Παλαιό Xημείο: έριδες και κίνδυνος κατάρρευσης

Τα νερά της βροχής φτάνουν από την ταράτσα έως το ισόγειο και η υγρασία έχει αφήσει τα σημάδια της στο ηλικίας 133 ετών κτίριο του Παλαιού Χημείου, που σχεδίασε ο Ερνέστος Τσίλερ

Πλημμυρισμένες, από νερά της βροχής, αίθουσες, σπασμένα τζάμια, «φαγωμένα» και
ετοιμόρροπα μάρμαρα… Αυτή την εικόνα εγκατάλειψης αντικρύζει κανείς μέσα και
έξω από το κτίριο επί των οδών Σόλωνος, Μαυρομιχάλη και Χαριλάου Τρικούπη,
εκεί που άλλοτε στεγαζόταν το Παλαιό Χημείο, στο ιστορικό κτίριο που σχεδίασε
ο Ερνέστος Τσίλερ και μετρά σήμερα 113 χρόνια ζωής. Και ενώ οι εργασίες για τη
συντήρησή του – που θα κοστίσουν τέσσερα δισ. σε δραχμές και θα ολοκληρωθούν
σε δύο χρόνια – αναμένεται να ξεκινήσουν μέσα στο 2004, η έριδα ανάμεσα στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών και τη Σχολή Θετικών Επιστημών, σχετικά με τη χρήση του
κτιρίου στο μέλλον, καλά κρατεί. Οι μεν θέλουν μαζί με το προβλεπόμενο Μουσείο
Φυσικών Επιστημών και Τεχνολογίας να εγκατασταθεί στον χώρο και βιβλιοθήκη
Κοινωνικών Επιστημών, ενώ οι δε επιθυμούν να διαμορφωθεί όλο το κτίριο σε
μουσείο, ώστε να μην αλλοιωθεί ο ιστορικός του χαρακτήρας.

«H κατάσταση του κτιρίου όπως είναι σήμερα εκθέτει το Πανεπιστήμιο
Αθηνών», δηλώνει στα «NEA» ο γενικός γραμματέας του Πανεπιστημίου Αθηνών,
Παναγιώτης Κοντός. «Τα νερά ξεκινούν από την ταράτσα και φτάνουν μέχρι το
ισόγειο. Και η υγρασία μέχρι τώρα είχε καταστρέψει όργανα μεγάλης αξίας και
αναντικατάστατα λόγω της παλαιότητάς τους», επισημαίνει ο λέκτωρ Φυσικής και
γενικός γραμματέας της Εταιρείας Φίλων Μουσείου Φυσικών Επιστημών και
Τεχνολογίας, Χρυσολέων Συμεωνίδης. Και είναι ίσως αυτό το μοναδικό σημείο στο
οποίο συμφωνούν οι δύο πλευρές. Διότι η διαφωνία τους για το ποιες χρήσεις θα
στεγαστούν στο Παλαιό Χημείο έχει στοιχίσει όχι μόνον καθυστέρηση μίας σχεδόν
δεκαετίας στην εξέλιξη των έργων, όπως παραδέχονται, αλλά επιπλέον φθορές και
αύξηση του κόστους των εργασιών.

Με 10.000 όργανα ηλικίας έως και 150 ετών, αλλά και κάπου 20.000 βιβλίων που
αφορούν στις θετικές επιστήμες (ανάμεσά τους και δεκάδες όργανα, έγγραφα,
ακόμη και έπιπλα που ήρθαν από το Πανεπιστήμιο της Σμύρνης το 1922) το κτίριο
του Παλαιού Χημείου και ο εξοπλισμός του έχουν κηρυχθεί διατηρητέα από τα
υπουργεία Πολιτισμού και Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, ενώ
μέχρι και το 1999, που το χαρακτηρίστηκε «κίτρινο» λόγω σεισμού, δεχόταν
επισκέπτες ως μουσείο και στέγαζε εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Πριν από λίγες
μέρες δε, στο διπλανό νεότερο κτίριο του Νέου Χημείου, έπεσαν σοβάδες και
τραυμάτισαν τρεις φοιτήτριες.

