TPITH AΠOΨH Tο μόνο μοντέλο

Από μια πραγματικά τραγική ειρωνεία της Ιστορίας, η σουηδική Δημοκρατία όσο
περισσότερο πενθεί τόσο περισσότερο πείθει. H δολοφονία της υπουργού
Εξωτερικών, εν μέσω προεκλογικής εκστρατείας για την υιοθέτηση του ευρώ, αντί
να κλονίσει τα θεμέλια της ανοικτής κοινωνίας ανέδειξε, για μία ακόμα φορά, τα
υγιή αντανακλαστικά της. Τρεις τουλάχιστον αντιδράσεις, σχεδόν αυτόματες για
το σουηδικό κομματικό σύστημα, φανερώνουν τον βαθμό ωριμότητας στον οποίο έχει
οδηγήσει η ώσμωση με τις σοσιαλ-δημοκρατικές αρχές της πρακτικότητας και της
κοινωνικής ευαισθησίας. H αυτοσυγκράτηση στη δημόσια εκδήλωση του πένθους, που
έκανε ακόμα πιο αβάσταχτο το δραματικό γεγονός, συνοδεύτηκε από δύο ακόμα
μνημεία αξιοπρέπειας: την κοινή δήλωση-απόφαση των ηγετών τών επτά κομμάτων
του Κοινοβουλίου για κανονική διενέργεια του δημοψηφίσματος ως κίνηση στήριξης
της δημοκρατίας και την πλήρη αποφυγή «εκμετάλλευσης» της δολοφονίας από την
κυβέρνηση για αλλαγή στον συσχετισμό δυνάμεων υπέρ του «ναι» (χωρίς αυτό να
σημαίνει ότι ψυχολογικά τα δεδομένα δεν άλλαξαν). H εικόνα συμπληρώνεται από
το γεγονός ότι η μεγάλη απήχηση του «όχι» δεν οφείλεται σε κάποιο ιδεολογικό ή
μικροκομματικό στρατήγημα, αλλά στην αγωνία για διατήρηση του σουηδικού
κράτους-πρόνοιας, ενός κράτους, δηλαδή, που είναι πραγματικά στην υπηρεσία του
πολίτη.

Είχα την τύχη (σύμπτωση και μαζί μάθημα) να γνωρίσω προσωπικά την Άννα Λιντ.
Σε ένα συνέδριο για τα σοσιαλιστικά κόμματα που είχε γίνει στη Στοκχόλμη, η
υπουργός – καμάρι της κυβέρνησης – ήρθε – φυσικά και πάλι ασυνόδευτη και
απροστάτευτη -, μας μίλησε σαν να μας ήξερε σε όλη της τη ζωή και, όταν
τέλειωσε η δική της ομιλία, όχι μόνο δεν σηκώθηκε να φύγει, προφασιζόμενη ή
ενθυμούμενη κάποια επείγουσα επίσημη ασχολία της, αλλά δέχθηκε με χαρά να
διευθύνει τη συζήτηση που ακολούθησε. Μας είπε όχι για τα καλά – τα θεωρούσε
δεδομένα – του κοινωνικού κράτους στη χώρα της, αλλά για τα προβλήματά του,
για τις ανισότητες που ποτέ δεν εκλείπουν τελείως, για τη συμμετοχή των
πολιτών που φθίνει λόγω κορεσμού περισσότερο από ό,τι λόγω απαξίωσης, για την
άνιση παντού μάχη της αλληλεγγύης με το χρήμα, για την αναγκαία, ωστόσο,
επιμονή στον διάλογο και τις μεταρρυθμίσεις. Διέλυσε, με δυο λόγια, μέσα σε
λίγες ώρες, τον μύθο της «σουηδικής ψυχρότητας» και απεκάλυψε, σε όσους θέλουν
να τον δουν, τον μόνο ίσως δρόμο μέσω του οποίου ο σύγχρονος σοσιαλισμός θα
μπορέσει να μείνει επίκαιρος και να αυξήσει την ποιοτική του υπεροχή έναντι
του νεο-φιλελευθερισμού.

Είναι σίγουρα επίσης τυχαίο, αλλά είναι ευτύχημα, που, την ίδια σχεδόν στιγμή,
ο κυβερνητικός σοσιαλισμός στην Ελλάδα έκανε, σε προγραμματικό ακόμα επίπεδο,
το μεγαλύτερο έως τώρα βήμα προσέγγισης της σύγχρονης αυτής μορφής της
σοσιαλ-δημοκρατίας. Με τη δημοσιοποίηση της λεγόμενης «Χάρτας Σύγκλισης» το
ΠΑΣΟΚ έδειξε, έστω και καθυστερημένα, να αντιλαμβάνεται ότι η κοινωνική
σύγκλιση δεν είναι αντίπαλος αλλά προϋπόθεση της οικονομικής σύγκλισης και
επέλεξε τη μέθοδο της συνολικής παρέμβασης, μέσα από πολιτικές δεσμεύσεις
συγκεκριμένες, συνεκτικές, μετρήσιμες και προσιτές στο κοινωνικό Σώμα. H δέσμη
αυτών των προτάσεων δεν αποτελεί ευχολόγιο αλλά πλαίσιο διαλόγου για μια
πολιτική που δεν θα αλλάξει ρότα αλλά, ελπίζεται, θα αποκτήσει επιτέλους μια
άλλη κοινωνική δυναμική. Το αν αυτός ο διάλογος συνεχισθεί, το αν η κοινωνία
θεωρήσει ότι την αφορά, εξαρτάται, πρώτα απ’ όλα, από τα επόμενα δείγματα
γραφής σε επίπεδο πολιτικής πράξης. Το ότι πάντως ο πολιτικός λόγος μιας
παράταξης αλλάζει – και μάλλον η «Χάρτα» δεν θα είναι το τελευταίο δείγμα –
είναι ήδη στοιχείο με αυτόνομη και ίσως προεξαγγελτική σημασία.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου.