TPITH AΠOΨH Tο όριο στον χώρο και τον χρόνο

Ή, ας πούμε πως το τέλος προηγείται/της αρχής,

Και πως το τέλος κι η αρχή είναι πάντα/εκεί

Πριν απ’ την αρχή και μετά το τέλος

Κι είναι πάντα παρόντα.

Οι λέξεις/εκτείνονται Ραγίζουν Και κάποτε σπάνε από το βάρος/του
φορτίου

Τ.S. Eliot (τέσσερα κουαρτέτα V μετάφραση Π. Παμπούδη, Εκδόσεις Printa
2002)

H εμβάθυνση της έννοιας του ορίου έχει απασχολήσει φιλοσόφους, επιστήμονες,
ποιητές και καλλιτέχνες όλων των εποχών, το όριο που συνδέεται άμεσα με τη
φαινομενολογία έχει εξ επαφής σχέση με τη θεωρία και την πράξη της
αρχιτεκτονικής.

Από τη διαχείριση των οριακών επιφανειών και των κτιριακών όγκων εξαρτώνται οι
αναλογίες, η διευθέτηση της κίνησης και της στάσης, οι επαναλήψεις, οι ρήξεις,
οι συνέχειες και οι ασυνέχειες, τα στερεότυπα και οι ανατροπές τους.

H ποιητική του χώρου εξαρτάται άμεσα από την επεξεργασία των ορίων, λέξεις
όπως το κατώφλι, η πύλη, η πόρτα, που σηματοδοτούν περιοχές μετάβασης με την
πραγματική ή τη μεταφορική έννοια, επιστρέφουν από τα ταξίδια τους στον χώρο
και τον χρόνο, φορτισμένες με νοήματα και σημασίες.

Όπως έγραψε ο M. Heidegger το όριο – το πέρας – δεν ευρίσκεται εκεί όπου κάτι
τελειώνει, αλλά εκεί που κάτι αρχίζει να υπάρχει.

Τα τελευταία χρόνια διαπιστώνουμε ότι όλο και πιο συχνά το όριο επανέρχεται
άμεσα ή έμμεσα στις θεωρητικές προσεγγίσεις αλλά και στις εφαρμογές που
παρουσιάζονται σε συναντήσεις, σεμινάρια και εργαστήρια.

Μία από αυτές τις συναντήσεις-εργαστήρια, πραγματοποιήθηκε στα Χανιά στο
Μεγάλο Αρσενάλι (2-14 Αυγούστου) με την υποστήριξη του Κέντρου Αρχιτεκτονικής
Μεσογείου (KAM) και υπεύθυνο τον κ. Φίλιππο Ωραιόπουλο αναπληρωτή καθηγητή του
Τμήματος Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου της Θεσσαλίας.

Θέμα του σεμιναρίου ήτανε η επεξεργασία της έννοιας του εσωτερικού ορίου στην
πόλη, στα βενετσιάνικα τείχη και την τάφρο, και στόχος: να διατυπωθούν
χωρικές αφηγήσεις με σχέδια και εικόνες που επιδιώκουν τη μετάβαση από
το τοπικό στο καθολικό.

Συμμετείχαν φοιτητές από τις πέντε Αρχιτεκτονικές Σχολές της Ελλάδας και από
την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας.

Το Πολυτεχνείο Κρήτης φιλοξένησε τους φοιτητές στη Φοιτητική Εστία των Χανίων.

Οι διδάσκοντες, κυρίως αρχιτέκτονες, καθηγητές των Τμημάτων αυτών αλλά και
επισκέπτες επιστήμονες και καλλιτέχνες, Έλληνες και ξένοι, τοποθέτησαν το θέμα
από διαφορετικές οπτικές γωνίες αποδεικνύοντας ότι με τη διεύρυνση των ορίων
όταν τα στεγανά καταλύονται μεταξύ ειδικοτήτων και Σχολών, πλουτίζει το πεδίο
της έρευνας και ανοίγονται νέες προοπτικές στη θεωρία και την πράξη.

H πολύπλοκη σχέση της αρχιτεκτονικής με τα νέα μέσα αναπαράστασης παραπέμπει
σε προβληματισμούς, οι οποίοι άπτονται της έννοιας του ορίου.

H συνάντηση θεωρητικών, γνωστών από τη διεθνή βιβλιογραφία, στο Πανεπιστήμιο
του Bauhaus στη Weimar, τον Απρίλιο του 2003 είχε ως θέμα την κρίσιμη
μεταβατική φάση διακύβευσης της αρχιτεκτονικής.

Οι νέες τεχνολογίες και τα νέα μέσα είναι άραγε δυνατόν να οδηγήσουν σε
πρακτικές παρέμβασης, σε αφηγήσεις και διαδρομές εντός και εκτός των κτιρίων
της πόλης; Τα παλαιά τείχη – αναρωτηθήκαμε στα Χανιά – από μηχανές ελέγχου και
πολέμου γίνεται να μεταμορφωθούν σε κάλυκες ποίησης για μια ανανεωμένη
αρχιτεκτονική θεωρία και πράξη; Υπάρχει άραγε ελπίδα ακόμα για μια μαγική φάση
της αρχιτεκτονικής;

Ο Antony Vidler στη συνάντηση της Weimar τελείωσε την ομιλία του με τα λόγια
του εννιάχρονου γιου του: Το να κάνεις ένα κτίριο με τσιμέντο και γυαλί
είναι εύκολο, αλλά να το κάνεις με ένα σύννεφο είναι μαγικό…

H Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.