«Είναι το μοναδικό κτίριο στη χώρα μας που συνδέεται άρρηκτα με την εξέλιξη
των φυσικών επιστημών και αποτελεί έναν ζωντανό μουσειακό χώρο αρχιτεκτονικά,
ιστορικά και επιστημονικά. Λόγω δε της μοναδικότητας της υλικοτεχνικής
υποδομής του είναι ο άριστος χώρος για τη λειτουργία του Μουσείου», εξηγεί ο
κ. Συμεωνίδης. Γιατί όμως δεν επιθυμεί τη συστέγαση του μουσείου με τη
βιβλιοθήκη Κοινωνικών Επιστημών; «Διότι το 70% των οργάνων θα πρέπει να
αποθηκευθούν άγνωστο πού και τελικά θα ξεχαστούν. Θα καταστραφούν μοναδικοί
μαρμάρινοι εργαστηριακοί πάγκοι, που βρίσκονται σε χρήση για έναν αιώνα. H
συνύπαρξη δύο διαφορετικών δραστηριοτήτων θεωρούμε πως είναι επικίνδυνη. Και
δεν πιστεύουμε πως μπορεί να λειτουργήσει σωστά το μουσείο, όταν τα 2.000 τ.μ.
από τα 4.000 τ.μ. του κτιρίου χρησιμοποιούνται ως βιβλιοθήκη».

«Στόχος μας είναι να συνυπάρξει ο πολιτισμός και η επιστήμη στο Παλαιό
Χημείο, στο πλαίσιο του σχεδίου των Πρυτανικών Αρχών να δημιουργηθούν στο
κέντρο της Αθήνας χώροι πολιτισμού», δηλώνει από την πλευρά του ο κ. Κοντός.
«H βιβλιοθήκη δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει αλλού. H εγκατάστασή της εκεί θα
λύσει πιεστικότατα προβλήματα και ο συνδυασμός των χρήσεων είναι εκείνος που
επέτρεψε τη χρηματοδότηση του έργου από την Περιφέρεια». Όσο για τους φόβους
που διατυπώνονται; «Τους θεωρώ υπερβολικούς», υποστηρίζει. «Δεν είναι όλα τα
αντικείμενα κατάλληλα προς έκθεση και δεν αποκλείεται κάποια να μεταφερθούν σε
κάποια από τα ήδη υπάρχοντα μουσεία του Πανεπιστημίου».

Από τον δάσκαλο του Αϊνστάιν έως την αφή της Ολυμπιακής Φλόγας

Ένα από τα δύο παραβολικά κάτοπτρα που χρησιμοποιούνται για την αφή της Ολυμπιακής Φλόγας, από τους ιστορικούς «θησαυρούς» του Χημείου

H πρώτη γεννήτρια ακτίνων Roentgen (ακτίνων X) στην Ελλάδα από το 1897 (δύο
μόλις χρόνια μετά την ανακάλυψή τους) και η πρώτη ελληνική τεχνητή καρδιά, που
σχεδιάστηκε από τον Ακαδημαϊκό Γρηγόριο Σκαλκέα, είναι δύο από τα σπάνια και
πολύτιμα αντικείμενα που βρίσκονται στο κτίριο του Παλαιού Χημείου, που
σχεδιάστηκε με τη συνεργασία του αρχιτέκτονα του Χημείου του Βερολίνου,
Ζαστράου, και με την έγκριση του διάσημου χημικού Χόφμαν. Ακόμη, φυλάσσονται η
γεννήτρια Alexanderson του ασυρμάτου που συνέδεσε το Χημείο με το
εκστρατευτικό σώμα στη Μικρά Ασία, οι μυστικοί ραδιοφωνικοί πομποί που
λειτουργούσαν την εποχή της Κατοχής και από τους οποίους αναγγέλθηκε το μήνυμα
της απελευθέρωσης της Ελλάδας, η μηχανή Ramsden, που παρόμοιά της περιγράφει ο
Ρήγας Φεραίος στο έργο του «Απάνθισμα Φυσικής» το 1790, αλλά και ένα από τα
παραβολικά κάτοπτρα που χρησιμοποιούνται για την αφή της Ολυμπιακής Φλόγας.

Από τα δύο αμφιθέατρα του Παλαιού Χημείου πέρασαν μεγάλα ονόματα των Φυσικών
Επιστημών, όπως ο ιδρυτής του Αναστάσιος Χρηστομάνος, ο δάσκαλος του Αϊνστάιν
Κωνσταντίνος Καραθεοδωρής, ο συνεργάτης του Σόμερφλεντ, Δημήτριος Χόνδρος, και
ο συνεργάτης του Φίσερ, Λεωνίδας Ζέρβας.