AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Πέφτει το ηθικό στο Στράτευμα

Έλληνες στρατιώτες,ρακένδυτοι και ταλαιπωρημένοι, στο κατάστρωμα του πλοίου που τους μεταφέρει στον Πειραιά, μετά την υποχώρηση. (“Από την εποποία στην καταστροφή”)

Ενώ το διπλωματικό σκηνικό αλλάζει εις βάρος της Ελλάδας, οι αντιβενιζελικές
κυβερνήσεις οξύνουν στο εσωτερικό μέτωπο τον διχασμό στρατού και λαού με
εκτεταμένες αποστρατείες εμπειροπόλεμων αξιωματικών, ως βενιζελικών, και την
επαναφορά στο στράτευμα απειροπόλεμων αποστράτων, αλλά κατά τεκμήριο
βασιλικών. H καταδίωξη των οπαδών του Βενιζέλου συνεχίζεται με κορύφωση τη
δολοφονία εκδότη της προσκείμενης στο Κόμμα των Φιλελευθέρων εφημερίδας
«Ελεύθερος Τύπος», Ανδρέα Καβαφάκη

Ο νέος αρχιστράτηγος, Αναστάσιος Παπούλας, δεν κατόρθωσε να θέσει φραγμούς
στην «καμαρίλα των Αθηνών», αντιμετωπίζει το μαχόμενο στράτευμα και τα στελέχη
του με κριτήριο όχι την πολεμική δράση τους, αλλά τα «πολιτικά τους
φρονήματα». Στις προαγωγές του Οκτωβρίου του 1921, από τους είκοσι έξι
προαχθέντες στον βαθμό του υποστρατήγου, μόνο οκτώ είχαν υπηρετήσει στο μέτωπο
της Μικράς Ασίας. Οι θέσεις στην ασφάλεια των μετόπισθεν προορίζονταν για τους
«ημέτερους», ενώ οι αξιωματικοί που πολεμούσαν στο μέτωπο παρέμεναν χωρίς
ανταμοιβή.

H πειθαρχία στο στράτευμα κλονίσθηκε επικίνδυνα και τα ιδανικά για «έναν
ευγενή αγώνα για την απελευθέρωση του αλύτρωτου ελληνισμού», που είχε
εμπνεύσει ο Ελευθέριος Βενιζέλος τον Μάιο του 1919, είχαν καταρρεύσει. Μεγάλος
αριθμός αξιωματικών επεδίωκε να πάρει μετάθεση για την «παλαιά Ελλάδα», και
όταν το κατόρθωνε δεν ξαναγύριζε στο μέτωπο. Τα «μέσα» τα κανόνιζαν όλα.

H λιποταξία των στρατιωτών, φαινόμενο σποραδικό επί αρχιστρατηγίας Λ.
Παρασκευόπουλου, τώρα εξελισσόταν σε σοβαρό στοιχείο διάβρωσης του ηθικού του
στρατεύματος. H ηγεσία του υπουργείου Στρατιωτικών, αντί να εμπνεύσει,
κατέφευγε να δίνει περιοδικά αμνηστία στους φυγόστρατους.

Και, το κυριότερο, ένα χάσμα άρχισε να ανοίγεται μεταξύ των στρατιωτικών,
αξιωματικών και κοινών οπλιτών, και των ελληνικών μικρασιατικών πληθυσμών.

Ο κόσμος εδώ γενικώς είναι απαίσιος, έγραφε ο πρίγκιπας Ανδρέας, που είχε
τοποθετηθεί στην ηγεσία μιας από τις σπουδαιότερες μονάδες του Πυροβολικού.
Επικρατεί βενιζελισμός ογκώδης… Θα άξιζε πράγματι να παραδώσουμε τη Σμύρνη
στον Κεμάλ για να τους πετσοκόψει όλους αυτούς τους αχρείους… Πότε Θεέ μου,
θα γλιτώσω από αυτή την κόλαση εδώ;».

Πηγές

Ι. Πηγές ως προς τις μαρτυρίες:

1. H Έξοδος, Τόμ. A’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες των δυτικών
παραλίων της Μικρασίας. Πρόλογος: Γ. Τενεκίδης. Εισαγωγή, επιλογή
κειμένων, επιμέλεια: Φ.Δ. Αποστολόπουλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών,
1980.

2. H Έξοδος, Τόμ. B’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες της
Κεντρικής και Νότιας Μικρασίας. Εισαγωγή – εποπτεία: Πασχάλης M.
Κιτρομηλίδης. Επιμέλεια: Γιάννης Μουρέλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1982.

3. H Έξοδος, Τόμ. Γ’ και Δ’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες του
Παράλιου και Μεσογειακού Πόντου, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
(Υπό έκδοση)

II. Πηγές ως προς τις φωτογραφίες:

1. Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

2. [OCTAVE MERLIER]

Ο τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας. Το έργο του Κέντρου
Μικρασιατικών Σπουδών, 1930 – 1973, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1974.

3. Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Εξήντα πέντε χρόνια
επιστημονικής προσφοράς. Αποτίμηση και Προοπτική. Πρόλογος –
επιμέλεια: Πασχάλης M. Κιτρομηλίδης, Αθήνα, Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών, 1996.

4. Υπουργείο Πολιτισμού / Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού – Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών – Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Ο
τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας [Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, 2
Δεκεμβρίου 2002 – 18 Απριλίου 2003], Αθήνα, 2002.