H επιείκεια ως δικαιοσύνη

Το μείζον γεγονός της δεύτερης ημέρας αγόρευσης του εισαγγελέα ήταν
αναμφισβήτητα η πρότασή του για αθώωση δύο κατηγορουμένων, του Ανέστη
Παπαναστασίου και του Γιάννη Σερίφη.

Με την πρωτοβουλία του αυτή ο εισαγγελέας έδειξε πόσο υπερέβαλαν (ή πόσο
προκατειλημμένοι ήταν) όσοι προεξοφλούσαν ότι θα ήταν αδιάκριτα
καταδικαστικός, ενώ συγχρόνως επανασυνδέθηκε με το διάχυτο αίσθημα δικαίου,
για το οποίο η απόλυτη σιγουριά και η απόλυτη καταδίκη δεν είναι ποτέ καλά
σημάδια.

Θα μου επιτραπεί να προσθέσω ότι, σε συνδυασμό και με τη ρητή αναγνώριση
ελαφρυντικών στις περιπτώσεις των K. Τέλιου, Π. Τσελέντη, Σ. Κονδύλη, ο
δημόσιος κατήγορος ήρθε σε διπλή (αλλά, τελικά, τιμητική γι’ αυτόν) αντίφαση
με τον εαυτό του: αναίρεσε κάπως τη δεύτερη μέρα το φανατικά ιαβερικό προφίλ
που είχε οικοδομήσει την πρώτη κι έδειξε, σε πείσμα των ίδιων του των λόγων
(«εδώ δεν χωράει επιείκεια»), ότι η επιείκεια, δηλαδή η αποδοχή της ατέλειας
της ανθρώπινης φύσης αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ουσιαστικής δικαιοσύνης.

Θα μπορούσε ίσως να ισχυρισθεί κανείς ότι η εκδηλωθείσα επιείκεια του
εισαγγελέα ήταν κάπως επιλεκτική. Γιατί ναι μεν οι κατηγορίες κατά των
Παπαναστασίου και Σερίφη ήταν εκείνες που πράγματι στηρίζονταν στα λιγότερο
επαρκή στοιχεία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν (Θ. Ψαραδέλλης και A.
Σωτηροπούλου) ή δεν προέκυψαν (H. Κωστάρης) ανάλογα προβλήματα και όσον αφορά
άλλους κατηγορουμένους, έναντι των οποίων ο εισαγγελέας εξάντλησε την
αυστηρότητά του. Και ναι μεν είναι λογικό επίσης η κατηγορούσα αρχή να βρίσκει
ελαφρυντικά σε όσους είχαν το θάρρος να δεχθούν ανοιχτά την ενοχή τους, αυτό
όμως δεν θα έπρεπε να αποκλείει και την – έστω ηθική και μόνο – διαφοροποίηση
και όσων κατηγορουμένων αρνήθηκαν τις πράξεις που τους αποδίδονται, χωρίς να
αρνηθούν τις όποιες αρχές τους και, κυρίως, τον ίδιο τον εαυτό τους (όπως
εκφράστηκε στις προανακριτικές καταθέσεις).

Σημασία έχει πάντως ότι ο εισαγγελέας, παρά την εκφρασθείσα και χθες έντονη
προσωπική του αποστροφή απέναντι στο βίο και την πολιτεία της 17N, είχε τη
σύνεση και την εμπειρία να καταλάβει σε ποιες περιπτώσεις οι αμφιβολίες ήταν
δυνατότερες από τις αποδείξεις. Πράττοντας έτσι, δυνάμωσε όχι μόνο το
προσωπικό του κύρος αλλά και τη θέση της πολιτείας.

Ειδικά πάντως για τον Σερίφη θα ήθελα να πω ότι δεν μεταβάλλω ούτε στο
ελάχιστο προηγούμενη άποψή μου, σύμφωνα με την οποία η αθώωση λόγω έλλειψης
στοιχείων είναι εντελώς διαφορετικό πράγμα από την ηρωοποίηση χάρις στην
αντικρατική δράση.

O εισαγγελέας θα μπορούσε ίσως να αποφύγει, αφού τελικά οδηγήθηκε στην πρόταση
αθώωσης, να εκφράσει τη βεβαιότητά του για κάποιου είδους συμμετοχή του Σερίφη
στην οργάνωση. Μάλλον ατυχώς επίσης συνέδεσε σε τέτοιο βαθμό τις αμφιβολίες με
την παραγραφή, αφού οι πρώτες, από τη στιγμή που κρίθηκαν γενικευμένες και
σημαντικές, θα αρκούσαν για την αθωωτική πρόταση (παρ’ όλο που, βέβαια,
ειδικές αμφιβολίες δημιούργησαν και τις προϋποθέσεις της παραγραφής). Με την
ανάδειξη ωστόσο της διαφοράς ανάμεσα στη συνολική κρίση για την προσωπικότητα
ενός κατηγορουμένου και την ειδική κρίση περί της αθωότητας ή ενοχής του για
συγκεκριμένες πράξεις, ο εισαγγελέας, εμμέσως αυτή τη φορά, έδωσε άλλο ένα
παράδειγμα επιείκειας. Στην οποία, εξάλλου, οφείλεται η υπεροχή της «τυπικής»,
στα μάτια των κατηγορουμένων, δικαιοσύνης έναντι της αυτοδικίας που εκείνοι
επέλεξαν.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.