διακοπές Oι θησαυροί της Bοιωτίας

Δεν είναι εύκολο να μιλήσεις για μια λίμνη που δεν υπάρχει πια, που δεν
μνημονεύεται παρά μονάχα από τους τοπικούς και που δεν έχει αναγνωρίσιμη
έκταση. Από την άλλη είμαστε σίγουροι ότι οι περισσότεροι από εσάς την έχετε
προσπεράσει, χωρίς να δώσετε καμία σημασία, χωρίς ο τόπος αυτός να σας
δημιουργεί την ανάγκη της εξερεύνησης. Πάντως αν δεν ψάξει κανείς και δεν
διαβάσει, ούτε τη λίμνη Κωπαΐδα θα βρει ούτε τους ανεκτίμητους θησαυρούς της
Βοιωτίας θα ανακαλύψει.

Ταξιδεύοντας στον αυτοκινητόδρομο από Αθήνα για Λαμία, στο 110ο χιλιόμετρο,
εκεί όπου βρίσκεται το μικρό χωριό Κάστρο, οι μεγάλες ταμπέλες
σημαδεύουν την έξοδο για Λιβαδειά και Αράχοβα. Εκεί είναι και το κέντρο της
Κωπαΐδας, του εύφορου κάμπου της Βοιωτίας, που πριν από 150 χρόνια ήταν
λίμνη. Μια τεράστια ελληνική λίμνη που πήρε το όνομά της από την αρχαία πόλη
των Κωπών. Την ονόμαζαν και Κηφισίδα, γιατί σ’ αυτή χύνονταν τα
νερά του Βοιωτικού Κηφισού ποταμού. Το 1876, αγγλική εταιρεία κατάφερε να
επιτύχει την αποξήρανση της λίμνης, διώχνοντας τα νερά της στον Ευβοΐκό κόλπο
μέσω σηράγγων, που άνοιξε κάτω από το βουνό Σκορπονέρι (Πτώον όρος),
παραδίδοντας στη γεωργική εκμετάλλευση πάνω από 250.000 στρέμματα γονιμότατης
γης. Εκεί σας προτείνουμε να «ταξιδέψετε» μια οποιαδήποτε ημέρα… μια
οποιαδήποτε Κυριακή.

Στο… νησί του Γλα

Στην έξοδο του Κάστρου δεν ανεβαίνουμε τη γέφυρα για Λιβαδειά, αλλά
ακολουθούμε τον δρόμο αριστερά, όπου η ταμπέλα γράφει «Αρχαιολογικός τόπος
Γλα», σε λιγότερο από χιλιόμετρο βρισκόμαστε κάτω από ένα λόφο. Κάνοντας τον
κύκλο σε κάποιο σημείο διακρίνονται δύο ξύλινα παραπήγματα, παλιά φυλάκια. Από
εδώ υπάρχει μονοπάτι ανάβασης στο ύψωμα. Το κάστρο αυτό του Γλα ήταν κάποτε
νησί και πάνω του υπήρχε κάτι σαν ανάκτορο, αλλά στην ουσία ήταν ο οικισμός
όπου έμεναν οι «υδραυλικοί», οι οποίοι συντηρούσαν της σήραγγες διαφυγής των
υδάτων, ώστε να διατηρείται χαμηλά το ύψος τους στην ευρύτερη περιοχή. Τα
αρχαία τείχη διακρίνονται σε πολλά σημεία του «νησιού» και αν ο επισκέπτης
κοιτάξει γύρω γύρω τις απέραντες καλλιέργειες, εύκολα μπορεί να φανταστεί όλη
αυτή την έκταση σαν μια μεγάλη λίμνη.

Η ιστορία της λίμνης

Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι η λίμνη Κωπαΐδα είχε αποξηρανθεί στο μεγαλύτερο
τμήμα της από τους Μινύες, τους κατοίκους του Ορχομενού, κατά την προϊστορική
περίοδο (2500-1500 π.Χ.) και λέγεται ότι αυτό το μεγάλο έργο ήταν η βασική
πηγή πλούτου της περιοχής. Ο Όμηρος αναφέρει ότι ο Ορχομενός ήταν η
πλουσιότερη πόλη της αρχαιότητας μετά το Ίλιον και διέθετε μάλιστα και στόλο.
Όμως, οι Θηβαίοι, πάντα εχθρικά διακείμενοι προς τους Ορχομενίους, μια και δεν
κατάφερναν να τους νικήσουν, συνέλαβαν το μεγαλοφυές σχέδιο να τους…
πνίξουν. Κατάφεραν, λοιπόν, γύρω στο 1300 π.Χ. να φράξουν τις καταβόθρες που
είχαν κατασκευάσει οι Μινύες και συνεχώς συντηρούσαν ώστε να διαφεύγουν νερά,
αλλά να στρέψουν συγχρόνως και τον ρου του ποταμού Κηφισού (αναφέρεται αυτό
στη μυθολογία ως άθλος του Ηρακλή στον καθαρισμό των στάβλων του Αυγείου).
Έτσι, κατάφεραν να καταποντίσουν τις περισσότερες πόλεις της περιοχής με
αποτέλεσμα την οικονομική παρακμή. Όλα αυτά συνέβησαν πριν από τον Τρωικό
Πόλεμο.

