα και την
Κωνσταντινούπολη. Το 1951 σε έκθεση στην Κύπρο. Μαζί με τον άλλο μεγάλο
«κλασικό» της ελληνικής φωτογραφίας, τον Κώστα Μπαλάφα και τον Χαρισιάδη
ίδρυσαν το 1952 την ΕΦΕ (Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία).

Επί υπουργίας Κωνσταντίνου Καραμανλή, τού ανατέθηκε η φωτογράφηση των
δημοσίων έργων, προτού, το 1957, η Διεθνής Ομοσπονδία Ερασιτεχνών Φωτογράφων
(FIAP) του απονείμει τον – τιμητικό – τίτλο του «τεχνοκρίτη».

Από το 1960 έστρεψε τον φακό του στις αρχαιότητες (αγάλματα, αρχαιολογικούς
χώρους, βυζαντινά μνημεία) και στην έκδοση οδηγιών για το Αρχαιολογικό Μουσείο
Αθηνών, Δελφών, Ολυμπίας, Επιδαύρου, Κορίνθου, Μυκηνών, Ρόδου, σε συνεργασία
με την Ελένη Παπαδάκη. Το 1974 εξέδωσε το λεύκωμα «Με τους αντάρτες στα βουνά»
– «ευαγγέλιο» στον τομέα της εικόνας της Εθνικής Αντίστασης – και το 1987
βιβλίο για τον Όλυμπο. Το 1993 το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Βιέννη τον
προσκάλεσε για προσωπική έκθεση, ενώ τον Ιούνιο του 1997 τα ενσταντανέ του
έφτασαν ώς το Ανάκτορο του Εργαζόμενου Λαού στην Κίνα (με την έκθεση «Ελληνική
Φωτογραφία 1870 – 1995») και τον Οκτώβριο του 1998, με τις «Όψεις της
ελληνικής φωτογραφίας», στη Νίκαια της Γαλλίας και το Μονακό.

Σημαδιακό; «Αχ πατρίδα μου» ήταν ο τίτλος της τελευταίας του έκθεσης, τον
Ιούνιο του 2002, στην Ακαδημία Δημιουργικής Φωτογραφίας Leica…

Το πάθος, η διάκριση και το παράπονο

H εμβληματική μορφή του αντάρτη: η φωτογραφία που θα μας θυμίζει πάντα τον «φωτογράφο της Αντίστασης» Σπύρο Μελετζή

Σε μια ζωή με βραβεία και διακρίσεις, πάντα για τη μεγάλη του αγάπη, το
πάθος του, τη Φωτογραφία, κορυφαία τιμητική διάκριση για τον «φωτογράφο της
Αντίστασης» Σπύρο Μελετζή ήταν η απονομή του Σταυρού του Φοίνικος από τον
Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Κωστή Στεφανόπουλο, το 1995. Μέχρι και το 2001, στα
96 του πια, ένα παράπονο του είχε μείνει: η (τιμητική, έστω) σύνταξη, που
κολλούσε στη γραφειοκρατία. Και να σκεφθεί κανείς πως οι φωτογραφίες του είχαν
κάνει το γύρο του κόσμου και δεν είχε ποτέ ζητήσει να πληρωθεί (τα πνευματικά

του) δικαιώματα…

Μέχρι αργά χθες το βράδυ δεν είχε καθοριστεί ο χρόνος και ο τόπος της
κηδείας του.