AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Mας πήγαιναν για θάνατο…

Παράλιος Πόντος. Περιφέρεια Κερασούντας. Άκκαγια.

Το χωριό Άκκαγια είχε μουδουρλίκι το Κουλάκκαγια, καϊμακαμλίκι την Κερασούντα
(τμήμα Κερασούντας), μουτεσαριφλίκι την Αργυρούπολη και βαληλίκι την
Τραπεζούντα. Εκκλησιαστικά υπαγόταν στη μητρόπολη Κερασούντος η οποία ως το
1912 ανήκε, μαζί με τους οικισμούς της, στη μητρόπολη Χαλδίας και Χερροιάνων.
Το Άκκαγια, αμιγής ελληνικός και ελληνόφωνος οικισμός, βρισκόταν σε πλαγιά, σε
υψόμετρο 800 μ., στην κοιλάδα αριστερού ανώνυμου παραποτάμου του Ακ σου (Ak
su). Απείχε 21 χιλ. N της Κερασούντας, 94 χιλ. ΒΔ της Αργυρούπολης, 115 χιλ.
ΝΔ της Τραπεζούντας και 5,5 χιλ. BA της Κουλάκκαγια. Το χωριό είχε 80 περίπου
(ελληνικές) οικογένειες, τα μέλη των οποίων ασχολούντο με την καλλιέργεια του
φουντουκιού, την κτηνοτροφία και τα οπωροκηπευτικά. Το Άκκαγια είχε μία μεγάλη
εκκλησία τον Άγιο Νικόλαο, στο προαύλιο του οποίου υπήρχε το Δημοτικό σχολείο
(πεντατάξιο) του χωριού. Από το 1916 ως το 1918, πολλοί κάτοικοι εξορίστηκαν
στο Νίκσαρ (Νεοκαισάρεια), την Τοκάτη, το Αρτοβάν και την Αμάσεια. Όσοι
απέμειναν, εγκαταστάθηκαν με την Ανταλλαγή στην Ήπειρο (Πρέβεζα), το Αγρίνιο
και την Αθήνα.

«Τα μικρά παιδιά κλαίγανε… από τα πόδια τους τρέχανε πύα και νερά…»

(Μαρτυρία Σάββα Φυτόπουλου, Καλλιθέα, Αθήνα – αποσπάσματα)

Πορεία θανάτου στον Πόντο…

O πρώτος παγκόσμιος πόλεμος, στα 1914, άρχισε να μας αναστατώνει τη ζωή μας.
Από τότε άρχισαν τα βάσανά μας. Στα 1915 έγινε ο διωγμός και η σφαγή των
Αρμένηδων. Πρώτα έπιασαν μέσα στην Κερασούντα ογδόντα παλληκάρια και τους
έκλεισαν στη φυλακή. Ύστερα από τρεις μέρες μάζεψαν όλους τους Αρμένηδες και
από την Κερασούντα και απ’ όλα τα χωριά. Ένας Αρμένης δεν έμεινε. Άντρες,
γυναίκες, γέροι, γριές και παιδιά, όλοι πήρανε τον δρόμο.

Τρεις αποστολές έφυγαν. Τους έλεγαν πως τους πάνε εξορία στο εξωτερικό της
Τουρκίας. Εκείνοι το είχανε μισοπιστέψει και μας έλεγαν πριν φύγουνε: «Κάποια
μέρα θα γυρίσουμε». Οκτώ ώρες έξω απ’ την Κερασούντα, κοντά στον ποταμό, αφού
τους κατακλέψανε ό,τι είχανε επάνω τους, χρήματα και διαμαντικά, ατιμάσανε τις
γυναίκες και τους περάσανε όλους απ’ το μαχαίρι. Πολύ καιρό σάπιζαν τα πτώματα
σ’ εκείνα τα μέρη και τα βλέπανε όσοι περνούσανε.

Εκείνο τον καιρό το λυσασμένο σκυλί ο Οσμάν αγάς, είχε αρχίσει να παίρνει το
επάνω και να μας εξολοθρεύει όλους τους Χριστιανούς. Περνούσε απ’ όλα τα χωριά
τα δικά μας κι έκανε άγρια πράματα. Ξύλο, βασανιστήρια, σκοτώματα, ό,τι ήθελε.
Σε κανέναν δεν έδινε λόγο. Είχε μαζί του τούς Τσετέδες του κι επάνω στ’ άλογά
τους έρχονταν στα χωριά, έκλεβαν και όποιον ήθελαν βασάνιζαν κι έλεγαν δήθεν
πως ο τάδες έκρυψε Αρμένη, ο τάδες βοήθησε Αρμένη και κάτι τέτοια.

Στα 1916, παραμονές Χριστουγέννων, μπήκε στο χωριό μας τούρκικος στρατός. Το
είπαν καθαρά στον μουχτάρη μας ότι θα φύγουμε εξορία όλοι και θ’ αδειάσει το
χωριό. Καταγράψανε όλα τα άτομα, σφραγίσανε τ’ αμπάρια με τα τρόφιμα,
μετρήσανε όλα τα ζώα μας. Πήρανε τα εισοδήματα όλα και τα έβαλαν στις
εκκλησίες και τις εσφράγισαν. Σε δύο ημέρες, παραμονή Χριστουγέννων, μας
έβγαλαν όλους απ’ τα σπίτια μας και μας είπανε πως φεύγουμε πια για την
εξορία. Μαζί μας μάς άφησαν να έχουμε ό,τι μπορείς να σηκώσεις στην πλάτη σου
– το πάπλωμά σου και το καζάνι σου…

Έβλεπες μάνα και παιδί να ξαπλώνουνε στο χιόνι και να μη σηκώνονται

Όλο το χωριό μαζί έφυγε. Μας συνόδευαν τέσσερεις χωροφύλακες Τούρκοι. Ένας
πήγαινε μπροστά, ένας ήτανε στη μέση και δύο στο τέλος. Να έχουνε τα μάτια
τους σ’ όλους, μην τυχόν και κατορθώσει κανείς και ξεφύγει. Στον δρόμο που
προχωρούσαμε, απαντούσαμε και τους Χριστιανούς από τ’ άλλα χωριά της
Κερασούντας. Κι όλο μεγάλωνε το μπουλούκι των ανθρώπων που πήγαιναν για
θάνατο.

Από χωριό σε χωριό περνούσαμε. Περπατήσαμε πολύ. Φθάσαμε στο Νίκσαρ. Εγώ
έμεινα εκεί. Μαζί μου είχα τα τέσσερα αδέλφια μου, δυο αγόρια και δυο
κορίτσια. Τα δυο αγόρια ήτανε βαριά άρρωστα, γι’ αυτό μας άφησαν να μείνουμε.

Πόσοι πέθαναν στον δρόμο, δε μετριούνται. Ενάμισο μήνα περπατούσαμε μέσα στα
χιόνια. Τα πόδια μας ήτανε όλο φούσκες και πληγές. Φαΐ δεν υπήρχε τίποτε. Ό,τι
μαζεύαμε απ’ τη διακονιά, όπως περνούσαμε από τα χωριά. Συσσίτιο, πού να μας
δώσουνε; Αυτοί μας πήγαιναν για θάνατο. Τα ρούχα είχανε γίνει κουρέλια επάνω
μας. Άρχισε ο τύφος και οι άνθρωποι πεθαίνανε στο δρόμο. Έτσι μένανε, μέσα στα
χιόνια, ξεροί. Ποιος να τους θάψει; Εδώ το παιδί σου να έμενε λίγο πίσω και να
γύριζες να το πάρεις, γυρνούσε ο τζανταρμάς και σε χτυπούσε, για να μην
αργοπορήσεις. Άλλο δεν έλεγαν απ’ το «περπατάτε, γκιαούρηδες» και μας έδιναν
και μία στο πρόσωπο, στην πλάτη, όπου βρίσκανε. Τα μικρά παιδιά κλαίγανε και
φωνάζανε. Απ’ τα πόδια τους τρέχανε πύα και νερά. Τα σηκώνανε οι μανάδες τους
στην πλάτη και ύστερα έβλεπες μάνα και παιδί να ξαπλώνουνε στο χιόνι και να μη
σηκώνονται.

Εμείς που μείναμε στο Νίκσαρ πήγαμε σ’ ένα χωριό, το Φελ. Είχε Χριστιανούς και
μας έδωσαν από ένα καλυβάκι να μείνουμε. Εκεί πέθαναν απ’ τον τύφο πολλοί. Τα
δυο μου αδέλφια, λίγες μέρες που φτάσαμε στο Φελ, ξεψυχήσανε. Έμεινα μόνος μου
με τις δύο αδελφές μου. Κι εκεί δυστυχία και πείνα είχαμε. Πάλι με τη διακονιά
ζούσαμε. Και οι ίδιοι οι κάτοικοι του Φελ δυστυχούσανε.

Έμεινα δυο μήνες και κατάλαβα πως αν μέναμε κι άλλο θα πεθαίναμε κι αποφάσισα
να γυρίσω στην Κερασούντα κι ό,τι γίνει, έγινε. Έτσι κι έτσι χαμένος ήμουνα.
Πήρα λοιπόν τα δυο κορίτσια μαζί μου και ξεκινήσαμε. Πώς εφτάσαμε στην
Κερασούντα, τώρα που το βάζω στο νου μου, δεν μπορώ να το πιστέψω. Από βουνό
σε βουνό και από χωριό σε χωριό βαδίζαμε. M’ ένα κομμάτι ψωμί από τη διακονιά
και με το χόρτο που κόβαμε, εζούσαμε. Δύο μήνες εβαδίζαμε. Περάσαμε από την
Ορdού κι από κει πήγαμε στην Κερασούντα. Άφησα εκεί τις αδελφές μου κι εγώ
μπήκα εθελοντής στον στρατό. Με στείλανε στη Σεβάστεια. Έμεινα δύο μήνες κι
από κει έφυγα πάλι κρυφά και πήγα στο Φελ, στο Νίκσαρ. Εκεί έμεινα ως τα 1918.
Τότε έγινε η ανακωχή και είπανε πως μπορούνε όλοι να γυρίσουνε στα χωριά τους.
Όσοι επιζήσανε, πήρανε πάλι τον δρόμο του γυρισμού.

Γύρισα κι εγώ. Πήγα πρώτα στην Κερασούντα να βρω τις αδελφές μου να πάμε στο
χωριό μας, την Άκκαγια. Δεν τις βρήκα κι ούτε κανένας ήξερε να μου πει τι
έγιναν. Δεν τις ξαναείδα πια..

Το ποντιακό χωριό δεν υπάρχει πια. Το κράτος δεν εφρόντισε να μας κρατήσει…

Έμεινα για ενάμισυ χρόνο στο Καγιάντιμπι. Τον Δεκέμβριο μήνα του 1921 βγήκε
διαταγή να φύγουμε όλοι στην Ελλάδα. Τούρκικο βαπόρι θα μας πήγαινε στην Πόλη
κι από κει θα μας έπαιρνε ελληνικό, να μας φέρει στην Ελλάδα. Παραμονή τα
Χριστούγεννα μπήκαμε στο τούρκικο καράβι. Τέσσερεις χιλιάδες άτομα ήμαστε μέσα
από την Κερασούντα και από τα χωριά της. Και στο καράβι πέθαναν πολλοί.

Εμείς είχαμε μαζί μας βαρειά άρρωστο το πρώτο μας αγόρι. Σπαρταρούσε στα χέρια
μας μέσα.

Στην Πόλη μας πήγανε σ’ ένα σχολείο στο Γαλατά. Μείναμε δέκα μέρες εκεί ως να
έρθει ελληνικό πλοίο να μας πάρει. Εκεί πέθανε και το παιδί μας. Έδωσε ο Θεός,
τουλάχιστον, και το θάψαμε στη γη μέσα και δεν έμεινε, όπως οι άλλοι, στη
θάλασσα μέσα, να το φάνε τα ψάρια. […]

Τον Ιανουάριο του 1922 φθάσαμε με το ελληνικό πλοίο «Μανώλης» στην Κέρκυρα.
Μας έβγαλαν στο νησάκι Βίδος. Μας κράτησαν εκεί σαράντα μέρες για καραντίνα.
Είχε πέσει αρρώστια, ευλογιά και πεθαίνανε κάθε μέρα οι άνθρωποι και τους
πετούσανε στη θάλασσα. Τη μια βραδιά έβλεπες το παιδί σου καλά και την άλλη
μέρα το έβρισκες πεθαμένο. Άμα τέλειωσε η καραντίνα, όσοι απομείναμε, βγήκαμε
στην Κέρκυρα.

Εκεί μείναμε ένα μήνα και μας έστειλαν όλους στους Παξούς.

Στα 1925, κατορθώσαμε και μας έστειλε το κράτος σ’ ένα μέρος έξω από την
Πρέβεζα. Εκεί μας έδωσαν στον καθένα χωράφι και σπίτι να κάτσουμε. Το μέρος
αυτό το έλεγαν Σινώπη, γιατί είχαν εγκατασταθεί πρόσφυγες από τη Σινώπη του
Πόντου.

Αποκτήσαμε επιτέλους τη γη που θέλαμε. Δουλέψαμε σκληρά, παλέψαμε με το κρύο
και με τη ζέστη και πάλι όμως δεν μπορέσαμε να ζήσουμε, όπως νομίσαμε. Φτώχεια
και δυστυχία. Ο κάμπος δεν ποτίζεται και το χώμα δε δίνει τίποτε. Σπέρνεις και
δε θερίζεις. Τα παιδιά μας έφυγαν να μάθουνε τέχνη, να βρούνε αλλού δουλειά.
Μερικοί πήγαν στο Αγρίνιο, άλλοι ήρθανε στην Αθήνα. H νεολαία έφυγε στην
Αυστραλία μετανάστες, στο Βέλγιο σε ανθρακωρυχεία, στη Γερμανία εργάτες. Το
ποντιακό χωρίο δεν υπάρχει πια. H γεροντία πόσο θα ζήσει; Μαζί της θα χαθούνε
όλα. Το κράτος δεν εφρόντισε να μας κρατήσει…

(4. 7. 1961)