διακοπές Eπάνω Mεραμπέλο

Μιραμπέλο στα ιταλικά σημαίνει ωραία θέα. Μεραμπέλο στα ελληνικά είναι
η ευρύτερη περιοχή του Αγίου Νικολάου και μία από τις τέσσερις επαρχίες του
Νομού Λασιθίου. Το Επάνω Μεραμπέλο είναι το βόρειο κομμάτι της εύφορης
νεαπολίτικης κοιλάδας, αυτό που κλείνουν τα άγρια βουνά, οι απόκρημνες ακτές
και το απέραντο Κρητικό Πέλαγος.

Δύσκολο να φανταστείς ως «μιραμπέλο» έναν τόπο τόσο άγονο. Ή, μάλλον, γόνιμο
σε κάτι: την άφθονη γκριζόλευκη στουρναρόπετρα, αυτά τα άγρια αγκωνάρια που
είναι σκορπισμένα μυριάδες σε κάθε σχήμα και μέγεθος.

Αυτά που όταν τα πατάς νιώθεις μια άγρια ανατριχίλα κι ας φοράς τα πιο
χοντρόσολα ορειβατικά. Τόπος με λιγοστό νερό (λέγεται και ξερικό Μεραμπέλο),
γεμάτος κυκλικές πέτρινες στέρνες να το φυλάνε. Και όμως, εδώ ρίζωσαν,
πρόκοψαν άνθρωποι και έφτιαξαν περισσότερα από 30 χωριά και οικισμούς.

Λάδι, πολύ αμύγδαλο, χαρούπι, κάποτε αμπέλια και λιγοστά κηπευτικά έδιναν ζωή
στα πέτρινα κυβικά σπιτάκια. Ζωή δύσκολη, ταπεινή, μετρημένη, κάθε τι σ’ αυτήν
είχε αμέτρητη αξία, κάθε ελιά, κάθε ρόγα σταφυλιού, κάθε πικραμύγδαλο, κάθε
στυφό χαρούπι. Ακόμη και οι Τούρκοι ελάχιστες φορές πέρασαν από τον αγριότοπο
του Επάνω Μεραμπέλου.

Αλυκές της Ελούντας και βουνά του Μεραμπέλου

Φυσικό είναι ότι τα χωριά του Επάνω Μεραμπέλου ήταν τα πρώτα που ερήμωσαν όταν
οι τουριστικά αναπτυσσόμενες πόλεις άρχισαν να τραβάνε τους Μεραμπελιώτες με
την υπόσχεση μιας καλύτερης ζωής. Σήμερα ελάχιστοι ακρίτες ζουν εδώ και
λιγοστοί έρχονται από τη Νεάπολη και τον Άγιο Νικόλαο να νοικοκυρέψουν τις
φτωχικές περιουσίες τους.

Τα τοπία είναι μια γεωγραφία της ερημιάς: βουβοί θαμνότοποι ζωγραφισμένοι με
πέτρινα ζωνάρια μάντρες, πέτρινοι πύργοι και ερειπωμένοι ανεμόμυλοι, αναιμικές
αμυγδαλιές να σιγοκιτρινίζουν στο γλυκό φως του Σεπτέμβρη, συκιές και
βαθυπράσινες φραγκοσυκιές ριζωμένες στο λιγοστό χώμα, μαύρες μαντίλες κάτω από
τις κληματαριές με τα χιλιοτσιμπημένα από τα πουλιά φθινοπωρινά τσαμπιά και ο
ασταμάτητος βοριάς να σιγοσφυρίζει στα άδεια πετροκάλυβα με τις τοξωτές
πόρτες, τα ιδεογράμματα της ερημιάς. Τα ζεστά φθινοπωρινά απογεύματα ο τόπος
μυρίζει θυμάρι, πολύ φασκόμηλο, ζεστό χώμα, μέντα και αρισμαρί, γιδόμαλλο και
πυρωμένα βράχια, σάπια σταφύλια, ξερά σύκα, ώριμα ρόδια, κυδώνια και άγρια
απίδια. Μοσχοβολάει Κρήτη…

