Tα δίκτυα κρύβουν κινδύνους

Όταν οι ΗΠΑ μπήκαν στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο το 1917, το σιδηροδρομικό
τους σύστημα ήδη επεκτεινόταν ραγδαία για τρεις δεκαετίες μετά την υιοθέτηση
σταθερού πλάτους των σιδηροτροχιών. Μολονότι η επέκταση είχε φέρει
αναμφισβήτητα μια άνθηση, έφερνε επίσης νέα προβλήματα.

H Τάιμς Σκουέαρ της Νέας Υόρκης, αγνώριστη χωρίς φώτα. Δεξιά, χειριστής υπολογιστή μαθαίνει για τον καταστροφικό ιό MSBlaster

«Ξαφνικά, υπήρξε η ανάγκη να μεταφερθεί όλο εκείνο το πολεμικό υλικό και τα
στρατεύματα στην Ανατολική Ακτή και το σύστημα κατέρρευσε εντελώς», λέει ο
Μπιλ Ουίτουν, έφορος μεταφορών στο Ινστιτούτο Σμισθόνιαν, στην Ουάσιγκτον.
«Όλα τα λιμάνια της Ανατολικής Ακτής υπερφορτώθηκαν, επειδή δεν ήταν δυνατόν
να ξεφορτωθούν τα σιδηροδρομικά βαγόνια. Ένα τρένο γεμάτο στρατεύματα
χρειάστηκε να περιμένει τέσσερις ολόκληρες ημέρες στο Οχάιο, επειδή ακριβώς το
σιδηροδρομικό σύστημα ήταν υπερφορτωμένο. Οι επιπτώσεις υπήρξαν τεράστιες και
ο παραλληλισμός είναι άμεσος και ευθέως αντίστοιχος από μερικές απόψεις με το
μπλακ άουτ». Όπως στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, το μπλακ άουτ των προηγούμενων
ημερών στην Αμερική ήταν εκτεταμένο ακριβώς εξαιτίας των ευρύτατων
διασυνδέσεων του δικτύου, τις οποίες υποτίθεται ότι εκμεταλλεύεται και με τις
οποίες αναπτύσσεται.

Στο Ίντερνετ. Άλλη μια ευκαιρία για παραλληλισμό με την κρίση του 1917,
που ουσιαστικά υποχρέωσε την κυβέρνηση να αναλάβει το σιδηροδρομικό σύστημα,
είχαμε με την έφοδο ενός καταστροφικού ιού του Ίντερνετ που είναι γνωστός ως
MSBlast ή Blaster. Αντίθετα με τους περισσότερους ιούς που πλήττουν τα
κομπιούτερ, οι οποίοι απαιτούν από τους χειριστές να ανοίξουν ένα «μολυσμένο»
αρχείο, το πρόγραμμα MSBlast ήταν ίσως το πρώτο που μπορούσε να μολύνει τα
κομπιούτερ χωρίς ο χειριστής να κάνει τίποτα απολύτως. Ήταν κάτι που δεν ήταν
δυνατόν να γίνει στα αρχαιότερα και πιο πρωτόγονα δίκτυα και κομπιούτερ: το
MSBlast εκμεταλλεύτηκε τα πιο σύγχρονα συστήματα για να επιφέρει το χάος.

Όλα αυτά μαζί, το μπλακ άουτ και ο ιός, υπογραμμίζουν το πόσο μεγάλη πρόκληση
είναι η διαχείριση των σύγχρονων τεχνολογικών κοινωνιών, το πόσο δύσκολο είναι
να δρέψουμε τα οφέλη των δικτύων – σιδηροδρομικών, αεροπορικών, τηλεφωνικών,
ηλεκτρικών, κομπιούτερ και άλλων – χωρίς να γίνουμε ευάλωτοι από αυτά.

«Όλα αυτά δείχνουν ότι η επίδραση των δικτύων, η οποία γενικά είναι ευεργετική
στις περισσότερες περιπτώσεις, μπορεί να γυρίσει ανάποδα», εξηγεί ο Μπρους
Σνάιερ, επικεφαλής του τεχνικού τμήματος στην Εταιρεία Ασφαλείας Ίντερνετ
Κάουντερπέιν, στην Καλιφόρνια. «Σκοπός των δικτύων είναι να συνδέουν
ετερόκλητα συστήματα, αλλά καθώς αυτά μεγαλώνουν μπορεί να συμβαίνουν διακοπές
ρεύματος που επηρεάζουν ολόκληρη τη χώρα, διακοπές στο Ίντερνετ και άλλα
ευρύτερα προβλήματα».

«Φαινόμενο ντόμινο»

Γενικά, οι γραμμές του ηλεκτρικού είναι προορισμένες να μεταφέρουν
συγκεκριμένα φορτία ρεύματος. Όταν πέσει μια γραμμή σε μια συγκεκριμένη
περιοχή, οι χειριστές έχουν δύο επιλογές: είτε να στερήσουν το ρεύμα από τους
πελάτες είτε να τους το δώσουν παροχετεύοντάς το σε άλλες γραμμές. Το πρόβλημα
με την παροχέτευση είναι πως, αν και οι άλλες γραμμές και τα γειτονικά
συστήματα είναι υπερφορτωμένα, το προστιθέμενο φορτίο από τη χαλασμένη γραμμή
μπορεί να τα οδηγήσει και αυτά σε κατάρρευση. Ένα τέτοιο «φαινόμενο ντόμινο»
φαίνεται να συνετέλεσε στο μπλακ άουτ της Αμερικής. Ένα προληπτικό μέτρο θα
ήταν να υπάρχουν αχρησιμοποίητες δυνατότητες σε εφεδρεία, για την περίπτωση
που οι γραμμές θα χρειαζόταν ξαφνικά να απορροφήσουν περισσότερο ρεύμα. Το
ηλεκτρικό δίκτυο είναι έτσι σχεδιασμένο, ώστε αν πέσει μια γραμμή να μπορεί να
μεταφερθεί το φορτίο της σε άλλες γραμμές χωρίς σοβαρές διακοπές. Από αυτή την
άποψη, το ηλεκτρικό δίκτυο μοιάζει με ένα δίκτυο από σέρβερ κομπιούτερ. Μπορεί
να «χάσεις» έναν σέρβερ χωρίς επιπτώσεις, αλλά αν χάσεις δύο, τρεις, τότε
μπορούν να καταρρεύσουν όλοι. Από μια άποψη, το μπλακ άουτ, ο ιός MSBlast και
ο ιός SoBig που κυκλοφορεί τις τελευταίες ημέρες, έχουν ομοιότητες προκαλώντας
διακοπές λόγω υπερβάλλουσας κυκλοφορίας την οποία τα συστήματα δεν μπορούν να
αντέξουν. Όμως, μια ουσιώδης διαφορά μεταξύ τους είναι ότι στην περίπτωση του
ηλεκτρικού δικτύου η κατάρρευση απειλεί με εκτεταμένες υλικές φθορές.
Αντίθετα, στην περίπτωση των επικοινωνιακών δικτύων δεν υπάρχει τέτοιος
κίνδυνος αν συμβεί υπερφόρτωση. Όταν ένας κόμβος του Ίντερνετ υπερφορτωθεί,
απλώς αρχίζει να αποβάλλει τα υπερβάλλοντα δεδομένα. Με το ίδιο τρόπο λύνουν
το πρόβλημα και τα τηλεφωνικά δίκτυα.

Επιμέλεια : Ρούσσος Βρανάς