Δρόμοι

Τη βρήκαμε…

… στα μυθιστορήματα του Τολστόι, την είδαμε στις ταινίες της Μαρλέν Ντίτριχ,
την έκανε θανάσιμο όπλο ο Τζέιμς Μποντ. Τώρα, η παλιομοδίτικη ασημένια
ταμπακέρα ξαναβγαίνει από την τσέπη, καθώς οι φανατικοί καπνιστές προσπαθούν
να κρύψουν τη ζοφερή προειδοποίηση που διαβάζουν πάνω στα πακέτα με τα
τσιγάρα: «Το κάπνισμα σκοτώνει». Το ξέρουν. Αλλά δεν θέλουν να κουβαλούν στην
τσέπη μια τεράστια πένθιμη επιγραφή που να τους το υπενθυμίζει.

Οι ταμπακέρες…

… ήταν πολύ δημοφιλείς στις αρχές του περασμένου αιώνα. Πολλοί παλαίμαχοι
του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου διηγούνταν ιστορίες πώς η ταμπακέρα τους στο
μέρος της καρδιάς τούς είχε σώσει τη ζωή, όταν σταμάτησε πάνω της μια σφαίρα.
Μια ταμπακέρα στριφογύριζε αμήχανα στα χέρια του ο Στεπάν Αρκάντιεβιτς στην
«Άννα Καρένινα», όταν πήγε να πει στον γαμπρό του πως έπρεπε να χωρίσει με την
αδελφή του. Αμηχανία. Μέσα σε μαύρο πλαίσιο σαν αγγελτήριο θανάτου: «Το
κάπνισμα σκοτώνει», «Οι καπνιστές πεθαίνουν νεώτεροι». Το μέγεθος της
επιγραφής πρέπει να καλύπτει το ένα τρίτο της όψης του πακέτου. Το επόμενο
βήμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι ακόμη πιο μακάβριο. Φωτογραφίες από
μαυρισμένα και αρρωστημένα πνευμόνια. Όμως, το μέτρο δεν φαίνεται να έχει τα
αναμενόμενα αποτελέσματα. H ζήτηση για ταμπακέρες σίγουρα θα αυξηθεί ακόμη
περισσότερο.

H νικοτίνη…

… είναι εθιστική. Το ίδιο και το χασίσι. Το τσιγάρο βρίσκεται υπό διωγμό
στους δημόσιους χώρους, ακόμη και στην τσέπη των καπνιστών. Αντίθετα, το
τσιγαριλίκι βγαίνει από την παρανομία και μπαίνει ακόμη και στα στόματα
βουλευτών που συζητούν τη νομιμοποίησή του. Οι χασικλήδες αντιμετωπίζονται με
συμπάθεια. Οι καπνιστές σαν αποβράσματα της κοινωνίας. Υπάρχει μια ασυνέπεια
εδώ με τη λογική μας. Απέναντι σε δυο ουσίες εθιστικές, είτε επιεικής είτε
αυστηρή, η στάση της πολιτείας θα περίμενε κανείς να είναι περίπου η ίδια.
Άλλη μια ασυνέπεια: Οι χασισοπαραγωγοί κλείνονται στη φυλακή και οι
καπνοπαραγωγοί παίρνουν κρατικές επιδοτήσεις. Και μια τρίτη: H πολιτεία
τσεπώνει μεγάλα φορολογικά έσοδα, επενδύοντας στον καρκίνο που κουβαλούν τα
σάπια πνευμόνια. Πόση αξιοπιστία έχουν λοιπόν οι προειδοποιήσεις;

Το προσωπείο…

… είναι ένα πρόσχημα, μια προσποίηση. Οι αρχαίοι έβαζαν το «νεκρικό» για να
κρύβουν τη δυσμορφία του θανάτου και το «αποτρόπαιο» για να διώχνουν από τα
σπίτια τους τη βασκανία. Στη δική μας περίπτωση ταιριάζει περισσότερο το
«κωμικοτραγικό»: ρυτιδωμένο και ισχνό, με γουρλωμένα μάτια, να εκφράζει μαζί
απόγνωση και θλίψη, αλλά και κωμική αθλιότητα. Ο άνθρωπος που ήταν κρυμμένος
πίσω από το «Σιδηρούν προσωπείο» – ίσως ο δίδυμος αδελφός του Λουδοβίκου ΙΔ’ ή
η κόρη της Άννας της Αυστριακής – έτρωγε, κοιμόταν και τελικά πέθανε το 1703
μέσα σε αυτό το προσωπείο. Κάπνιζε κιόλας; Ποιος ξέρει; Προσωπεία, μάσκες,
καμουφλάζ. Και οι ταμπακέρες και οι προειδοποιήσεις. Μασκαρέματα και
μασκαράδες.