Μικρά χωριά που μοσχοβολάνε Κρήτη

Το χωριό Καρύδι

Σήμερα πολλοί ασφαλτόδρομοι ενώνουν τα χωριά μεταξύ τους. Ελάχιστοι όμως
έρχονται έως εδώ, παρ’ ότι τα φτωχικά χωριουδάκια γειτονεύουν με το
πολυτελέστερο και διασημότερο θέρετρο της Κρήτης, την Ελούντα. Πάνω από
τα λαμπερά, μυθωδών ανέσεων resorts, πανέμορφες διαδρομές οδηγούν στα σιωπηλά
ξεχασμένα από όλους τους ταξιδιωτικούς οδηγούς χωριά του Επάνω Μεραμπέλου.
Πάνω από τη σμαραγδένια βοτσαλωτή παραλία της Πλάκας, ο δρόμος
φιδογυρίζει μέχρι τον Βρουχά, ενώ ένα παρακλάδι οδηγεί τους ψαγμένους
στο κατάλευκο ξωκκλήσι του Αϊ-Γιάννη του Αφορεσμένου, πάνω στον ομώνυμο
απόκρημνο κάβο με την αιωνίως ταραγμένη θάλασσα και τα δύσκολα ρεύματα. Ο
κεντρικός δρόμος συνεχίζει μέσα από τα γραφικότατα χωριά Σέλλες Λούμας,
Βάλτος, Φινοκαλιά, Διλάκο, δίπλα σε εγκαταλελειμμένους
ανεμόμυλους, παμπάλαια πετρόχτιστα σπιτάκια με την χαρακτηριστική
αρχιτεκτονική της κρητικής υπαίθρου, με τα καμαρωτά πορτοπαράθυρα και τα
εσωτερικά τόξα στα δωμάτια. Και πιο κάτω, οι Χονδροβολάκοι, ο
Κάτω Λάκκος, η Μεσαγέννησα, ο Ρωμανός, ο
Σούβλος, το Αμυγδαλοκεφάλι, μια ορθογραφία της μοναξιάς, αυτού
που χάθηκε στον καιρό και θέλεις χρόνο και σιγανό περπάτημα για να το
αφουγκραστείς. Ολόγυρα, μόνο σταχτιά πέτρα στα σπίτια που τη σπάει το
εκτυφλωτικό λευκό των εκκλησιών και το βαθύ βυσσινί των τρούλλων. Ο δρόμος
κατηφορίζει στο Νοφαλιά και στις Κουρούνες, ενώ το ανατολικό του
παρακλάδι περνάει από το Καρύδι με το φημισμένο μοναστήρι στο
Αρέτι, στη Φουρνή και στο Καστέλλι της και καταλήγει στην
αρχοντική Νεάπολη. Το δυτικότερο κομμάτι του Επάνω Μεραμπέλου είναι μια
ομάδα χωριών στα οποία καταλήγει ο δρόμος Νεάπολης – Μιλάτου. Χωριά ερημικά,
το Κουνάλι, οι Αγόροι, ο Άγιος Αντώνιος, ο
Αμυγδαλόλακος, τα Ανώγεια, με τα σκοτεινά έρημα καφενεία, τους
γέροντες που δροσίζονται στα πεζούλια και κάμποσα υπέροχα ανακαινισμένα παλιά
σπίτια, τα οποία ανήκουν σε Άγγλους συνταξιούχους, που ξαναζωντανεύουν
κάποιους μήνες τον χρόνο την αδυσώπητη ερημιά.