Την εκ νέου αποξήρανση της λίμνης επιχείρησε αργότερα ο υδραυλικός του
Μεγάλου Αλεξάνδρου Κράτης, αλλά δεν τα κατάφερε.

Η πλουσιότερη πόλη της αρχαίας Ελλάδας

Αφήνοντας δεξιά το Κάστρο, ο ασφαλτόδρομος, δίπλα στο αρδευτικό ποτάμι, ύστερα
από 12 χιλιόμετρα οδηγεί στον Ορχομενό. Ωστόσο, αν μπούμε μέσα στο
χωριό Κάστρο και στρίψουμε αριστερά στη δεύτερη διασταύρωση προς Παύλο, θα
φτάσουμε πάλι μέσα στον Ορχομενό, περνώντας από άλλα δύο όμορφα χωριά, το
Παύλο και την Κολάκα, ή Κυρτώνη, όπως αναφέρεται στις ταμπέλες.
Έτσι θα κάνουμε λίγα παραπάνω χιλιόμετρα αλλά θα απολαύσουμε ομορφότερη
διαδρομή.

Ο Ορχομενός συνδέει το όνομά του με μια από τις ομορφότερες ιστορίες της
ελληνικής μυθολογίας, αυτή του Φρίξου και της Έλλης, αλλά και οι ανασκαφές του
Σλήμαν το 1880 αποκάλυψαν πως ο Ορχομενός ήταν η κραταιά πόλη στη δυτική όχθη
της λίμνη Κωπαΐδας, έδρα των Μινυών, στην οποία ο Όμηρος και Παυσανίας
αναφέρονται πολύ συχνά στα συγγράμματα τους.

ΑΞΙΖΕΙ NA ΔΕΙΤΕ

*** Στο κέντρο του Ορχομενού ο επισκέπτης πρέπει να επισκεφθεί τον
θολωτό τάφο, που λέγεται ότι είναι αρχαιότερος εκείνου των Μυκηνών, στον οποίο
υπάρχει και μικρό παράπλευρο δωμάτιο, που η στέγη του εκοσμείτο από πλάκα με
κόσμημα, γνωστού στην αρχαιότητα σαν «θησαυρός του Μινύα».

*** Ακριβώς μπροστά από αυτό τον τάφο τελευταία οι ανασκαφές έφεραν στην
επιφάνεια το αρχαίο Ωδείο, για το οποίο υπήρχαν πληροφορίες για την ύπαρξή
του. Έχοντας υπόψη τους οι αρχαιολόγοι ότι στην αρχαιότητα για τα ωδεία-θέατρα
επέλεγαν σημεία όπου τα αέρινα ρεύματα συνέβαλλαν στην καλύτερη ακουστική,
αποκάλυψαν πριν από περίπου 25 χρόνια το σπουδαίο αυτό κτίσμα.

*** Κάποτε ο επισκέπτης πήγαινε στη Λιβαδειά και μόνο για τα σουβλάκια
της. Σήμερα όμως αξίζει να πας στις Πηγές της Κρύας.
Ακολουθώντας τις ταμπέλες, θα φτάσετε σ’ ένα εξαιρετικό περιβάλλον με άφθονα
τρεχούμενα νερά, καλόγουστες ταβέρνες και καφέ. Ιδανικός τόπος για περίπατο.
Αφήστε το αυτοκίνητο στον χώρο του πάρκινγκ που υπάρχει εκεί και περπατήστε
στο λιθόστρωτο. Θα φτάσετε μέχρι τους πρόποδες του βουνού, όπου υπάρχει το
καταπληκτικό πέτρινο θέατρο και λίγο πιο πάνω θα κοντοσταθείτε και θα πρέπει
να το σκεφτείτε καλά αν θα σκαρφαλώσετε τα πάνω από 1.000 σκαλιά μέχρι το
εκκλησάκι που διακρίνεται ψηλά κολλημένο στον απόκρημνο βράχο.

*** Ακολουθώντας από τον Ορχομενό την ταμπέλα «Προς Πηγές Χαρίτων» βρισκόμαστε
σ’ ένα πανέμορφο τοπίο με πυκνή βλάστηση και ποτάμι, του οποίου οι πηγές που
αναβλύζουν μέσα από τα βράχια χειμώνα-καλοκαίρι. Σταματάμε και πίνουμε. Εκεί
υπάρχουν και δύο εκτροφεία πέστροφας. Το πρώτο είναι περιφραγμένο με οίκημα
αμφιβόλου αισθητικής, ενώ το άλλο δεν έχει περίφραξη αλλά μόνο ένα ξύλινο
παράπηγμα στα χρώματα του περιβάλλοντος. Οι πέστροφες κολυμπούν στα τρεχούμενα
νερά του ποταμιού και μπορείτε να αγοράσετε φρέσκες ή… καπνιστές.

*** Απέναντι από το αρχαίο Ωδείο, σ’ έναν πευκόφυτο χώρο, βρίσκεται ο ναός της
Παναγίας της Σκριπούς. Πρόκειται για ένα μοναδικό βυζαντινό αριστούργημα, που
κτίστηκε το 874 από τον Λέοντα Βασιλικό Πρωτοσπαθάριο, πάνω στα ερείπια του
αρχαίου ιερού των Χαρίτων, που χρονολογείται από το 1300 π.Χ. Αν παρατηρήσετε
τις πέτρες με τις οποίες είναι χτισμένος ο ναός, θα διακρίνετε πάνω σε πολλές
από αυτές αρχαίες επιγραφές, αφού οι ίδιες πέτρες του αρχαίου τέμπλου
χρησιμοποιήθηκαν για το χτίσιμό του.

Βοηθήστε την αναστύλωση

Η Παναγιά της Σκριπούς έχει συνδέσει το όνομά της με ένα σύγχρονο
θαύμα, που το θυμούνται όλοι οι ηλικιωμένοι κάτοικοι του Ορχομενού.
Η κυρά Καλλιόπη θυμάται:

«Ήταν απόγευμα της 9ης Σεπτεμβρίου του 1943. Τα γερμανικά στρατεύματα
έρχονταν προς το χωριό και κανείς δεν ήξερε τι μας περίμενε. Το χωριό μας είχε
έντονη αντιστασιακή δράση, έτσι, μόνο η προσευχή μάς είχε απομείνει. Οι
γερμανικές ορδές έφτασαν στη βορειοδυτική είσοδο της πόλης με μπροστάρηδες τα
τεράστια τάνκς. Και τότε, μια λάμψη φάνηκε ξαφνικά στον ουρανό και ο οδηγός
του πρώτου τανκς έχασε τον έλεγχο και έριξε το βαρύ όχημα στο χαντάκι, που
είχε βάθος όχι μεγαλύτερο από ένα μέτρο. Από εκεί όχι μόνο δεν μπορούσε να
βγει αλλά ακινητοποιήθηκαν άλλα δύο ίδια τανκς, που πήγαν να το βγάλουν. Ο
αρχηγός της μεραρχίας ήρθε με τα πόδια μέχρι την εκκλησία της Παναγίας και
ζήτησε να μάθει ποιος ήταν αυτός ο προστάτης του χωριού. Όταν το έμαθε έδωσε
διαταγή να μην πειραχτεί τίποτα στον Ορχομενό. Αργότερα, το τρακτέρ ενός
αγρότη έβγαλε τα τανκς από το χαντάκι. Η Παναγιά είχε κάνει το θαύμα της».

Η μεγαλύτερη καταστροφή όμως έγινε πολλά χρόνια μετά. Στις 25 Δεκεμβρίου
του 1995 μια φωτιά προκάλεσε σημαντικές ζημιές στον ναό. Εμπρησμός ή
απροσεξία; Κανείς δεν ξέρει. Ο παπα-Χαράλαμπος από τότε προσπαθεί να
ξαναφτιάξει τον ναό όπως ήταν. Όποιος επιθυμεί να βοηθήσει ας επικοινωνήσει
στα τηλέφωνα: 22610-32.211 και 22610-33.593.

ΦΑΓΗΤΟ

Στην ημερήσια αυτή εκδρομή μπορείτε να απολαύσετε ένα γνήσιο ρουμελιώτικο
γεύμα χωρίς να αισθανθείτε ότι είστε «τουρίστες». Στον Ορχομενό, η ταβέρνα του
Κίσα στην πλατεία της Πετρομαγούλας και ο «Φαρούκ» στην πλατεία της Σκριπούς
διατηρούν για χρόνια τώρα την παραδοσιακή ψησταριά, που γεύονται οι ντόπιοι.
Στη Λιβαδειά θα βρείτε πολλές ταβέρνες, αλλά ο Νώντας, κοντά στις Πηγές της
Κρύας, ξεχωρίζει, ενώ για ένα διαφορετικό περιβάλλον προσφέρεται ο «Νερόμυλος»
πάνω στο λιθόστρωτο. Αν μείνετε το βράδυ στη Λιβαδειά, στο «Καφωδείο» στην
Κρύα θα απολαύσετε πολύ καλή μουσική σε περιβάλλον που θα ζήλευαν πολλά
μαγαζιά της Αθήνας, ενώ ο απογευματινός καφές στη «Νεροτριβή» και στο «Ξενία»
είναι ό,τι καλύτερο πριν από την αναχώρηση.

Κείμενο-Φωτογραφίες: Μπάμπης Κωνσταντάτος