AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Mέρες αιχμαλωσίας

Δυτικά παράλια. Λουτζάκι

Το Λουτζάκι ή Ολουτζάκι (τουρκ. Ulutzak), 8 χλμ. ΒΔ του Νυμφαίου και 20
A-BA της Σμύρνης, αριθμούσε 1.100 περίπου κατοίκους, από τους οποίους 330 ήταν
Έλληνες, έποικοι από το Τσιρίγο και τη Μυτιλήνη (N. Καραράς, Νύμφαιο, σσ. 107
και 109-110).

Δεν έχει μείνει κανένας στα χωριά

(Μαρτυρία Ανέστη Μπαρουτόπουλου – αποσπάσματα)

Τον Μάρτιο μήνα του 1921 πήγα στο Μπαλτσόβα της Σμύρνης και κατατάχτηκα στον
στρατό, εθελοντής. Από ‘κεί μας πήγανε στα Φιλαδέλφεια για εκπαίδευση. Μείναμε
σχεδόν δύο μήνες και μετά μας τακτοποιήσανε σε συντάγματα. Εμένα μ’ έστειλαν
στο 1ο Σύνταγμα της II Μεραρχίας που έδρευε στο Τσουράκ. Σαν εκπαιδευτήκαμε
και ‘κεί λίγο, άρχισε η εξόρμηση του Εσκί Σεχίρ, Κιουτάχειας, Αφιόν Καραχισάρ
κτλ. Αφού καταληφθήκανε τα μέρη αυτά, στρατοπεδεύσαμε σ’ ένα χωριό πέρα από το
Εσκί Σεχίρ που το λέγανε Αλπίνκιοϊ. Μείναμε δυο – τρεις μέρες και μετά πήγαμε
σ’ ένα άλλο μέρος κοντά στο Αλπίνκιοϊ. Εκεί γνώρισα και τον βασιλέα
Κωνσταντίνο που ήρθε να μας κάνει επιθεώρηση. Από ‘κεί κάναμε την εξόρμηση του
Σαγγάριου και τραυματίστηκα. Με μεταφέρανε στην Προύσα, από την Προύσα στα
Μουδανιά και τέλος στη Σμύρνη.

Όταν γένηκα καλά, πήγα στα έμπεδα του Μπαλτσόβα – άδεια τότε δε δινότανε.
Εκεί, απ’ όλους τους Μικρασιάτες, σχημάτισαν ανεξάρτητο τάγμα και μας έστειλαν
στη Θράκη, στο Ντεντέαγατς. Στο Ντεντέαγατς είχανε μαζευτεί κι άλλα αποκόμματα
των μεραρχιών για να κάνομε προέλαση για την Κωνσταντινούπολη. Δύο μερόνυχτα
περπατάγαμε, αλλά κοντά στο Τσερκέσκιοϊ μας σταμάτησαν κι ήρθαμε στη Ραιδεστό.
Εκεί μας έβαλαν στα καράβια και γυρίσαμε πίσω στη Σμύρνη.

«Μας στείλανε στα Άδανα για να φτιάχνουμε δρόμους»

Αξιωματικοί της ναυτικής αεροπορίας στο αεροδρόμιο Παράδεισος, κοντά στη Σμύρνη, στις αρχές του 1920. («Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»)

Σαν φτάσαμε στη Σμύρνη, τι να δούμε! Στρατός έφευγε και τράβαγε προς τον
Τσεσμέ. Το μουράγιο ήταν γεμάτο κόσμο. Εκεί μάθαμε την υποχώρηση του στρατού.
Σαν είδαμε πως τα πράγματα είναι άσχημα, βγήκαμε με διάφορα μέσα από τα πλοία.
Εγώ, όπως ήμουνα, έτρεξα κατευθείαν στο Λουτζάκι να δω τι απέγιναν οι δικοί
μου.

Στο δρόμο, στο Μπαλατζίκι κοντά, συνάντησα έναν πατριώτη μας από τη Μαινεμένη,
τον Ευάγγελο Πίρδα. Ερχότανε από το Γκιουνερλί κι έφευγε για τη Σμύρνη. Μου
είπε κατά λέξη: «Δεν έχει μείνει κανένας στα χωριά· γύρισε πίσω, μη σ’ εύρει
καμιά λαχτάρα».