Μια μικρή περιπλάνηση στο Επάνω Μεραμπέλο το φθινόπωρο είναι μια μοναδικής
ομορφιάς βόλτα στην άγνωστη και αυθεντική Κρήτη. Ο καιρός είναι γλυκύτερος από
το καλοκαίρι, η ζέστη είναι ανεκτή, τα χρώματα πιο λαμπερά, οι άνθρωποι
δουλεύουν στα χωράφια τους και δεν κρύβονται στη σκιά, το αεράκι είναι
ευχάριστο και ύστερα από κάποιο ελαφρύ ψιλόβροχο, τα αρώματα στις ρεματιές και
τις γεμάτες βότανα ράχες μουδιάζουν την ανάσα και μεθάνε τις αισθήσεις.
Σταματήστε να ξαποστάσετε κάτω από τη μουριά στο καφενείο ενός χωριού, πιείτε
μια παγωμένη ρακή, φάτε λίγο δροσερό σταφύλι και αφήστε το βλέμμα σας να
ταξιδέψει σε αυτό το καφεκίτρινο, πέτρινο, μοναχικό, ξερικό, μυρωδάτο και
μοναχικό Μεραμπέλο, που μακριά από τον ορυμαγδό των θερέτρων διατηρεί την
αληθινή, την πέτρινη, την άγρια ταυτότητά του.

Εντυπωσιακά μοναστήρια με αγιορείτικη αρχιτεκτονική

Άγιος Ιωάννης στον κάβο Αφορεσμένος

Τα μοναστήρια της περιοχής είναι κάτι που αξίζει οπωσδήποτε να δείτε.
Σημαντικότερο όλων η Μονή Αρετίου (η παλαιά έδρα της Επισκοπής Πέτρας
μέχρι το 1866) κοντά στο χωριό Καρύδι, δίπλα ακριβώς στον ασφαλτόδρομο.
Είναι περιποιημένο και νοικοκυρεμένο, με χαρακτηριστική αγιορείτικη
αρχιτεκτονική, η οποία δεν υπέφερε από τις τουρκικές βαρβαρότητες, αφού ο
άγονος τόπος απωθούσε και τους Τούρκους. Στην τριγυρισμένη από πέτρινα κελιά
αυλή του είναι φυτεμένα μεγάλα κυπαρίσσια και πορτοκαλιές, πίσω από τα
βαρυφορτωμένα κλαριά των οποίων ανοίγει η πόρτα στο αφιερωμένο στην Αγία
Τριάδα καθολικό ναό του 1600, όπου υπάρχουν εξαιρετικής ποιότητας αγιογραφίες
της Κρητικής Σχολής και ένα περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο. Λιγότερο εντυπωσιακή
και πολύ πιο δύσκολα προσβάσιμη είναι η μεταβυζαντινή Μονή Ξερά Ξύλα
(αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο), όπου εδώ και χρόνια δεν ζουν μαυροντυμένοι
καλόγεροι, αλλά ολόλευκα αρνιά, καθώς ένα μέρος από τα πέτρινα κελιά
μετετράπησαν ­ από ευσεβή προφανώς βοσκό ­ σε στάνη. Το περίεργο όνομα δόθηκε
από ζωοκλέφτη που προέτρεπε τους συναδέλφους του να ρίξουν ξερά ξύλα (αντί για
χλωρά που καπνίζουν και φανερώνουν τις ανομίες τους) στη φωτιά που άναψαν για
να ψήσουν το κλοπιμαίο σφάγιο. Πολύ ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική έχει η έρημη
Μονή Κεράμου, μέσα σε ένα μικρό άλσος με πεύκα, πολύ κοντά στο Καστέλλι
Φουρνής, ενώ το λιλιπούτειο εκκλησάκι που απέμεινε από την παλιά Μονή Αγίου
Ανδρέου βρίσκεται δίπλα στις θαλασσοδαρμένες ακτές και είναι χτισμένο στην
είσοδο ενός σπηλαίου.

