H αγάπη… κουρνιάζει στα πόδια μας

Κάθε άνθρωπος που έχει κατοικίδιο ζώο είναι σε θέση να θυμηθεί αμέτρητα
παραδείγματα για να αποδείξει ότι το αγαπημένο του ζώο όχι μόνο έχει
αισθήματα, αλλά μπορεί και να τα εκφράζει.

H Μιτσίγιο Τακεμότο υποστηρίζει πως κοιτάζοντας τον σκύλο της, τον Μοκ, μπορεί να καταλάβει τι νιώθει. Στη φωτογραφία, η έκφρασή του φανερώνει την «ευτυχία του»

Σύμφωνα με το περιοδικό «Newsweek», οι ιδιοκτήτες κατοικίδιων ζώων μπορούν με
άνεση να διαβεβαιώσουν αυτό για το οποίο οι επιστήμονες αρχίζουν να
αντιλαμβάνονται – πειραματικά – τα τελευταία χρόνια. Σκύλοι, γάτες και άλλα
κατοικίδια έχουν αισθήματα και τα εξωτερικεύουν.

«Με φίλους». H κ. Μιτσίγιο Τακεμότο, που ζει στο Τόκιο, έχει ένα άσπρο
τεριέ που το φωνάζει Μοκ. Μιλώντας στο αμερικανικό περιοδικό, διαβεβαιώνει πως
είναι σε θέση να καταλάβει τη διάθεση του σκύλου της απλώς και μόνο κοιτώντας
την έκφρασή του. H κ. Τακεμότο υποστηρίζει πως το άσπρο τεριέ νιώθει
ευτυχισμένο, όταν βγαίνει για βόλτα στο πάρκο και συνευρίσκεται με άλλα
σκυλιά, τα οποία η ιδιοκτήτρια του Μοκ αποκαλεί «φίλους» του.

Σε μια άλλη περίπτωση που αναφέρει το «Newsweek», ο κ. Γκόντφρι Κλερ, ο οποίος
ζει στο Παρίσι, έχοντας στο διαμέρισμά του μία γάτα, είδε και έπαθε για να την
καθησυχάσει από την απρόβλεπτη συμπεριφορά που εκείνη εκδήλωνε κάθε φορά που
στο σπίτι ερχόταν η αρραβωνιαστικιά του, η Άλισον. H γάτα συνοφρυωνόταν και
ορισμένες φορές έβγαζε επιθετικούς βρυχηθμούς κάθε φορά που οι δύο άνθρωποι
κάθονταν στον καναπέ δίπλα δίπλα. Μια ημέρα η γάτα ούρησε στη τσάντα της
Άλισον, εκδηλώνοντας με έμπρακτο τρόπο το αίσθημα αντιπάθειας που ένιωθε για
τη γυναίκα.

«Και όμως… αισθάνονται». Παρά το γεγονός ότι η κ. Τακεμότο – όπως και
κάθε άλλος άνθρωπος που αγαπά το σκύλο ή τη γάτα του – είναι πεπεισμένη πως τα
κατοικίδια έχουν αισθήματα και η διάθεσή τους αλλάζει με γοργό ρυθμό τη στιγμή
που κάθονται ξαπλωμένα σε μια γωνιά χουζουρεύοντας με τα μάτια μισόκλειστα,
πολλοί επιστήμονες που είναι ειδικευμένοι στην Ψυχολογία είχαν μια διαφορετική
άποψη για το θέμα επί πολλές δεκαετίες.

Ερμήνευαν, δηλαδή, τις διάφορες εκφάνσεις στη συμπεριφορά των κατοικιδίων ως
αποτέλεσμα κάποιων ορμονών, οι οποίες ανάγκαζαν το ζώο να αντιδρά ξεχωριστά.
Ένας εσωτερικός μηχανισμός, δηλαδή, ενεργοποιείτο ανάλογα με το εξωτερικό
ερέθισμα που λάμβανε και το αποτέλεσμα ήταν η εκδήλωση μιας προκαθορισμένης
συμπεριφοράς κατά περίσταση. Επρόκειτο, δηλαδή, κατά την άποψη εκείνη, για
αυτοματοποιημένες κινήσεις και όχι για αντιδράσεις που προκαλούνταν από τον
ψυχικό κόσμο όπου βασιλεύουν τα αισθήματα.

