AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Tο διάγγελμα Bενιζέλου

Στρατιωτική και πολιτική ηγεσία του Ελληνισμού της Σμύρνης σε εκδήλωση για την επέτειο του βασιλιά Αλέξανδρου (Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών – αδημοσίευτη φωτογραφία)

Aπομεσήμερο Πρωτομαγιάς 1919. H «Νύφη της Ιωνίας», πνιγμένη στο
ανοιξιάτικο άρωμα. Το σιγανό σταθερό αεράκι του πάγου διαχέει τις ευωδιές των
ανθισμένων κήπων πέρα ώς το βάθος του κόλπου του Νυμφαίου. Αραιή η κίνηση
στους δρόμους. Στη μεγάλη αίθουσα του Μητροπολιτικού Μεγάρου, ζωηρή η κίνηση.
Οι επιφανέστεροι του Ελληνισμού της πόλης, ιεράρχες, δημογέροντες, κοινοτικοί
σύμβουλοι, εκεί. H επιβλητική φυσιογνωμία του Μητροπολίτη Χρυσοστόμου γεμίζει
τον χώρο. Όλοι διαισθάνονται, αλλά ουδείς γνωρίζει, ότι «κάτι το μεγάλο» θα
αναγγελθεί. Αιφνιδίως προβάλλει στην είσοδο της μεγάλης σάλας ο πλοίαρχος
Ηλίας Μαυρουδής, κυβερνήτης του αντιτορπιλικού «Λέων», και εκπρόσωπος της
Ελλάδας στη Σμύρνη μετά την ανακωχή του Μούδρου, που τερμάτισε στην Ανατολή
τις εχθροπραξίες του «Μεγάλου Πολέμου».

Ο Έλληνας αξιωματικός προχωρεί προς το κέντρο της αίθουσας και με φωνή που
πάλλεται από συγκίνηση αρχίζει να διαβάζει το ιστορικό διάγγελμα του
πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου:

«Το πλήρωμα του χρόνου ήλθεν. H Ελλάς εκλήθη υπό του Συνεδρίου της
Ειρήνης να καταλάβει την Σμύρνην, ίνα ασφαλίση την τάξιν. Οι
ομογενείς εννοούσιν ότι η απόφασις αύτη ελήφθη, διότι εν τη συνειδήσει
των διευθυνόντων το Συνέδριον είναι αποφασισμένη η ένωσις της Σμύρνης μετά της
Ελλάδος…».

Ο Έλληνας πρωθυπουργός από το Παρίσι, όπου δίνει τη μάχη για την αποδοχή και
ικανοποίηση από τους Συμμάχους των «εθνικών βλέψεων», βαθύς γνώστης του
διπλωματικού παρασκηνίου – τις βλέψεις Γάλλων και Ιταλών για τα Μικρασιατικά
παράλια – συστήνει στους Μικρασιάτες συγκράτηση και οι εκδηλώσεις τους να μη
λάβουν χαρακτήρα εχθρότητας και υπεροψίας «απέναντι ουδενός των συνοίκων
στοιχείων», αντιθέτως η εκδήλωση της χαράς να συνοδευθεί από εκδήλωση
αδελφικών αισθημάτων.

Πηγές

Ι. Πηγές ως προς τις μαρτυρίες:

1. H Έξοδος, Τόμ. A’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες των δυτικών
παραλίων της Μικρασίας. Πρόλογος: Γ. Τενεκίδης. Εισαγωγή, επιλογή
κειμένων, επιμέλεια: Φ.Δ. Αποστολόπουλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών,
1980.

2. H Έξοδος, Τόμ. B’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες της
Κεντρικής και Νότιας Μικρασίας. Εισαγωγή – εποπτεία: Πασχάλης M.
Κιτρομηλίδης. Επιμέλεια: Γιάννης Μουρέλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1982.

3. H Έξοδος, Τόμ. Γ’ και Δ’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες του
Παράλιου και Μεσογειακού Πόντου, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
(Υπό έκδοση)

II. Πηγές ως προς τις φωτογραφίες:

1. Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

2. [OCTAVE MERLIER]

Ο τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας. Το έργο του Κέντρου
Μικρασιατικών Σπουδών, 1930 – 1973, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1974.

3. Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Εξήντα πέντε χρόνια
επιστημονικής προσφοράς. Αποτίμηση και Προοπτική. Πρόλογος –
επιμέλεια: Πασχάλης M. Κιτρομηλίδης, Αθήνα, Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών, 1996.

4. Υπουργείο Πολιτισμού / Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού – Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών – Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της

Ελλάδος, Ο τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας [Εθνικό Ιστορικό
Μουσείο, 2 Δεκεμβρίου 2002 – 18 Απριλίου 2003], Αθήνα, 2002.