Ο μοναδικός σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της περιοχής βρίσκεται κοντά στον
δρόμο για τις Κουρούνες, κρυμμένος καλά πάνω σε έναν λόφο με πρίνους και
βελανιδιές. Είναι η αρχαία πόλη Δρήρος, από την οποία σώζονται τα
λείψανα από τα σπίτια της, καθώς και από τον ναό του Δελφίνιου Απόλλωνα. Οι
κάτοικοι της Δρήρου είχαν, όπως ανέκαθεν συνέβαινε, συμπάθειες και
αντιπάθειες. Συμπαθούσαν την Κνωσό και μισούσαν θανάσιμα τη Λύττο και τη
Μίλατο (άλλες αρχαίες πόλεις της γειτονιάς). Το μίσος τους δε ήταν τόσο
μεγάλο, ώστε έβαζαν τους νέους ανθρώπους να ορκιστούν αιώνια έχθρα προς τις
δύο πόλεις. Ο όρκος αυτός του μίσους ανακαλύφθηκε το 1855 από δύο γεωργούς
τυχαία, αλλά φαίνεται ότι άρεσε πολύ στους Τούρκους, οι οποίοι τον πήραν και
τον έχουν μέχρι σήμερα σε μουσείο της Κωνσταντινούπολης.

ΠΩΣ ΘΑ ΦΘΑΣΕΤΕ

Το Επάνω Μεραμπέλο είναι όλη η περιοχή βόρεια από την Εθνική Οδό Ηρακλείου
– Αγίου Νικολάου, ανάμεσα στη Μίλατο και την Ελούντα, απ’ όπου ξεκινούν οι
ασφαλτόδρομοι προς τα χωριά. Από τη Νεάπολη και τα γύρω χωριά ξεκινούν οι
δρόμοι προς τα βόρεια. Γενικά, χρειάζεστε έναν καλό χάρτη γιατί δεν
επικοινωνούν όλα τα χωριά μεταξύ τους και οι χωματόδρομοι είναι λιγοστοί και
δύσβατοι.

ΔΙΑΜΟΝΗ – ΦΑΓΗΤΟ

Τα χωριά στο Επάνω Μεραμπέλο δεν είναι τουριστικώς ανεπτυγμένα, οπότε θα
πρέπει να βολευθείτε στη Νεάπολη, τη Μίλατο ή την Ελούντα. Οι αποστάσεις
εξάλλου δεν είναι και τίποτε το τρομερό. Τα παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά:

Στη Νεάπολη: Ξενοδοχείο «Νεάπολις» (28410-33966).

Στην Ελούντα: Elounda Beach (28410-41412), Elounda Bay palace
(28410-41702), Elounda Blue Bay (28410-41959), Elounda Marmin (28410-41003).

Στη Μίλατο: «Καλημέρα Κρήτη» (28410-71603), Minos Imperial (28410-65000).

Σχεδόν σε όλα τα καφενεδάκια θα βρείτε να φάτε κάτι πρόχειρο, μια ομελέτα,
μια νόστιμη ντοματοσαλάτα, λίγο κατσικίσιο τυρί, τηγανητές πατάτες και φυσικά
μπόλικη ρακή για να βρέξετε όλα τα παραπάνω. Περισσότερες επιλογές έχετε στη
Νεάπολη, στο «Κέντρο» με τους ωραίους μεζέδες, στον «Κήπο» και στα «Πέριξ».
Στη Λατσίδα υπάρχει ο «Μηλιαράς» με τα πασίγνωστα ψητά κρέατα και τους
κρητικούς μεζέδες, ενώ στο χωριό Πλάκα, δίπλα στο κύμα, υπάρχει η πολύ καλή
ψαροταβέρνα του Μανώλη, με τα μεγάλα πέτρινα τραπέζια και ολόφρεσκα θαλασσινά.

info

ΚΤΕΛ Αγ. Νικολάου 28410-22234, Δήμος Αγ. Νικολάου 28410-22234, Αστυνομία
Ελούντας 28410-41348, Αστυνομία Αγίου Νικολάου 28410-22251, Δήμος Νεάπολης
28410-32238, Αστυνομία Νεάπολης 28410-32298, Κέντρο Υγείας Νεάπολης
28410-33333, Αγροτικό Ιατρείο Ελούντας 28410-41563.

ΚΕΙΜΕΝΟ – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Αντώνης Ιορδάνογλου