AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Όσοι κάνανε τον πεθαμένο σώθηκαν

Χάθηκε κι ο δικός μου εκείνο το βράδυ…

Δυτικά παράλια. Ασάκιοϊ.

(Μαρτυρία Αθηνάς Δεμερτζή – αποσπάσματα)

Το χωριό Ασάκιοϊ (τουρκ. Findikli), βρίσκεται 17 χλμ. B-BA του Αντάπαζαρ, 79 A-NA της Προύσας και 79 A της Κίου. Πριν τον ξεριζωμό αριθμούσε 500 περίπου Έλληνες αρμενόφωνους και πολύ λίγους Τούρκους. Εκκλησιαστικά υπαγόταν στη Μητρόπολη Νικαίας (έδρα η Κίος).

Στα 1919, μετά τη Λαμπρή, ήρθαν και στο δικό μας το χωριό Τσέτες. Είπαν πως
ήρθαν για να φυλάξουν το χωριό κι εμείς τους ταΐζαμε, για να μας φυλάξουν.

Στο μεταξύ ήρθε και σ’ εμάς η είδηση τι κάνανε οι Τσέτες στο Ορτάκιοϊ. Μάθαμε
πως σκότωσαν τον κόσμο, πως κόβανε τ’ αυτιά για να πάρουν τα σκουλαρίκια. Ο
πεθερός μου φοβήθηκε και, για να μη μας χαλάσουν κι εμάς, μας σήκωσε από το
χωριό και μας πήγε στο τούρκικο χωριό Σογιουτλού.

Μόλις φύγαμε, οι Τσέτες που τριγύριζαν το χωριό μας, το πρωί το κυκλώσανε.

Δεκαπέντε μέρες παίρνανε το μουχτάρη και τον κρεμούσαν ανάποδα για να
μαρτυρήσει πού κρύφτηκαν αυτοί που δεν βρίσκανε. Τον κρεμούσαν και τον
κατέβαζαν και πάλι τον κρεμούσαν και τον κατέβαζαν.

Μέσα στην εκκλησία μάζεψαν τους άντρες που βρήκανε στο χωριό και βάλανε φωτιά
και τους σκότωσαν. Όλους τους σκότωσαν. Όσοι πρόλαβαν κι έφυγαν, αυτοί
γλύτωσαν. Τα γυναικόπαιδα τα μάζεψαν και τα πήγανε στο Αντάπαζαρ και τα κάνανε
εξορία.

Στο Σογιουτλού που μας πήγε ο πεθερός μου, είχε πολλές γνωριμιές με τους
Τούρκους του χωριού. Ήρθε στο Σογιουτλού και η συνυφάδα μου να καθήσει. Ένα
βράδυ ήρθε στο τούρκικο χωριό που ήμαστε ο άντρας μου. Κρυβότανε τη μέρα από
τον καιρό που φάνηκαν οι Τσέτες στα μέρη μας.

Ήρθε και μου είπε πως θα πάει στο χωριό να πάρει διάφορα πράματα και θα
γυρίσει να μας πάρει να φύγουμε.

Καβάλα στο άλογό του με χαιρέτησε και μου είπε: «Αν ώς τις τέσσερις το πρωί
δεν ξανάρθω, να ξέρεις πως χάθηκα». Αυτό ήταν όλο. Αυτή ήταν η τελευταία φορά
που τον είδα.

Το βράδυ εκείνο κύκλωσαν οι Τούρκοι το χωριό και τους πιάσαν. Τους πήγαν στην
εκκλησία μέσα. Τρεις-τρεις τους βγάζανε από την εκκλησιά δεμένους και τους
σκότωναν με το όπλο. Όσοι κάνανε τον πεθαμένο, γιατί τα βόλια τους πήραν
ξυστά, αυτοί σώθηκαν. Τους πήραν οι Τσέτες τα ρούχα και τους άφησαν.

Όταν πήγα μια μέρα με τον πεθερό μου στο χωριό, τα πτώματα ήταν μαύρα από το
σάπισμα και τα σκουλήκια που βγάζανε τα τσιμπούσαν οι κότες. Και ο κόσμος
έσφαζε κι έτρωγε τις κότες.

Πήγαμε στο σπίτι μας. Όλα καμένα ήταν. Μονάχα ένα σεντούκι που είχαμε θάψει
στη γη, αυτό δεν είχε πάθει τίποτε. Πήραμε ό,τι μπορούσαμε και γυρίσαμε στο Σογιουτλού…

Οι Άγγλοι πετάγανε στη θάλασσα τα φαγητά για να μη μας δώσουν

Μαζική προσέλευση εθελοντών από το Σεβδικιόι για κατάταξη στον ελληνικό στρατό (“Σμύρνη- H μητρόπολη του Μικρασιατικού Ελληνισμού”)

Στο Σογιουτλού, δουλεύαμε στο χτήμα του Τούρκου. Ήταν θερισμός, θυμάμαι. Εκεί
που θερίζαμε ήρθαν κάτι Τούρκοι και ζήτησαν τη συνυφάδα μου. Την πήραν κι
έφυγαν. Περιμέναμε να γυρίσει πίσω. Τίποτε!

Ύστερα ήρθαν και ζήτησαν τον πεθερό μου. Πήραν και τον πεθερό μου κι έφυγαν.
Πέρασε μια μέρα, πέρασαν δυο μέρες! Ο πεθερός μου δεν γύρισε πίσω. Απόμεινα
μόνη μου με δυο παιδιά. Το μεγαλύτερο ήταν τότε πέντε χρονώ. Ο Τούρκος που μας
φιλοξενούσε φοβήθηκε και μου είπε να φύγω. Πού να πάω μόνη μου με τα δυο
παιδιά; Σηκώθηκα κι έφυγα και χτύπησα μιαν άλλη πόρτα. Βγήκε η Τουρκάλα και
άμα με είδε μου είπε: «Ψωμί να σου δώσω, ό,τι θέλεις να σου δώσω, αλλά να σε
κρατήσω δεν μπορώ. Ο γιος μου δυο φορές τη μέρα ορκίζεται στο τζαμί να
πολεμήσει τους Έλληνες. Δε μ’ αφήνει να σε κρατήσω».

Το πρωί είδα στο δρόμο έναν αραμπά που περνούσε. Μια χριστιανή καθότανε στον
αραμπά. Της είπα να με πάρει μαζί της.

Σ’ ένα δρόμο φάνηκαν ένοπλοι. Ήταν Αμπατζάδες που κυνηγούσαν τους Τούρκους
αντάρτες. Αυτός που ήταν μπροστά γνώρισε το γιο μου και του είπε: «Αναστάση,
πού είναι η μάνα σου. Να μην πάρετε αυτό το δρόμο. Εμείς αυτούς κυνηγάμε. Να
πάρετε τον άλλο δρόμο».

Αλλάξαμε δρόμο

……………..

Πήρα το δρόμο για το Αντάπαζαρ. Πέρασα από ένα τσερκέζικο χωριό Χαρμαντελέ και
από κει ήρθα στο Αντάπαζαρ.

Τον κόσμο τον είχαν μαζέψει στο σχολείο. Εκεί πήγα κι εγώ να μείνω.

Άνοιξε το μέτωπο και στο Αντάπαζαρ δεν μπορούσαμε να καθήσομε άλλο. Σηκωθήκαμε
από το Αντάπαζαρ για να πάμε στη Νικομήδεια. Είπανε να μας βάλουνε στο τραίνο,
αλλά λίγο μπήκαμε και μετά περπατούσαμε. Όλη τη νύχτα βαδίζαμε. Στο δρόμο
βρήκαμε τους Άγγλους. Είχαν καζάνια με φαγητά και το χύνανε στη θάλασσα άμα
περίσσευε, για να μη μας δώσουν. Ένα μήνα καθήσαμε στοιβαγμένοι στον Άγιο
Παντελεήμονα που ήταν λίγο έξω από τη Νικομήδεια. Ο Άγιος Παντελεήμονας ήταν
ένα ξωκλήσι και μοναστήρι με κελιά. Εκεί αρρώστησε όλος ο κόσμος. Δεκαπέντε
την ημέρα πέθαιναν. Εκεί πέθανε και το κοριτσάκι μου.

Πήρα το γιο μου και μπήκα σ’ ένα βαπόρι. Δε θυμάμαι πως το λέγανε. Ήρθε να μας
πάρει για να μας φέρει στην Ελλάδα. Ήταν Μάιος του 1921 που φτάσαμε στη Σάμο…