«Σαν παιδιά τους». H παλιά αυτή άποψη άρχισε τώρα τελευταία να ανατρέπεται και
με την ανάπτυξη της νευροβιολογίας όλο και περισσότεροι ειδικοί λένε πως τα
μικρά ζώα είναι σε θέση να αισθανθούν και να εκφράσουν τη ζήλεια, τον φόβο, τη
θλίψη και το πιο σημαντικό, την αγάπη. Πόσοι και πόσοι άνθρωποι αποζητούν στη
συντροφιά του αγαπημένου τους ζώου τη συναισθηματική υποστήριξη που δεν
μπορούν να βρουν αλλού; Και πόσοι επίσης άνθρωποι υπάρχουν – σίγουρα ο καθένας
μας θα ξέρει έναν τουλάχιστον – που δεν έχουν αποκτήσει ακόμη παιδιά και
συμπεριφέρονται στα κατοικίδια σαν να είναι θετά παιδιά τους; «Τα ζώα
προσφέρουν αγάπη και εμείς τους την ανταποδίδουμε», τονίζει η κ. Ταμάρ Γκέλερ,
που είναι ιδιοκτήτρια εταιρείας στο Λος Άντζελες με ειδίκευση στην παροχή
συμβουλών για θέματα κατοικίδιων ζώων.

Ο μετρ… του σαβουάρ βιβρ. Περισσότερο όμως από κάθε άλλο ζώο, ο
σκύλος είναι αυτός που μπορεί να καταλάβει τον άνθρωπο, να νιώσει τι
αισθάνεται και να φερθεί πολλές φορές ανάλογα. Ο Σάμιουελ Γκόσλινγκ που είναι
βιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τέξας λέει πως οι άνθρωποι μπορούν να διακρίνουν
τέσσερα συστατικά στοιχεία της «προσωπικότητας» ενός σκύλου. Την κοινωνικότητά
του, την τρυφερότητα, τη συναισθηματική σταθερότητα και την «αξιοσύνη», η
οποία αποτελεί έναν συνδυασμό εξυπνάδας και υπακοής. Τα στοιχεία αυτά είναι
εντυπωσιακά όμοια με τις τέσσερις βασικές κατηγορίες στις οποίες στηρίζονται
τα βασικά ψυχολογικά τεστ που γίνονται στους ανθρώπους. Για κάποιους ειδικούς,
όμως, το παρεμφερές συναίσθημα με την αγάπη που ανταποδίδουν οι σκύλοι στα
αφεντικά τους απέχει πολύ από την έννοια της αγάπης, έτσι όπως την εννοούν οι
άνθρωποι στις μεταξύ τους σχέσεις. Σύμφωνα με το συγγραφέα Γιον Κατζ, η αγάπη
των σκύλων ίσως να υπακούει σε πρωτόγονα ένστικτα. Ο άνθρωπος παρέχει στο ζώο
φαγητό και καταφύγιο και το ζώο είναι ευχαριστημένο. Δεν σκέφτεται το ζώο ότι
αυτός είναι ένας καλός άνθρωπος, άρα θα γίνω φίλος του.

Σχέσεις στοργής

Ο φόβος, ένα από τα πιο παλιά αισθήματα που εκδήλωσε ο άνθρωπος, είναι
κοινός όχι μόνο στα κατοικίδια, αλλά στα περισσότερα ζώα. Ο φόβος συνδέεται με
τα «αμύγδαλα», που είναι ένα όργανο στον εγκέφαλο, όμοιο σε σχήμα με αμύγδαλο.
H αγάπη όμως από πού προέρχεται; Ένα συναίσθημα συναφές με την αγάπη νιώθουν
πολλά ζώα εκτός από τον σκύλο και τη γάτα μας. Οι χιμπατζήδες ορισμένες φορές
υιοθετούν κάποιο μικρό που γεννήθηκε από άλλους γονείς. Τα άλογα αναπτύσσουν
συχνά τόσο ισχυρούς δεσμούς μεταξύ τους, ώστε είναι σχεδόν αδύνατο να
κοιμηθούν για ένα βράδυ σε διαφορετικό στάβλο. Ορισμένες πάλι φάλαινες
εκτελούν έναν παράδοξο χορό που οι επιστήμονες υποθέτουν ότι είναι κάτι
αντίστοιχο με τα τρυφερά χάδια που ανταλλάσσουν δύο άνθρωποι ύστερα από την
ερωτική τους συνεύρεση.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης