AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Ο «Eλληνισμός εις τον Άδην»

H Σμύρνη καίγεται. Έντρομα πλήθη προσφύγων συνωθούνται στην προκυμαία και με κάθε μέσο προσπαθούν να διαφύγουν (Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών)

Τον Αύγουστο του 1922, «ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, το Ελληνικόν Κράτος,
αλλά και σύμπαν το Ελληνικόν Εθνος, καταβαίνει εις τον Αδην, από τον οποίον
καμία πλέον δύναμις δεν θα δυνηθεί να το αναβιβάσει και σώσει», κατά τη
σπαραχτική κραυγή του Εθνομάρτυρα Χρυσοστόμου Σμύρνης. Και πράγματι το «Όραμα
της Ιωνίας», η «Μεγάλη Ιδέα», που γαλούχησε γενεές-γενεών Ελλήνων,
ενταφιάστηκε στις στάχτες και τα αποκαΐδια της Ελληνικής Σμύρνης.

Το ορόσημο αυτό για τον σύγχρονο Ελληνισμό, την αγωνία των ελληνικών πληθυσμών
της Μικράς Ασίας, τις προσπάθειές του να αποτρέψει την «κάθοδο στον Άδη», την
καταγράφουν από σήμερα «TA NEA», σε συνεργασία με το Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών. H τραγωδία περιγράφεται μέσα από 30 φύλλα δύο εφημερίδων του
«μοιραίου ’22» – πιστή αναπαραγωγή – από τα εκφραστικότερα της Κοινής Γνώμης.
Της εφημερίδας «ΑΜΑΛΘΕΙΑ», της Σμύρνης, του καθρέπτη του αλύτρωτου Ελληνισμού
της Ιωνίας και του «ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ» – το σημερινό «BHMA» – προβολέα των
παλμών της Νέας Ελλάδας, όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά τους Βαλκανικούς
Πολέμους.

Οι ζωντανές μαρτυρίες των ξεριζωμένων από τις πανάρχαιες εστίες τους
Μικρασιατών, άγνωστο φωτογραφικό υλικό, και ένα σύντομο χρονικό της «Μεγάλης
Εξόρμησης» του Ελληνισμού στην «καθ’ ημάς Ανατολή», πλαισιώνουν το αφιέρωμα
στην τραγική επέτειο.

Από την απόβαση στην καταστροφή

2.5.1919. Τα πρώτα τμήματα του Ελληνικού Στρατού άρχισαν να
αποβιβάζονται στη Σμύρνη.

8.5.1919. Εγκαθίσταται στη Σμύρνη ως Ύπατος Αρμοστής, ο Αριστείδης
Στεργιάδης.

11.5-31.5.1919. H ζώνη κατοχής του Ελληνικού Στρατού επεκτείνεται
διαδοχικά.

Ιούνιος 1919. Ο Μουσταφά Κεμάλ δραστηριοποιείται στην Ανατολία και
προπαρασκευάζει το Εθνικιστικό Κίνημα.

Τον Ιανουάριο του 1920 οι εθνικιστικές δυνάμεις του Κεμάλ εξαπολύουν
τις πρώτες επιθέσεις κατά των Συμμάχων.

26.2.1920. Αποφασίζεται στο Λονδίνο η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης
από τις Συμμαχικές Δυνάμεις.

28.7.1920. Υπογράφεται η Συνθήκη των Σεβρών.

10.3.1921. Αρχίζει η εαρινή επίθεση του Ελληνικού Στρατού, ενώ
αποφασίζεται η ανάληψη επιθετικής ενέργειας για την κατάληψη των πόλεων Αφιόν
Καραχισάρ-Κιουτάχειας.

Τον Μάιο του 1921 οι επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία παρουσιάζουν
ανησυχητική στασιμότητα.

15.7.1921. Αποφασίζεται η ανάληψη επιχειρήσεων προς την Άγκυρα.

Τον Αύγουστο του 1921 αρχίζει η επίπονη προσπάθεια του Ελληνικού
Στρατού προς τον Σαγγάριο και την Αλμυρά Έρημο.

13.8.1922. Οι ελληνικές δυνάμεις αρχίζουν να αναδιπλώνονται σε όλη τη
γραμμή του Μετώπου.

25.8.1922. Αρχίζει η μαζική έξοδος του Ελληνισμού της Σμύρνης αλλά και
της ενδοχώρας προς τα νησιά του Αιγαίου.

27.8.1922. Οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη. Αρχίζει η σφαγή και η
καταστροφή τής «Νύμφης της Ιωνίας».

Πηγές

Ι. Πηγές ως προς τις μαρτυρίες:

1. H Έξοδος, Τόμ. A’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες των δυτικών
παραλίων της Μικρασίας. Πρόλογος: Γ. Τενεκίδης. Εισαγωγή, επιλογή
κειμένων, επιμέλεια: Φ.Δ. Αποστολόπουλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών,
1980.

2. H Έξοδος, Τόμ. B’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες της
Κεντρικής και Νότιας Μικρασίας. Εισαγωγή – εποπτεία: Πασχάλης M.
Κιτρομηλίδης. Επιμέλεια: Γιάννης Μουρέλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1982.

3. H Έξοδος, Τόμ. Γ’ και Δ’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες του
Παράλιου και Μεσογειακού Πόντου, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
(Υπό έκδοση)

II. Πηγές ως προς τις φωτογραφίες:

1. Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

2. [OCTAVE MERLIER]

Ο τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας. Το έργο του Κέντρου
Μικρασιατικών Σπουδών, 1930 – 1973, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1974.

3. Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Εξήντα πέντε χρόνια
επιστημονικής προσφοράς. Αποτίμηση και Προοπτική. Πρόλογος –
επιμέλεια: Πασχάλης M. Κιτρομηλίδης, Αθήνα, Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών, 1996.

4. Υπουργείο Πολιτισμού / Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού – Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών – Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της

Ελλάδος, Ο τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας [Εθνικό Ιστορικό
Μουσείο, 2 Δεκεμβρίου 2002 – 18 Απριλίου 2003], Αθήνα, 2002.