TPITH AΠOΨH Tα «καύσιμα»… της μετανάστευσης

Χιλιάδες απόφοιτοι Λυκείου στρέφονται κάθε χρόνο σε Πανεπιστήμια του
εξωτερικού για προπτυχιακές ή μεταπτυχιακές σπουδές. Μάλιστα στο θέμα της
«φοιτητικής μετανάστευσης» η χώρα μας κατέχει, χρόνια τώρα, ένα θλιβερό
προνόμιο που «θρυμματίζει» τα ευρωπαϊκά σύνορα, καθώς, μαζί με το Ιράν, είναι
η πρώτη χώρα παγκοσμίως στην «εξαγωγή φοιτητών».

Το φαινόμενο της «εξόδου» για σπουδές έχει το δικό του μακρύ παρελθόν. Στη
δεκαετία του ’60 ο αριθμός των φοιτητών του εξωτερικού κυμαίνεται περίπου σε
7-8 χιλιάδες. Στα τέλη της δεκαετίας του ’70 ξεπερνά τις 37 χιλιάδες, στα μέσα
της δεκαετίας του ’80 φτάνει τις 45 χιλιάδες, ενώ την τελευταία πενταετία, για
την οποία δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία από την Τράπεζα της Ελλάδος,
υπολογίζεται σε περίπου 55-60 χιλιάδες προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς
φοιτητές.

Οι επιπτώσεις της φοιτητικής μετανάστευσης είναι βέβαια πολλές. Θα εστιάσουμε
μόνο σε μία: την οικονομική αιμορραγία που είναι τεράστια. Σύμφωνα με
εκτιμήσεις που βασίζονται σε παλαιότερα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος και
σε έρευνες που αφορούν το ετήσιο κόστος σπουδών ενός φοιτητή στο εξωτερικό,
υπολογίζεται ότι η συνολική ετήσια δαπάνη ανέρχεται σήμερα περίπου στο 1 δισ.
ευρώ!

Ο λόγος που οδηγούσε, τουλάχιστον μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90, τον
κύριο όγκο των νέων σε σπουδές στο εξωτερικό ήταν η αδυναμία να εξασφαλίσουν
μια θέση στα ελληνικά Πανεπιστήμια. Ένα σημαντικό μέρος εκείνων που δεν
πετύχαιναν την είσοδό τους ή και κάποιων που θεωρούσαν δεδομένη την αποτυχία
τους στις Γενικές Εξετάσεις αναζητούσαν τη λύση σε ιδρύματα του εξωτερικού.

Σήμερα, όμως, διαγράφεται μια νέα πραγματικότητα καθώς, ιδιαίτερα τα τελευταία
τέσσερα χρόνια (2000 – 2003), έχει βελτιωθεί σημαντικά η σχέση που αφορά τη
ζήτηση και προσφορά των θέσεων της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Ενώ μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’90 ο αριθμός των εισακτέων κυμαινόταν
κατά μέσον όρο ανάμεσα στο 30-40% των υποψηφίων, από το 2000 και μετά οι
προσφερόμενες θέσεις καλύπτουν περίπου τα 3/4 των υποψηφίων του Ενιαίου
Λυκείου. Για παράδειγμα, φέτος τις 66 χιλιάδες θέσεις διεκδικούν στην
πραγματικότητα λιγότεροι από 90 χιλιάδες υποψήφιοι.

Μήπως η φοιτητική μετανάστευση αποκτά έναν υπολογίσιμο αντίπαλο που θα
αναχαιτίσει οριστικά την ορμή της; Μπορεί η αύξηση του αριθμού των εισακτέων
να υπογράψει το οριστικό διαζύγιο της χώρας μας με το «αγκάθι» της φοιτητικής
μετανάστευσης;

Για να απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα πρέπει να λάβουμε υπόψη δύο δεδομένα:
Πρώτον, να διερευνήσουμε σε ποιες σπουδές κατευθύνονται όσοι καταφεύγουν σε
Πανεπιστήμια του εξωτερικού και δεύτερον, να δούμε ποια είναι η σχέση ζήτησης
και προσφοράς των αναλόγων σπουδών στη χώρα μας.

Οι επτά στους δέκα Έλληνες που σπουδάζουν σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού
στρέφονταν κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας στις παρακάτω Σχολές
και ειδικότητες: Αρχιτεκτονική, Πολεοδομία – Χωροταξία, Ιατρική, ειδικότητα
Μηχανολόγου – Μηχανικού, Οικονομικά και ειδικότητα του Πολιτικού Μηχανικού,
Φαρμακευτική, Φυσική Αγωγή, Διοίκηση Επιχειρήσεων, Ψυχολογία – Φιλολογία,
Οδοντιατρική, Βιολογία και στις επιστήμες H/Y και Πληροφορικής.

Μία μόνο ματιά φανερώνει το μέγεθος της αναντιστοιχίας ανάμεσα στη ζήτηση και
την προσφορά θέσεων στις παραπάνω σπουδές της ελληνικής Πανεπιστημιακής
Εκπαίδευσης. Έχουμε και λέμε λοιπόν: για κάθε μία θέση στην Ιατρική Αθηνών
υπάρχουν 4,5 υποψήφιοι που «καίγονται» για την κατάκτησή της καθώς τη
σημειώνουν ως πρώτη τους επιλογή και το ίδιο περίπου σκηνικό μπορεί να δει
κανείς στην Οργάνωση και Διοίκηση των Επιχειρήσεων του Οικονομικού
Πανεπιστημίου καθώς και στα Τμήματα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής του
Οικονομικού Πανεπιστημίου και του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Πίσω από κάθε μία
θέση του Τμήματος Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου συνωστίζονται 8
υποψήφιοι που την έχουν στην κορωνίδα των επιλογών τους. Κάθε μία θέση της
Νομικής Αθηνών διεκδικείται «φανατικά» από 5 υποψηφίους, ενώ κάθε μία θέση του
Τμήματος των Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ διεκδικείται σκληρά από 9
υποψηφίους. Στις Οικονομικές Επιστήμες ο ανταγωνισμός είναι ακόμη μεγαλύτερος
καθώς στα Χρηματοοικονομικά και το Μάρκετινγκ μία θέση αντιστοιχεί σε 11-12
υποψήφιους. Τα ίδια περίπου συμβαίνουν και στα Τμήματα Μηχανικών H/Y και
Επιστημών Πληροφορικής.

Είναι φανερό ότι η φοιτητική μετανάστευση τροφοδοτείται με τα «καύσιμα» του
ελλείμματος θέσεων που παρουσιάζει η ελληνική Τριτοβάθμια Εκπαίδευση σε
εκείνες ακριβώς τις σπουδές που συγκεντρώνουν το «φλογερό» ενδιαφέρον των
υποψηφίων.