Ξεχάστε την αμερικανική αυτοκρατορία

Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης υποχρέωσαν
τη Δύση να σκεφτεί το ζήτημα της μη διάδοσης των όπλων μαζικής καταστροφής.

H επίθεση στην έδρα του ΟΗΕ στη Βαγδάτη αποδεικνύει πως ο πόλεμος στο Ιράκ δεν πέτυχε τους στόχους του

Άρχισαν εκτεταμένες συζητήσεις για τους κινδύνους των σοβιετικών πυρηνικών
όπλων που φυλάσσονταν «χαλαρά», καθώς και για το ενδεχόμενο εξειδικευμένοι
επιστήμονες, που ήταν πλέον άνεργοι, να θελήσουν να μοιραστούν με κάποιους
ανεξέλεγκτους τις επικίνδυνες γνώσεις τους.

Ανησυχία υπήρχε για το ενδεχόμενο να πέσουν στα χέρια τρομοκρατών ή
«απείθαρχων» και επικίνδυνων κρατών, όπως το Ιράκ, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα,
σχάσιμο υλικό ή βιολογικά όπλα. H αμερικανική κυβέρνηση διέθεσε εκατοντάδες
εκατομμύρια δολάρια για να επισημάνει πού βρίσκονταν και να εξασφαλίσει
ορισμένα από τα σοβιετικά αυτά όπλα, για να καταστρέψει συστήματα εκτόξευσης
και να σφραγίσει τούνελ πυρηνικών δοκιμών καθώς και για να προσλάβει
επιστήμονες που προηγουμένως εργάζονταν στην παραγωγή όπλων μαζικής
καταστροφής. Καμμία εγγύηση ωστόσο δεν υπήρχε για επιτυχία. Ο έλεγχος φαινόταν
εξαιρετικά δύσκολος.

Το επιχείρημα. Το Ιράκ ήταν ένα από τα ανεξέλεγκτα κράτη που θα
μπορούσαν να επιδιώξουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Παρ’ όλο που δεν υπήρχαν
ενδείξεις για διασυνδέσεις με ριζοσπαστικές ισλαμικές ομάδες, υπήρχε το
προηγούμενο που ο Σαντάμ είχε προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει τρομοκρατικές
μεθόδους κατά τον πόλεμο του Κόλπου. Ήταν όμως μπααθιστής, εχθρός δηλαδή για
τους ισλαμιστές εξτρεμιστές. Ακόμα κι έτσι, στα 1998, ο Ντόναλντ Ράμσφελντ και
άλλοι είχαν γράψει στον πρόεδρο Κλίντον ζητώντας του να βοηθήσει στον αγώνα
για την απομάκρυνση του Σαντάμ Χουσεΐν από την εξουσία. «Αφου η διπλωματία
αποτυγχάνει, θα πρέπει να επιχειρηθεί να αναληφθεί στρατιωτική δράση»,
έγραφαν. Το επιχείρημά τους δεν ήταν οι διασυνδέσεις του Σαντάμ με κάποια
τρομοκρατική ομάδα, αλλά ο φόβος μήπως αναπτύξει όπλα μαζικής καταστροφής «και
με αυτά απειλήσει την ζωή των Αμερικανών στρατιωτών στην περιοχή και
αποσταθεροποιήσει μετριοπαθή αραβικά κράτη».

Λίγες μέρες μετά την 11η Σεπτεμρβίου 2001, επισκέφτηκα το Πεντάγωνο. H ένταση
που επικρατούσε ήταν ολοφάνερη. Δεν υπήρχε μόνο το αίσθημα της ντροπής αλλά
και της αβεβαιότητας για τη μελλοντική πορεία των αμερικανικών στρατιωτικών
δραστηριοτήτων εναντίον της Αλ Κάιντα.