Στο χωριό δε βρήκα κανένα, εξόν τον πατέρα μου, που καθόταν στο κατώφλι του
σπιτιού μεθυσμένος, με δυο μπουκάλες δίπλα του και περίμενε. Τι περίμενε κι
εγώ δεν ξέρω!

………

Βρήκα τους δικούς μου στα μπάνια του Οδησσού. Από ‘κεί όλοι μαζί πήγαμε σε μια
ξυλαποθήκη. Εν τω μεταξύ έφυγε η μικρή μου αδελφή και πήγε κι έφερε από το
Κορδελιό τη μητέρα. Μετά που την έφερε, βρέθηκε κάποιος Έλληνας από το
Χατζιλάρ, που γύρεψε να προφυλάξει τους άνδρες και να μας φυγαδεύσει. Μας
ζήτησε λεφτά, μία λίρα τον καθένα τη βραδιά. Μας πήρε και μας πήγε σε μια
αποθήκη, από ‘κεί, σε δυο μέρες, μας συνέλαβαν οι Τούρκοι. Από πού προήλθε η
προδοσά δεν ξέρομε.

Μας πήγαν στον κισλά, στους στρατώνες. Εκεί μαζεύανε όλους τους άνδρες και
μετά τους έστελναν στο εσωτερικό. Ξεκινήσαμε πορπατώντας· ήμαστε μια φάλαγγα
από τρεις χιλιάδες και περισσότεροι άνδρες και φτάσαμε στη Μαγνησιά
οχτακόσιοι. Καθώς περνάγαμε από τα χωριά, δεξιά κι αριστερά στο δρόμο,
καθόντουσαν οι Τούρκοι σε παράταξη κι όσους γνωρίζανε τους τραβάγανε και τους
σκοτώνανε. Έξω από τη Μαγνησιά άρπαξαν κάτι Παρσαλήδες τον αδερφό μου. Δεν
ξέρω αν τον σκότωσαν επί τόπου ή πήγαν στην Πάρσα και τον εκτελέσανε.

Έπειτα μας βάλανε σε κάτι ελαιαποθήκες και μας κράτησαν τέσσερις μέρες δίχως
νερό και ψωμί. Ήτανε μια στέρνα που είχε ζεστό νερό από τις μηχανές κι όποιος
τολμούσε να πάει να πιει, έβρισκε το θάνατο.

Από ‘κεί μας στείλανε στ’ Άδανα για να φτιάνομε δρόμους. Έτσι βρήκα την
ευκαιρία και λιποτάκτησα, μαζί με άλλους. Ένας όμως μας σπιόναρε και μας
συλλάβανε. Εμένα με δέσανε σ’ έναν πλάτανο και μ’ αλείψανε με πετιμέζι για να
με τρώνε οι μύγες.

Κάποιος, που εκτελούσε χρέη λοχίου στους αιχμαλώτους, μου πρότεινε να
δραπετεύσουμε οι δυο μας

………………

Όταν μας αντιληφθήκανε, ήμαστε μακριά πολύ, μόνο τους πυροβολισμούς ακούαμε.
Μετά από τρεις νύχτες πορείας – την ημέρα κρυβόμαστε για να μη μας ανακαλύψουν
– φτάσαμε στο Κάταμα, τελευταία κωμόπολη των συνόρων της Συρίας κι έδρα
μεραρχίας του γαλλικού στρατού. Μας ανάλαβαν οι Γάλλοι και μας έστειλαν στο
Χαλέπι. Εκεί η μητρόπολη και το προξενείο – πρόξενος ήταν ένας Γεώργιος
Νοταράκης – μας ανέλαβαν και μας έστειλαν στο Μπερούτ* κι από ‘κεί, το γενικό
προξενείο, μέσω Κύπρου στην Ελλάδα.

Ήρθα πριν τα Χριστούγεννα του 1923.

* Βηρυτός