«Πόλεμος» στους βάλτους της Σιβηρίας

Πετρέλαιο και νερό. Χωρίς να χάνεται το ενδιαφέρον για το πρώτο,
απειλητικότερα ως «casus belli» εμφανίζεται πλέον το νερό. Το αβέβαιο
περιβάλλον της Κεντρικής Ασίας προσφέρεται επικίνδυνα.

Μητέρα με το παιδί της, σε χωριό του Τατζικιστάν. Οι κάτοικοι της Κεντρικής Ασίας έχουν μάθει ότι το νερό είναι πολύτιμο για να σπαταλάται άσκοπα

Το Τομσκ είναι μια τεράστια έκταση πρασίνου στην καρδιά της Σιβηρίας και
αποτελεί τμήμα του μεγαλύτερου υδροβιότοπου στη Γη. Παράγει οξυγόνο σε ρυθμό
ανάλογο μόνο με εκείνον του Αμαζονίου. Όμως, οι μεγάλες ποσότητες πετρελαίου
που διαθέτει καθιστούν την περιοχή ιδιαίτερα προκλητική για τους ξένους
επενδυτές. Ευχή και κατάρα μαζί για πολλούς περιβαλλοντολόγους.

Μεγάλες καταστροφές στη Σιβηρία έχουν γίνει κατά τους σοβιετικούς χρόνους.
«Πας εκεί και εκπλήσσεσαι, αν όχι τρομοκρατείσαι, από αυτό που βλέπεις», λέει
για το Σαμοτλόρ – μία από τις παλαιότερες και μεγαλύτερες περιοχές της Δυτικής
Σιβηρίας – ανώτατο στέλεχος δυτικής πετρελαϊκής εταιρείας. «Υπάρχουν διαρροές
από τις πετρελαιοπηγές του και μεγάλες πετρελαιοκηλίδες στους βάλτους».

Πράσινο φως. Αν και, χωρίς αμφιβολία, οι βιομηχανικές πρακτικές έχουν
εξελιχθεί, η εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγών περιοχών καθοδηγείται πλέον από
την επιθετική είσοδο ιδιωτικών εταιρειών σε έναν τομέα που, πριν από μία
δεκαετία, ήταν της αποκλειστικής κυριαρχίας του κράτους. Μόλις πριν από λίγες
ημέρες, το ρωσικό υπουργείο Φυσικών Πόρων ανακοίνωσε ότι δίνεται το «πράσινο
φως» στη μεγάλη πετρελαϊκή εταιρεία Royal Dutch/Shell να επενδύσει ένα
δισεκατομμύριο δολάρια στην περιοχή Σαλίμ, η οποία υπολογίζεται ότι διαθέτει
880 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Σύμφωνα με το επενδυτικό σχέδιο, η
παραγωγή στο Σαλίμ θα αρχίσει το 2005 και αναμένεται να φτάσει στην κορύφωσή
της, με 120.000 βαρέλια ημερησίως, το 2009. Είναι και αυτό άλλη μια δοκιμασία
για το περίπλοκο ρωσικό επενδυτικό περιβάλλον. Παράλληλα «τεστ» διεξάγονται
ήδη στη Νήσο Σαχαλίνη.

Οι αναλύσεις. Δύσκολα μπορεί να στοιχηματίσει κανείς πού θα σταματήσει
η ξένη παρέμβαση στην «ανοιχτή» πετρελαϊκά Ρωσία. Σε συνθήκες που απαιτούν
αύξηση της παραγωγής, το ρωσικό πετρέλαιο αποτελεί για τις ξένες εταιρείες μια
σχετικά φτηνή πηγή ενίσχυσης. H ολοκλήρωση της συγχώνευσης των ρωσικών
εταιρειών Yukos και Sibneft απειλεί να εκτοπίσει από την τέταρτη θέση, σε
παγκόσμια κλίμακα, τη γαλλική Total, ταυτόχρονα όμως έχει προσελκύσει το
έντονο ενδιαφέρον της μεγαλύτερης διεθνώς, αμερικανικής Exxon Mobil. Ο Ρώσος
πρόεδρος, ευνοϊκά διακείμενος στο ξεκαθάρισμα του τοπίου από την πανίσχυρη
επιχειρηματική ολιγαρχία, το παραδέχτηκε πρόσφατα. Και, για όσους
παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις στον ρωσικό ενεργειακό τομέα, κάθε άλλο
παρά συμπτωματική ήταν η επίσκεψη ανώτατου διοικητικού στελέχους της Exxon
Mobil στη Ρωσία την περασμένη εβδομάδα, όταν δηλαδή έγινε γνωστή η ολοκλήρωση
της συγχώνευσης. Έγκυροι οικονομικοί αναλυτές μιλούν για ένα ενδιαφέρον που
φτάνει στο 50%!

Το νερό θα φέρει τις συγκρούσεις

Παρά την προφανή κυριαρχία του μαύρου χρυσού, η άποψη που θέλει το νερό ως την
επόμενη «αιτία πολέμου» κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος στην Κεντρική
Ασία.

Μεγάλες ποσότητες νερού από τους παγετώνες που λειώνουν διατρέχουν τους
ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες τις οροσειρές Παμίρ και Τιέν Σαν, καταλήγοντας σε
εδάφη τα οποία διεκδικούν το Τατζικιστάν και το Κιργιστάν. Πιο κάτω, τα επίσης
«διψασμένα» πρώην σοβιετικά αδέλφια, Τουρκμενιστάν, Ουζμπεκιστάν και
Καζαχστάν.

Πριν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, η διαχείριση των νερών γινόταν από
την κεντρική διοίκηση, με 24ωρη επιτήρηση, για τη στήριξη των 50 εκατομμυρίων
κατοίκων της περιοχής. Στα όρη του Κιργιστάν και του Τατζικιστάν, όπου και οι
πηγές των δύο μεγάλων ποταμών της περιοχής, Σιρ Νταριά και Αμού Νταριά, είχαν
κατασκευαστεί μεγάλοι ηλεκτρικοί σταθμοί.

Τα συμφέροντα. Με την κατάρρευση όμως της Σοβιετικής Ένωσης, η Μόσχα
σταμάτησε να δίνει εντολές, το ενεργειακό σύστημα διαλύθηκε και οι αγροτικές
περιοχές πνίγηκαν στο αλάτι. Περίπου το 50% του νερού της περιοχής σπαταλάται
και τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι εντάσεις. Το Ουζμπεκιστάν είχε σαν
πρακτική να κόβει τις προμήθειες σε φυσικό αέριο στο Κιργιστάν τον χειμώνα, αν
αργούσε να πληρώσει. Το Κιργιστάν, όπως και το Τατζικιστάν, αδυνατώντας να
πληρώσουν την καύσιμη ύλη για την παραγωγή του ηλεκτρικού, στρέφονται στα
υδροηλεκτρικά τους συστήματα, πλημμυρίζοντας όμως συχνά τους γείτονές τους.
«Πλημμυρίσατε τα χωριά μας, καταστρέψατε τους δρόμους μας», κατηγόρησε το
Κιργιστάν ο επικεφαλής της Επιτροπής Προστασίας της Φύσης του Ουζμπεκιστάν,
στη διεθνή διάσκεψη για το νερό που έγινε στο Τατζικιστάν τον Σεπτέμβριο. «Ο
πληθυσμός αυξάνεται, τα ποτάμια θα στεγνώσουν, κάποιες περιοχές θα χαθούν, να
οι λόγοι για συγκρούσεις εξαιτίας του νερού», παρατήρησε ο σύμβουλος του
Κιργίζιου προέδρου, Ασιλμπέκ Αϊνταραλίγεφ, και δεν ήταν λίγοι αυτοί που
συμφώνησαν μαζί του…