Πολύ σοφά, η κυβέρνηση Μπους δεν ξεκίνησε με επίθεση εναντίον του Ιράκ, αλλά
αποφάσισε να επιτεθεί στο κράτος που κάλυπτε τις δραστηριότητες της Αλ Κάιντα
– το καθεστώς των Ταλιμπάν, στο Αφγανιστάν. Ήταν μία αξιοθαύμαστη σύντομη
νίκη, άριστη σε σύλληψη και εκτέλεση. Όμως η αργή προέλαση στην οροσειρά Τόρα
Μπόρα δεν έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα: τη σύλληψη του Οσάμα Μπιν Λάντεν και
των κυριότερων συνεργατών του. Αυτό που έδειχνε ως απόλυτη στρατηγική νίκη,
έγινε μερική αποτυχία.

Χαμένες ευκαιρίες. Δεν ήταν η μόνη χαμένη ευκαιρία. Αντί να
μετατρέψουμε τη διεθνή κατακραυγή για την 11η Σεπτεμβρίου σε διεθνή
διπλωματική νίκη, το ΝΑΤΟ παραμερίστηκε. Και αντί να πρωτοστατήσουν το ΝΑΤΟ
και ο ΟΗΕ στην εκστρατεία εναντίον του Αφγανιστάν, οι ΗΠΑ προτίμησαν διμερείς
συνεργασίες με κάποια κράτη. Έτσι οι ΗΠΑ απέμειναν να παλεύουν σε πολύπλοκες
διμερείς μάχες με δεκάδες κυβερνήσεις προκειμένου να τις πείσουν να συλλάβουν
μαχητές της Αλ Κάιντα. Και παρ’ όλο που εκατοντάδες στελέχη της οργάνωσης
είχαν συλληφθεί, το δίκτυό της παρέμενε (και παραμένει) ενεργό. Ταυτόχρονα η
κυβέρνηση Μπους ετοιμαζόταν για το πλήγμα εναντίον του Ιράκ. Προετοιμασία για
έναν πόλεμο με στόχο την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν. Έτσι θα έδειχνε στους
τρομοκράτες την αποφασιστικότητα της αμερικανικής κυβέρνησης να πλήττει όσους
την προκαλούν.

H πραγματική πηγή της τρομοκρατίας

Στο Πεντάγωνο, τον Νοέμβριο του 2001 ανώτεροι αξιωματούχοι μού είπαν πως στα
σχέδια δεν ήταν μόνο το Ιράκ. Σε ένα πεντάχρονο σχέδιο που είχε για πρώτο
στόχο το Ιράκ, ακολουθούσαν η Συρία, ο Λίβανος, η Λιβύη, το Ιράν, η Σομαλία
και το Σουδάν. H σκέψη ότι η τρομοκρατία προέρχεται αποκλειστικά από αυτά τα
κράτη είναι λανθασμένη. Μπορεί το Ιράν να βοηθούσε τη Χαμάς και η Συρία τη
Χεζμπολάχ, αλλά οι δύο αυτές τρομοκρατικές οργανώσεις δεν είχαν για στόχο τους
τις ΗΠΑ. Τι θα γίνει όμως με την πραγματική πηγή της τρομοκρατίας, που
βρίσκεται στους κόλπους φιλικών κρατών και συμμάχων των ΗΠΑ, όπως η Αίγυπτος,
το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία; Ο μόνος τρόπος να καταπολεμηθεί η
τρομοκρατία, είναι να της αφαιρεθεί το λαϊκό έρεισμα. Και να εγκαταλειφθεί η
ιδέα της νέας αμερικανικής αυτοκρατορίας. Ο σημερινός αλληλένδετος κόσμος δεν
πρόκειται να αποδεχθεί την κυριαρχία μιας χώρας εις βάρος των άλλων.

Ο πρώην διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη είναι ένας από τους υποψήφιους
διεκδικητές του χρίσματος του Δημοκρατικού Κόμματος στις αμερικανικές
προεδρικές εκλογές του επόμενου χρόνου. Το κείμενο αυτό είναι
απόσπασμα από το βιβλίο του «Κερδίζοντας τους σύγχρονους
πολέμους: Ιράκ, τρομοκρατία και η αμερικανική
αυτοκρατορία».

© The Times, 2003

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κώστας Μπετινάκης